Anuśāsana-parva Adhyāya 112: Dharma as the sole companion; karmic witnesses; rebirth sequences
Bṛhaspati–Yudhiṣṭhira Saṃvāda
तीर्थशौचमनर्थित्वमार्जवं सत्यमार्दवम् अहिंसा सर्वभूतानामानृशंस्यं दम: शम:,कामना और याचनाका अभाव, सरलता, सत्य, मृदुता, अहिंसा, समस्त प्राणियोंके प्रति क्रूरताका अभाव--दया, इन्द्रियसंयम और मनोनिग्रह--ये ही इस मानस तीर्थके सेवनसे प्राप्त होनेवाली पवित्रताके लक्षण हैं
bhīṣma uvāca | tīrtha-śaucam anarthitvam ārjavaṁ satyam ārdavam | ahiṁsā sarva-bhūtānām ānṛśaṁsyaṁ damaḥ śamaḥ || kāmanā-yācanayor abhāvaḥ saralatā satyaṁ mṛdutā ahiṁsā samasta-prāṇiṣu krūratābhāvaḥ (dayā) indriya-saṁyamaḥ mano-nigrahaś ca—etāni eva asya mānasa-tīrthasya sevanena prāptāyāḥ pavitratāyāḥ lakṣaṇāni ||
ആഗ്രഹവും യാചനയും ഇല്ലായ്മ, ലാളിത്യം (സരളത), സത്യം, മൃദുത്വം, എല്ലാ ജീവികളോടും അഹിംസ, ക്രൂരതയുടെ അഭാവം എന്ന കരുണ, ഇന്ദ്രിയസംയമം, മനോനിഗ്രഹം—ഇവയാകുന്നു മാനസ തീർത്ഥത്തെ ആശ്രയിച്ച് ലഭിക്കുന്ന ശുദ്ധിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ.
भीष्म उवाच
True purification is primarily inner: integrity, truth, gentleness, non-violence, compassion, and disciplined senses and mind constitute the real ‘tīrtha’ (pilgrimage) and its fruit.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs on dharma; here he reframes pilgrimage and ritual purity by emphasizing moral and psychological virtues as the defining signs of genuine sanctity.