Shloka 42
Bhīṣma’s Yogic Departure, Royal Cremation, and Gaṅgā’s Lament (भीष्मस्य योगयुक्त्या देहत्यागः, पितृमेधः, गङ्गाविलापः)
माधवस्यास्य माहात्म्यं श्रुतं यत् कथितं मया । तदेव तावत् पर्याप्तं सज्जनस्य निदर्शनम्,अतः कुन्तीनन्दन! तुम्हें अपने भाई-बन्धुओं और सगे-सम्बन्धियोंके लिये यहाँ शोक नहीं करना चाहिये। कौरव-कुलका आनन्द बढ़ानेवाले युधिष्ठिर! तुम सदा क्रोधहीन एवं शान्त रहो। मैंने इन माधव श्रीकृष्णका माहात्म्य जैसा सुना था, वैसा कह सुनाया। इनकी महिमाको समझनेके लिये इतना ही पर्याप्त है। सज्जनके लिये दिग्दर्शन मात्र उपस्थित होता है
bhīṣma uvāca | mādhavasyāsya māhātmyaṃ śrutaṃ yat kathitaṃ mayā | tadeva tāvat paryāptaṃ sajjanasya nidarśanam | ataḥ kuntīnandana tvam ātmabhrātṛbandhubhiḥ svajanair iha śokaṃ na kartum arhasi | kauravakulānandavardhana yudhiṣṭhira tvam sadā krodhahīnaḥ śāntaś ca bhava | mayā yathā śrutaṃ tathā mādhavasya śrī-kṛṣṇasya māhātmyaṃ kathitam | etāvatāiva tasya mahimnaḥ bodhāya paryāptaṃ sajjanānāṃ digdarśanamātram iti |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ തന്നെയാണ് ഈ മാധവൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ)്റെ മഹാത്മ്യം നിനക്കു പറഞ്ഞത്. സജ്ജനർക്കു സൂചനയായി ഇത്രമാത്രം മതി. അതിനാൽ, കുന്തീനന്ദനാ! ഇവിടെ നിന്റെ സഹോദരന്മാർക്കും ബന്ധുക്കൾക്കും സ്വജനങ്ങൾക്കും വേണ്ടി നീ ശോകിക്കേണ്ടതില്ല. കുരുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്ന യുധിഷ്ഠിരാ! എപ്പോഴും ക്രോധരഹിതനായി ശാന്തിയിൽ നിലകൊള്ളുക. മാധവന്റെ മഹിമയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറഞ്ഞത് ബോധം ഉണർത്താൻ മതിയാകുന്നു; സത്പുരുഷർക്കു ചെറിയ സൂചന പോലും മാർഗ്ഗദർശനമാകുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma urges Yudhishthira to abandon grief for kinsmen and to cultivate krodha-hīnatā (freedom from anger) and śānti (inner peace). He adds that even a brief account of Krishna’s greatness is enough to orient a noble person toward right understanding and conduct.
In the Anushasana Parva’s instruction-setting, Bhishma concludes a praise/teaching about Madhava (Krishna) and turns directly to Yudhishthira with counsel: do not lament for family losses and remain calm and angerless, taking the narrated glory of Krishna as a sufficient moral-spiritual pointer.