Shloka 46
Vānaprastha-dharma and Tapas: Śiva–Umā Saṃvāda
Forest-Stage Discipline and Austerity
उनका रूप सूर्यके समान तेजसे प्रकाशित हो रहा था। उन्होंने धर्मके रहस्योंको सुनकर इन्द्रसे पूछा-- ।।
devadūta uvāca |
tiryagyoni-gatān sattvān martyā hiṃsanti mohitāḥ |
kīṭān pipīlikān sarpān meṣān sa-mṛga-pakṣiṇaḥ ||
മോഹഗ്രസ്തരായ മർത്ത്യർ തിര്യഗ്യോനിയിൽ ജനിച്ച സത്ത്വങ്ങളെ ഹിംസിക്കുന്നു—കീടങ്ങളെ, ഉറുമ്പുകളെ, സർപ്പങ്ങളെ, ആടുകളെ, കൂടാതെ മൃഗപക്ഷികളെയും കൊല്ലുന്നു. ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മ രഹസ്യങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം ഞാൻ ഇന്ദ്രനോട് ചോദിക്കുന്നു—അജ്ഞാനവശരായ മനുഷ്യർ എന്തുകൊണ്ട് ഇത്തരത്തിലുള്ള നിർബല ജീവികളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു?
देवदूत उवाच
Educational Q&A
The verse frames violence toward animals and small creatures as a product of moha (delusion). By questioning Indra, it highlights an ethical ideal central to dharma: restraint from harming living beings (ahiṃsā) and awareness that all creatures are moral subjects within the karmic order.
A divine messenger, radiant like the sun, has heard teachings on the ‘secrets of dharma’ and then poses a pointed question to Indra: why do humans, though capable of moral understanding, still harm non-human beings—ranging from insects and ants to snakes, sheep, animals, and birds.