Shloka 1
Sāma (Sāntva) and Dāna: The Brāhmaṇa’s Conciliatory Release from a Rākṣasa
- आदरणीय पुरुषके चरणोंको हाथसे पकड़कर जो नमस्कार किया जाता है
bhīṣma uvāca | evam uktaḥ pratyuvāca maitreyaḥ karmapūjakaḥ | atyantaśrīmati kule jātaḥ prājño bahuśrutaḥ ||
ആദരണീയനായ പുരുഷന്റെ പാദങ്ങൾ കൈകളാൽ പിടിച്ച് ചെയ്യുന്ന നമസ്കാരത്തെ ‘അഭിവാദനം’ എന്നു പറയുന്നു; ഇരുകൈകളും ചേർത്ത് അഞ്ജലി കെട്ടി അത് ലലാടത്തിൽ തൊടുവിച്ച് വന്ദനീയനായ പുരുഷന്റെ മുമ്പിൽ ശിരസ് നമിക്കുന്നതിനെ ‘പ്രണാമം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ, കർമ്മപൂജകനായ മൈത്രേയൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. അത്യന്തം സമൃദ്ധമായ കുലത്തിൽ ജനിച്ചവനും, പ്രാജ്ഞനും, ബഹുശ്രുതനും ആയിരുന്നു അവൻ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse introduces Maitreya as a model of dharmic character—devoted to right action, wise, and learned—implying that ethical authority rests on conduct and knowledge rather than mere birth or wealth.
Bhishma reports that after being addressed, the sage Maitreya responds; the line functions as a narrative transition and a brief characterization of Maitreya before his counsel unfolds.