Shloka 13
धर्मनिन्दा–धर्मोपासनाफलम् तथा साध्वाचारलक्षणम्
Fruits of Disparaging vs. Observing Dharma; Marks of Good Conduct
क्षत्रियो वा महाभागे वैश्यो वा धर्मचारिणि । स्वानि कर्माण्यपाहाय शूद्रकर्म निषेवते,महाभागे! धर्मचारिणि! क्षत्रिय अथवा वैश्य भी अपने-अपने कर्मोको छोड़कर यदि शूद्रका काम करने लगता है तो वह अपनी जातिसे भ्रष्ट होकर वर्णसंकर हो जाता है और दूसरे जन्ममें शूद्रकी योनिमें जन्म पाता है। ऐसा व्यक्ति ब्राह्मण, क्षत्रिय एवं वैश्य कोई भी क्यों न हो, वह शूद्रभावको प्राप्त होता है
kṣatriyo vā mahābhāge vaiśyo vā dharmacāriṇi | svāni karmāṇy apāhāya śūdrakarma niṣevate ||
മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാഭാഗേ, ഹേ ധർമ്മചാരിണീ! ക്ഷത്രിയനായാലും വൈശ്യനായാലും, താന്താന്റെ നിയതകർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ശൂദ്രകർമ്മം ആശ്രയിച്ചാൽ, അവൻ തന്റെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതനായി വർണസങ്കരത്തിന് കാരണമായി, പരജന്മത്തിൽ ശൂദ്രയോണിയിൽ ജനിക്കുന്നു. ഇത്തരമാചാരത്താൽ—ബ്രാഹ്മണനായാലും, ക്ഷത്രിയനായാലും, വൈശ്യനായാലും—ശൂദ്രഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes svadharma: one should not abandon one’s prescribed responsibilities and adopt another varṇa’s occupational role out of disregard for dharma; such deviation is presented as ethically and socially destabilizing and as carrying karmic consequences, including a lower rebirth.
Maheshvara (Śiva) is instructing a noble woman addressed as “mahābhāge” and “dharmacāriṇi,” explaining the consequences, within a varṇa-dharma framework, of a Kshatriya or Vaishya giving up their own duties to perform Shudra-type work.