Shloka 113
Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption
एकस्तरति दुर्गाणि गच्छत्येकस्तु दुर्गतिम् । बृहस्पतिजीने कहा--राजन्! प्राणी अकेला ही जन्म लेता
yudhiṣṭhira uvāca |
ekas tarati durgāṇi gacchaty ekas tu durgatim |
yaḥ nīcaḥ puruṣo dhana-lobhena vā śatrutā-kāraṇād vā śastraṃ gṛhītvā nihataṃ (aśastraṃ) puruṣaṃ hanti sa mṛtyor anantaram gardabha-yoniṃ prāpnoti ||
kharo jīvati varṣe dve tataḥ śastreṇa vadhyate |
sa mṛto mṛga-yoniṃ tu nityodvignaḥ punar jāyate ||
മനുഷ്യൻ ഒറ്റയ്ക്കാണ് ദുഷ്കരമായ വഴികൾ കടക്കുന്നത്; ഒറ്റയ്ക്കാണ് ദുർഗതിയിലേക്കും വീഴുന്നത്. ജീവി ഒറ്റയ്ക്കാണ് ജനിക്കുന്നത്, ഒറ്റയ്ക്കാണ് മരിക്കുന്നത്; ഒറ്റയ്ക്കാണ് ദുഃഖം തരണം ചെയ്യുന്നത്, ഒറ്റയ്ക്കാണ് ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ധനലോഭത്താലോ വൈരത്താലോ ആയുധം എടുത്ത് ആയുധമില്ലാത്ത മനുഷ്യനെ കൊല്ലുന്ന നീചൻ—മരണാനന്തരം കഴുതയുടെ യോനിയിൽ ജനിക്കുന്നു. കഴുതയായി രണ്ട് വർഷം ജീവിച്ച്, പിന്നെ ആയുധത്താൽ വധിക്കപ്പെടുന്നു; അങ്ങനെ മരിച്ച് മാൻ-യോനിയിൽ ജനിച്ച്, വേട്ടക്കാരുടെ ഭയത്തിൽ സദാ വിറയലോടെ ജീവിക്കുന്നു.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Moral responsibility is personal and inescapable: one faces the fruits of one’s actions alone. Specifically, violence driven by greed or enmity—especially killing an unarmed person—leads to degrading rebirths and a life marked by fear and suffering.
In Anuśāsana Parva’s ethical instruction, Yudhiṣṭhira articulates (with a traditional attribution to Bṛhaspati in the accompanying gloss) a karmic warning: the killer of an unarmed man is reborn first as a donkey, then after being slain, as a deer-like creature, living constantly terrified of hunters.