Shloka 37
धर्मनिन्दा–धर्मोपासनाफलम् तथा साध्वाचारलक्षणम्
Fruits of Disparaging vs. Observing Dharma; Marks of Good Conduct
आर्तहस्तप्रदो नित्यं प्रजा धर्मेण पालयन् । सत्य: सत्यानि कुरुते नित्यं यः सुखदर्शन:,क्षत्रियकुलमें उत्पन्न हुआ वह वैश्य जन्मसे ही क्षत्रियोचित संस्कारसे सम्पन्न हो उपनयनके पश्चात् ब्रह्मचर्यव्रतके पालनमें तत्पर हो सर्वसम्मानित द्विज होता है। वह दान देता है, पर्याप्त दक्षिणावाले समृद्धिशाली यज्ञोंद्वारा भगवानका यजन करता है, वेदोंका अध्ययन करके स्वर्गकी इच्छा रखकर सदा त्रिविध अग्नियोंकी शरण ले उनकी आराधना करता है, दुःखी एवं पीड़ित मनुष्योंको हाथका सहारा देता है, प्रतिदिन प्रजाका धर्मपूर्वक पालन करता है, स्वयं सत्यपरायण होकर सत्यपूर्ण व्यवहार करता है तथा दर्शनसे ही सबके लिये सुखद होता है, वही श्रेष्ठ क्षत्रिय अथवा राजा है
ārtahastaprado nityaṁ prajā dharmeṇa pālayan | satyaḥ satyāni kurute nityaṁ yaḥ sukhadarśanaḥ ||
അവൻ എപ്പോഴും ദുരിതത്തിലായവർക്കു സഹായഹസ്തം നീട്ടുന്നു; ധർമ്മപ്രകാരം പ്രജയെ പാലിച്ചു സംരക്ഷിക്കുന്നു; സത്യനിഷ്ഠനായി നിരന്തരം സത്യമേ പറയുകയും സത്യമേ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു; അവന്റെ ദർശനമാത്രംകൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാവർക്കും ആശ്വാസം ലഭിക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള ആചാരമാണ് ആദർശ ക്ഷത്രിയൻ—യോഗ്യനായ ഭരണാധികാരി—എന്നതിനുള്ള അടയാളം.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse defines righteous kingship: a ruler should actively aid the distressed, protect the people through dharma, remain unwaveringly truthful in conduct and speech, and be so well-disposed that his very presence brings reassurance and happiness.
Śrī Maheśvara is describing the ethical marks of an exemplary kṣatriya/king, emphasizing public welfare, dharmic governance, and satya as the foundation of legitimate rule.