Shloka 28
Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption
ब॒हस्पतिरुवाच अन्नमश्नन्ति यद् देवा: शरीरस्था नरेश्वर । पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिर्मनस्तथा
bṛhaspatir uvāca | annam aśnanti yad devāḥ śarīrasthā nareśvara | pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotir manas tathā |
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—ഹേ നരേശ്വരാ! ഈ ശരീരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഭൂമി, ജലം, അന്നം, വായു, ആകാശം, തേജസ്, മനസ് എന്നിവയുടെ അധിഷ്ഠാതൃദേവതകൾ ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന അന്നം സ്വീകരിക്കുന്നു. ആ അന്നം മൂലം മനസ്സോടുകൂടിയ അന്തർസ്ഥ തത്ത്വങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തരാകുമ്പോൾ, മഹത്തായ രേതസ് (വീര്യം/ജനനശക്തി) ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Food is not merely physical intake; it is an offering that sustains the presiding powers of the elements within the body. When nourishment is proper and balanced, the elements and mind become satisfied, producing vitality and generative potency—implying that ethical living includes disciplined, wholesome eating and restraint.
In Anuśāsana Parva, Bṛhaspati instructs the king (addressed as nareśvara) on inner physiology and dharma: he explains how the body’s elemental deities ‘consume’ the food eaten, and how their satisfaction leads to the arising of retas (vital generative essence).