Shloka 145
ज्येष्ठ-कनिष्ठ-धर्मः — Duties of Elders and Juniors
Anuśāsana-parva 108
नरश्रेष्ठ) माता-पिता और गुरुजनोंकी आज्ञाका अविलम्ब पालन करना चाहिये। इनकी आज्ञा हितकर है या अहितकर, इसका विचार नहीं करना चाहिये ।।
bhīṣma uvāca | narāśreṣṭha, mātā-pitarau ca gurujanānāṃ ca ājñāyā avilambaṃ pālanaṃ kartavyam | eṣām ājñā hitakarī vā ahitakarī veti vicāro na kartavyaḥ || dhanurvede ca vede ca yatnaḥ kāryo narādhipa | hastipṛṣṭhe aśvapṛṣṭhe ca rathacaryāsu caiva ha || nareśvara, kṣatriyeṇa dhanurveda-vedādhyayanayoḥ kṛte yatnaḥ kartavyaḥ | rājendra, tvaṃ hastyaśva-vāhana-kalāyāṃ ratha-hākanāyāṃ ca nipuṇatāṃ prāptuṃ prayatnasva; yataḥ yatnavān puruṣaḥ sukhena unnatiśīlo bhavati, sa śatrūṇāṃ svajanānāṃ bhṛtyānāṃ ca durdharṣo bhavati ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, മാതാപിതാക്കളുടെയും ഗുരുക്കന്മാരുടെയും ആജ്ഞ വൈകാതെ പാലിക്കണം; അത് ഹിതമാണോ അഹിതമാണോ എന്ന് വിചാരിക്കരുത്. പിന്നെ, ഹേ നരാധിപാ, ക്ഷത്രിയൻ ധനുർവേദത്തിലും വേദാധ്യയനത്തിലും പരിശ്രമിക്കണം. ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ആനയും കുതിരയും കയറുന്നതിലും രഥം ഓടിക്കുന്ന കലയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടുന്നതിലും ശ്രമിക്ക; കാരണം പരിശ്രമശീലൻ സുഖത്തോടെ ഉയർച്ച പ്രാപിക്കുന്നു, ശത്രുക്കൾക്കും സ്വജനങ്ങൾക്കും ഭൃത്യർക്കും പോലും ദുർധർഷനാകുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Immediate obedience to parents and revered elders is presented as a foundational duty, and for a kshatriya, disciplined effort in both sacred learning (Vedic study) and practical martial skills (archery, riding, chariot-driving) is essential; sustained effort leads to prosperity and formidable capability.
Bhishma, in his role as moral instructor, is giving prescriptive counsel on conduct and training: he urges prompt compliance with parental/elder authority and outlines the educational and military disciplines a king or kshatriya should cultivate to become effective and respected.