Shloka 45
आहर्ता चानुमन्ता च विशस्ता क्रयविक्रयी । संस्कर्ता चोपभोक्ता च खादका: सर्व एव ते,“जो मनुष्य हत्याके लिये पशु लाता है, जो उसे मारनेकी अनुमति देता है, जो उसका वध करता है तथा जो खरीदता, बेचता, पकाता और खाता है, वे सब-के-सब खानेवाले ही माने जाते हैं। अर्थात् वे सब खानेवालेके समान ही पापके भागी होते हैं!
āhartā cānumantā ca viśastā krayavikrayī | saṃskartā copabhoktā ca khādakāḥ sarva eva te ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—വധത്തിനായി മൃഗത്തെ കൊണ്ടുവരുന്നവൻ, സമ്മതം നൽകുന്നവൻ, വധിക്കുന്നവൻ, വാങ്ങി വിൽക്കുന്നവൻ, പാകം ചെയ്യുന്നവൻ, ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ—ഇവരെല്ലാം ‘ഭോജകർ’ തന്നെയാണ്; പാപത്തിൽ എല്ലാവരും പങ്കാളികൾ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Moral responsibility for violence is collective: procuring, permitting, killing, trading, cooking, and eating are all treated as participation in the same harmful act, so the ethical and karmic burden is shared.
In Bhīṣma’s instruction on dharma, he explains the ethical chain behind animal slaughter for food, identifying every role in the process as complicit, not only the person who performs the killing.