Shloka 10
Śrī-nivāsa: Traits and Conditions for the Abode of Prosperity (श्री-निवासः)
जो अपने लिये कुछ नहीं चाहता, जिसका अन्तःकरण मूढ़तासे आच्छन्न है, जो थोड़ेमें ही संतोष कर लेते हैं, ऐसे मनुष्योंमें मैं भलीभाँति नित्य निवास नहीं करती हूँ ।।
bhīṣma uvāca |
yo ’tmārthaṃ kiñcid api na kāṅkṣate, yasyāntaḥkaraṇaṃ mūḍhatayā āchannam, yaḥ alpenaiva saṃtuṣyati—tādṛśeṣu manuṣyeṣu ahaṃ (śrīḥ) samyak nityaṃ na nivāsāmi ||
svadharmaśīleṣu ca dharmavitsu vṛddhopasevānirate ca dānte |
kṛtātmani kṣāntipare samarthe kṣāntāsu dāntāsu tathā ’balāsu ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—സ്വന്തത്തിനായി ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കാത്തവനും, മൂഢത കൊണ്ട് അന്തഃകരണം മൂടപ്പെട്ടവനും, അല്പത്തിൽ തന്നെ തൃപ്തനാകുന്നവനും—അത്തരക്കാരിൽ ഞാൻ നിത്യവും സമ്യകമായി വസിക്കുന്നില്ല। എന്നാൽ സ്വധർമ്മനിഷ്ഠർ, ധർമ്മജ്ഞർ, മുതിർന്നവരുടെ സേവയിൽ രതർ, ദാന്തർ, കൃതാത്മർ, ക്ഷമാപരരും സമർത്ഥരുമായവർ—അത്തരം പുരുഷന്മാരിൽ; അതുപോലെ ക്ഷമാശീലയും ഇന്ദ്രിയസംയമവും ഉള്ള സൌമ്യസ്വഭാവിനികളായ സ്ത്രീകളിലും ഞാൻ വസിക്കുന്നു।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Prosperity (Śrī) is not portrayed as favoring mere lack of desire or minimal contentment when it is rooted in dullness; rather, she abides with those who actively live by svadharma, understand dharma, serve elders, practice self-restraint, and cultivate patience and forgiveness—virtues that make a person ethically steady and socially beneficial.
In Bhishma’s instruction (Anushasana Parva), he voices a teaching about where ‘Śrī’—fortune and auspiciousness—chooses to reside. The verse contrasts inert, deluded renunciation with disciplined, dharma-informed conduct, emphasizing that true auspiciousness accompanies virtue, self-mastery, and respectful service.