Shloka 24
अध्याय १२८: शिव–उमा संवादः — तिलोत्तमा, श्मशान-मेध्यता, तथा चातुर्वर्ण्य-धर्मः
Chapter 128: Śiva–Umā Dialogue—Tilottamā, the Ritual Valence of the Śmaśāna, and the Fourfold Duty-Code
निश्चय ही तुम धनवानोंके बीच परम उत्तम और समयोचित बात कहते होगे, किंतु वह उन्हें पसंद न आती होगी। इसीलिये तुम सफेद और दुर्बल हो रहे हो ।। दृढपूर्व श्रुतं मूर्ख कुपितं हृदयप्रियम् । अनुनेतुं न शकनोषि तेनासि हरिण: कृश:,तुम्हारा कोई पहलेका दृढ़ निश्चयवाला प्रिय व्यक्ति मूर्खताके कारण तुमपर कुपित हो गया होगा और तुम उसे किसी तरह समझा-बुझाकर शान्त नहीं कर पाते होगे। इसीलिये तुम दुर्बल और फीके पड़ते जा रहे हो
dṛḍhapūrvaśrutaṃ mūrkhaṃ kupitaṃ hṛdayapriyam | anunetuṃ na śaknoṣi tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു— “മുമ്പ് ദൃഢനിശ്ചയവാനും ദീർഘകാല പരിചിതനുമായ നിന്റെ ഒരു പ്രിയപ്പെട്ടവൻ, മൂഢത്വം മൂലം നിന്നോട് കോപിച്ചു. നീ അവനെ സാന്ത്വനവും വിനയവും കൊണ്ട് ശമിപ്പിച്ച് തിരികെ നേടാൻ കഴിയുന്നില്ല—അതുകൊണ്ടാണ്, ഹേ ഹരിണാ, നീ ക്ഷീണിച്ച് വെളുത്തുപോയത്.”
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical need for gentle conciliation (anunaya) and the harm caused when anger and folly rupture bonds; inability to restore harmony leads to inner distress that even shows physically.
A brāhmaṇa addresses someone who appears weakened and infers the cause: a beloved, formerly steadfast associate has become angry, and the addressee cannot pacify him, resulting in visible emaciation.