Shloka 38
Bhīṣma’s Yogic Departure, Royal Cremation, and Gaṅgā’s Lament (भीष्मस्य योगयुक्त्या देहत्यागः, पितृमेधः, गङ्गाविलापः)
अप्येवात्मवध॑ लोके राजंस्त्वं बहु मन्यसे । न हि प्रतिज्ञा या दत्ता तां प्रहातुमरिंदम,राजन! तुम इस संसारमें अपनी हत्या कर लेनेको ही अधिक महत्त्व दे रहे हो। शत्रुदमन! जो प्रतिज्ञा तुमने कर ली है, उसे मिटा देना तुम्हारे लिये उचित नहीं है (तुमने शत्रुओंको जीतकर न्यायपूर्वक प्रजापालनका व्रत लिया है। अब शोकवश आत्महत्याका विचार मनमें लाकर तुम उस व्रतसे गिर रहे हो, यह ठीक नहीं है)
apy evātmavadhaṁ loke rājan tvaṁ bahu manyase | na hi pratijñā yā dattā tāṁ prahātum arindama ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ! ഈ ലോകത്തിൽ ആത്മവധത്തെയാണോ നീ കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠമെന്നു കരുതുന്നത്? ശത്രുദമനാ! നീ നൽകിയ പ്രതിജ്ഞ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് നിനക്കു യോജിച്ചതല്ല. ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് നീതിയോടെ പ്രജകളെ പാലിക്കുമെന്ന വ്രതം നീ എടുത്തിരിക്കുന്നു; ദുഃഖവശനായി ആത്മഹത്യ ചിന്തിക്കുന്നത് ആ ധർമ്മസങ്കൽപ്പത്തിൽ നിന്ന് വീഴ്ചയാണ്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A solemn vow (pratijñā) binds ethically; abandoning it out of grief—especially by choosing suicide—is presented as a fall from dharma, particularly for a ruler whose duty is just protection and governance.
Bhishma addresses a king who is contemplating self-destruction due to sorrow. He rebukes the idea and urges the king to uphold his pledged duty of righteous rule rather than renounce it in despair.