Shloka 11
स द्विजो वैश्यतामेति वैश्यो वा शूद्रतामियात् । स्वधर्मात् प्रच्युतो विप्रस्तत: शूद्रत्वमाप्तुते,जो विप्र दुर्लभ ब्राह्मणत्वको पाकर लोभ और मोहके वशीभूत हो अपनी मन्दबुद्धिताके कारण वैश्यका कर्म करता है, वह वैश्ययोनिमें जन्म लेता है। अथवा यदि वैश्य शूद्रके कर्मको अपनाता है, तो वह भी शाूद्रत्वको प्राप्त होता है। शूद्रोचित कर्म करके अपने धर्मसे भ्रष्ट हुआ ब्राह्मण शूद्रत्वको प्राप्त हो जाता है
sa dvijo vaiśyatām eti vaiśyo vā śūdratām iyāt | svadharmāt pracyuto vipras tataḥ śūdratvam āpnute ||
മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദ്വിജൻ തന്റെ സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് വൈശ്യോചിതമായ തൊഴിൽ സ്വീകരിച്ചാൽ അവൻ വൈശ്യസ്ഥിതിയിലേക്കു പതിക്കുന്നു. അതുപോലെ വൈശ്യൻ ശൂദ്രരുടെ ആചാരവും ഉപജീവനവും സ്വീകരിച്ചാൽ ശൂദ്രത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. അതേവിധം ബ്രാഹ്മണനും സ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വഴുതി ശൂദ്രസദൃശമായ കർമ്മം ചെയ്താൽ ശൂദ്രഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു. ലോഭം, മോഹം, അല്ലെങ്കിൽ അശ്രദ്ധ മൂലം സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് നൈതികവും ആത്മീയവുമായ അധഃപതനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ ഫലം പുനർജന്മം വരെയും വ്യാപിക്കുന്നു.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that abandoning one’s svadharma and adopting duties considered improper to one’s station is a form of ethical and spiritual fall, described here as leading to a lower social/spiritual status and even a corresponding rebirth.
Śrīmahēśvara (Mahādeva) is instructing about the consequences of deviating from prescribed duties (varṇa-based svadharma), using the examples of a dvija/brāhmaṇa taking up vaiśya or śūdra-type work and a vaiśya taking up śūdra-type work.