Shloka 1
कालयुक्तधर्मविवेकः
Discerning Dharma in Accord with Time
ऑपनआक्रात छा अर: चतुश्नत्वारिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: बन्धन-मुक्ति, स्वर्ग, नरक एवं दीर्घायु और अल्पायु प्रदान करनेवाले शरीर, वाणी और मनद्वारा किये जानेवाले शुभाशुभ करम्ोंका वर्णन उमोवाच भगवन् सर्वभूतेश देवासुरनमस्कृत । धर्माधर्मो नृणां देव ब्रूहि मेडसंशयं विभो,उमाने पूछा--भगवन्! सर्वभूतेश्वर देवासुरवन्दित देव! विभो! अब मुझे धर्म और अधर्मका स्वरूप बताइये; जिससे उनके विषयमें मेरा संदेह दूर हो जाय इस प्रकार श्रीमह्या भारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें उमामहेश्वरसंवादाविषयक एक सौ चौवालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १४४ ॥/ ऑपनक्रात बछ। अर: - उपर्युक्त कर्मोंका निष्कामभावसे आचरण करनेवाले पुरुषको परमात्मपदकी प्राप्ति हो जाती है। पञ्चचत्वारिशदाधिकशततमो< ध्याय: स्वर्ग और नरक तथा उत्तम और अधम कुलमें जन्मकी प्राप्ति करानेवाले कर्मोका वर्णन उमोवाच किंशील: किंसमाचार: पुरुष: कैश्व कर्मभि: । स्वर्ग समभिपद्येत सम्प्रदानेन केन वा
umovāca kiṃśīlaḥ kiṃsamācāraḥ puruṣaḥ kaiś ca karmabhiḥ | svargaṃ samabhipadyeta sampradānena kena vā ||
ഉമ ചോദിച്ചു—“ഭഗവൻ! സർവ്വഭൂതേശ്വരാ, ദേവാസുരനമസ്കൃതാ, വിഭോ! മനുഷ്യരുടെ ധർമ്മവും അധർമ്മവും ഏതു സ്വരൂപമാണെന്ന് എനിക്കു പറഞ്ഞുതരുക; എന്റെ സംശയം നീങ്ങട്ടെ. പിന്നെ പറയുക—എന്തു ശീലവും എന്തു ആചാരവും, ഏതു കർമങ്ങളും മനുഷ്യനെ സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തിയിലേക്കു നയിക്കുന്നു? ഏതു തരത്തിലുള്ള ദാനത്താൽ ആ പ്രാപ്തി ഉറപ്പാകുന്നു?”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-inquiry: heavenly attainment is linked not merely to ritual but to a person’s character (śīla), daily conduct (samācāra), and ethically qualified actions (karma), with special attention to the role and manner of giving (sampradāna/dāna).
In the Umā–Maheśvara dialogue, Umā questions the divine teacher about the moral qualities, behaviors, and specific deeds—including forms of charity—that lead a human being to attain svarga.