Shloka 66
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
त्रैविद्यो ब्राह्मणो विद्वानू न चाध्ययनजीवक: । त्रिकर्मा त्रिपरिक्रान्तो मैत्र एष स्मृतो द्विज:
traividyo brāhmaṇo vidvān na cādhyayanajīvakaḥ | trikarmā triparikrānto maitra eṣa smṛto dvijaḥ ||
മൂന്നു വേദങ്ങളിലും പാണ്ഡിത്യമുള്ളവനും, എന്നാൽ അധ്യയനം-അധ്യാപനം ജീവിതോപാധിയാക്കാത്തവനും; യജ്ഞം, ദാനം, ധർമ്മാചരണം—ഈ മൂന്നു കർമ്മങ്ങളും നിത്യമായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നവനും; കാമം, ക്രോധം, ലോഭം—ഈ മൂന്നു അന്തർശത്രുക്കളെ അതിക്രമിച്ചവനും; സർവ്വജീവികളോടും മൈത്രിഭാവം പുലർത്തുന്നവനും—അത്തരം ദ്വിജനെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
True brahminhood is characterized by Vedic learning joined to integrity: not commercializing sacred study, performing key dharmic duties (sacrifice, charity, righteous conduct), conquering desire-anger-greed, and cultivating friendliness toward all beings.
In Anuśāsana Parva’s instruction-focused setting, Mahādeva speaks a normative definition of a brāhmaṇa, shifting emphasis from mere social label to ethical and spiritual qualifications.