Shloka 10

Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)

Devanagari script

श्रीमहेश्वर उवाच सुरभीमसृजद्‌ ब्रह्मा देवधेनुं पयोमुचम्‌ । सा सृष्टा बहुधा जाता क्षरमाणा पयोडमृतम्‌,श्रीमहेश्वरने कहा--प्रिये! ब्रह्माजीने देवताओंके लिये दूध देनेवाली सुरभि नामक गायकी सृष्टि की, जो मेघके समान दूधरूपी जलकी वर्षा करनेवाली थी। उत्पन्न हुई सुरभि अमृतमय दूध बहाती हुई अनेक रूपोंमें प्रकट हो गयी

Transliteration

śrīmaheśvara uvāca surabhīm asṛjad brahmā devadhenūṃ payomucam | sā sṛṣṭā bahudhā jātā kṣaramāṇā payo 'mṛtam ||

Translation

ശ്രീമഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു— പ്രിയേ! ബ്രഹ്മാ ദേവന്മാർക്കായി സുരഭി എന്ന ദേവധേനുവിനെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവൾ മേഘംപോലെ പാൽ വർഷിക്കുന്നവളായിരുന്നു. സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട അവൾ പല രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷമായി, അമൃതസമമായ പാൽ നിരന്തരം ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Word by Word

श्रीमहेश्वरःŚrī-Maheśvara (Lord Śiva)

उवाचsaid

सुरभीम्Surabhī (the divine cow)

असृजत्created, produced

ब्रह्माBrahmā

देवधेनुम्the cow of the gods (divine milch-cow)

पयोमुचम्milk-shedding, milk-giving

साshe

सृष्टाcreated

बहुधाin many ways, variously

जाताbecame, was born

क्षरमाणाflowing, streaming

पयःmilk

अमृतम्nectar, ambrosia

Speaker

श्रीमहेश्वर उवाच

Characters & Entities

Śrī Maheśvara (Śiva)

Brahmā

Surabhī (Devadhenū/Kāmadhenu)

Devas (gods)

Milk (payaḥ)

Amṛta (nectar)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes