Shloka 21

Bhīṣma’s Yogic Departure, Royal Cremation, and Gaṅgā’s Lament (भीष्मस्य योगयुक्त्या देहत्यागः, पितृमेधः, गङ्गाविलापः)

Devanagari script

स काम: सर्वभूतानां सर्वभावगतो नृप । असुराणां सुराणां च चरत्यन्तर्गतः सदा,नरेश्वर! जो सम्पूर्ण प्राणियोंके मानसिक संकल्पमें व्याप्त रहनेवाला है और देवताओं तथा असुरोंके भी अन्तःकरणमें सदा विचरता रहता है, वह कामदेव ही भगवान्‌ श्रीकृष्णका वंशधर है

Transliteration

sa kāmaḥ sarvabhūtānāṁ sarvabhāvagato nṛpa | asurāṇāṁ surāṇāṁ ca caraty antargataḥ sadā ||

Translation

നൃപാ! സകലഭൂതങ്ങളുടെയും സകലഭാവങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചും ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും അന്തഃകരണങ്ങളിൽ സദാ സഞ്ചരിച്ചും ഇരിക്കുന്ന ആ കാമം തന്നെയാണ്—കാമദേവൻ—ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ വംശധരൻ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നത്.

Word by Word

• सः: he/that (one)
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• कामः: desire; Kāma (Cupid)
• कामः: Karta
• Type: Noun
• Root: काम
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सर्वभूतानाम्: of all beings
• सर्वभूतानाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: सर्वभूत
• Form: Neuter, Genitive, Plural

• सर्वभावगतः: gone into/penetrating all states (of mind/being)
• सर्वभावगतः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सर्वभावगत
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• नृप: O king
• नृप: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: नृप
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• असुराणाम्: of the Asuras
• असुराणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: असुर
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• सुराणाम्: of the Devas
• सुराणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: सुर
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• चरति: moves about; roams
• Type: Verb
• Root: चर्
• Form: Present (Lat), Third, Singular, Parasmaipada

• अन्तर्गतः: entered within; internal
• अन्तर्गतः: Karta
• Type: Adjective
• Root: अन्तर्गत
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सदा: always
• Type: Indeclinable
• Root: सदा

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Kāma (Kāmadeva)
• Devas (Suras)
• Asuras
• Śrī Kṛṣṇa
• King (addressed as nṛpa/nareśvara)