Shloka 28
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
(उक्त गृहस्थ-धर्मका पालन करना,) परायी स्त्रीके संसर्गसे दूर रहना, धरोहर और सत्रीकी रक्षा करना, बिना दिये किसीकी वस्तु न लेना तथा मांस और मदिराको त्याग देना --से धर्मके पाँच भेद हैं, जो सुखकी प्राप्ति करानेवाले हैं। इनमेंसे एक-एक धर्मकी अनेक शाखाएँ हैं। धर्मको श्रेष्ठ माननेवाले मनुष्योंको चाहिये कि वे पुण्यप्रद धर्मका पालन अवश्य करें ।। उमोवाच भगवन् संशय: पृष्ठस्तन्मे शंसितुमरहसि । चातुर्वर्ण्यस्य यो धर्म: स्वे स्वे वर्णे गुणावह:,उमाने पूछा--भगवन्! मैं एक और संशय उपस्थित करती हूँ; चारों वर्णोका जो-जो धर्म अपने-अपने वर्णके लिये विशेष लाभकारी हो, वह मुझे बतानेकी कृपा कीजिये
śrīmaheśvara uvāca | (ukta-gṛhastha-dharmakā pālana karanā,) parāyī strīke saṃsargase dūra rahanā, dharohara aura satrī kī rakṣā karanā, binā diye kisīkī vastu na lenā tathā māṃsa aura madirāko tyāga denā—se dharmake pāṃca bheda haiṃ, jo sukhakī prāpti karānevāle haiṃ | inmeṃse eka-eka dharmakī aneka śākhāeṃ haiṃ | dharmako śreṣṭha mānanevāle manuṣyoṃko cāhiye ki ve puṇyaprad dharmakā pālana avaśya kareṃ || umovāca | bhagavan saṃśayaḥ pṛṣṭas tan me śaṃsitum arhasi | cāturvarṇyasya yo dharmaḥ sve sve varṇe guṇāvahaḥ ||
ഉപദേശിച്ച ഗൃഹസ്ഥധർമ്മം നിഷ്ഠയോടെ പാലിക്കൽ, പരസ്ത്രീസംഗം വിട്ടുനിൽക്കൽ, നിക്ഷേപം (ധരോഹരം) കാത്തുസൂക്ഷിക്കൽയും സ്ത്രീകളെ സംരക്ഷിക്കൽയും, കൊടുക്കാതെ മറ്റൊരാളുടെ വസ്തു എടുക്കാതിരിക്കൽ, മാംസവും മദ്യവും ഉപേക്ഷിക്കൽ—ഇവയാണ് സുഖം നൽകുന്ന ധർമ്മത്തിന്റെ അഞ്ചു ഭേദങ്ങൾ. ഇവയിൽ ഓരോന്നിനും അനേകം ശാഖകളുണ്ട്. അതിനാൽ ധർമ്മത്തെ പരമമായി കരുതുന്നവർ പുണ്യപ്രദമായ ധർമ്മമാർഗം നിർബന്ധമായി അനുഷ്ഠിക്കണം. ഉമ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! എനിക്ക് മറ്റൊരു സംശയമുണ്ട്; ദയവായി അത് വിശദീകരിക്കണം. നാലു വർണങ്ങളുടെയും, തത്തത് വർണത്തിന് ഗുണകരമായ ധർമ്മം എതാണ് എന്ന് പറഞ്ഞു തരുക.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
Dharma that yields happiness is grounded in disciplined household conduct, sexual restraint (avoiding another’s spouse), safeguarding trusts and women, refusing theft (taking only what is given), and sobriety/renunciation of meat and intoxicants; these are broad principles with many practical sub-rules.
Śiva enumerates five happiness-producing forms of dharma and notes their many branches; then Umā asks a follow-up question requesting the specific, beneficial duties appropriate to each of the four varṇas.