Shloka 11
Agastya-Māhātmya and Vasiṣṭha’s Protection of the Ādityas
Khalina Daityas; Sarayū Etiology
चिकित्सक: काण्डपृष्ठ: पुराध्यक्ष: पुरोहित: । सांवत्सरो वृथाध्यायी सर्वे ते शूद्रसम्मिता:
bhīṣma uvāca | cikitsakaḥ kāṇḍapṛṣṭhaḥ purādhyakṣaḥ purohitaḥ | sāṃvatsaro vṛthādhyāyī sarve te śūdrasammitāḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— വൈദ്യവൃത്തിയാൽ ജീവിക്കുന്നവൻ, ശാസ്ത്രവിദ്യ വിൽക്കി ഉപജീവിക്കുന്നവൻ, ഗ്രാമ/നഗരാധ്യക്ഷൻ, ഉപജീവനാർത്ഥം പുരോഹിതകർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ, വാർഷികഫലം പ്രവചിക്കുന്ന ജ്യോതിഷി, വേദശാസ്ത്രങ്ങൾക്ക് പുറത്ത് വ്യർത്ഥഗ്രന്ഥങ്ങൾ പഠിക്കുന്നവൻ— ഇവർ എല്ലാവരും ബ്രാഹ്മണജന്മമുള്ളവരായാലും ശൂദ്രസമരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse asserts that Brahmin status is not merely hereditary; when a Brahmin abandons Vedic-śāstric discipline and turns learning or priestly functions into mere livelihood, or pursues non-authoritative/fruitless study, he is socially classified as ‘Śūdra-like’—a moral judgment about conduct and vocation.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhishma is enumerating categories of Brahmins whose occupations or modes of life are viewed as falling away from the ideal Brahminical standard, thereby affecting their recognized social-religious standing.