Shloka 47
Śatarudrīya-prabhāva and Rudra’s Supremacy (शतरुद्रीयप्रभावः)
दक्षिणं च मुखं रौद्रं केनोर्ध्धव कपिला जटा: । केन कण्ठश्न ते नीलो बर्हिब्हनिभ: कृत:,उमाने कहा--भगवन्! (आपके चार मुख क्यों हैं) आपका पूर्व दिशावाला मुख चन्द्रमाके समान कान्तिमान् एवं देखनेमें अत्यन्त प्रिय है। उत्तर और पश्चिम दिशाके मुख भी पूर्वकी ही भाँति कमनीय कान्तिसे युक्त हैं। परंतु दक्षिण दिशावाला मुख बड़ा भयंकर है। यह अन्तर क्यों? तथा आपके सिरपर कपिल वर्णकी जटाएँ कैसे हुईं? क्या कारण है कि आपका कण्ठ मोरकी पाँखके समान नीला हो गया?
dakṣiṇaṃ ca mukhaṃ raudraṃ kenordhvaṃ kapilā jaṭāḥ | kena kaṇṭhas te nīlo barhibhā-nibhaḥ kṛtaḥ ||
ഉമ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! അങ്ങയുടെ ദക്ഷിണമുഖം എന്തുകൊണ്ട് ഇത്ര രൗദ്രവും ഭയങ്കരവും ആകുന്നു? ഏതു കാരണത്താൽ അങ്ങയുടെ മുകളിലെ ജടകൾ കപിലവർണ്ണമായിത്തീർന്നു? പിന്നെ ഏതു ഹേതുവാൽ അങ്ങയുടെ കണ്ഠം മയില്പീലി തിളക്കുപോലെ നീലമായി?
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a reverent inquiry into the ethical and theological meaning behind divine forms: even fearsome aspects and unusual marks (fierce face, tawny matted hair, blue throat) are not arbitrary but arise from purposeful causes, inviting reflection on how divinity encompasses both auspiciousness and awe.
In the Anuśāsana Parva’s discourse, Maheśvara asks about distinctive features associated with Śiva—his terrifying southern aspect, tawny jaṭā, and blue throat—setting up an explanatory account of their origins and significance.