Shloka 121
ज्येष्ठ-कनिष्ठ-धर्मः — Duties of Elders and Juniors
Anuśāsana-parva 108
शेषाणि चैव पानानि पानीयं चापि भोजने । भरतनन्दन! रातमें सत्तू खाना सर्वथा वर्जित है। अन्न-भोजनके पश्चात् जो पीनेयोग्य पदार्थ और जल शेष रह जाते हैं, उनका भी त्याग कर देना चाहिये ।।
śeṣāṇi caiva pānāni pānīyaṃ cāpi bhojane | bharatanandana! rātrau sattu-khādanaṃ sarvathā varjitam | anna-bhojanake paścāt yo pīneyogya-padārthaḥ jalaṃ ca śiṣyate, tasya api tyāgaḥ kartavyaḥ || sauhityaṃ na ca kartavyaṃ rātrī na ca samācaret ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭരതനന്ദനാ! രാത്രിയിൽ സത്തു (സട്ടൂ) കഴിക്കൽ പൂർണ്ണമായും വർജ്ജ്യം. ഭക്ഷണത്തിനു ശേഷം ശേഷിക്കുന്ന പാനീയവസ്തുക്കളെയും വെള്ളത്തെയും പോലും ഉപേക്ഷിക്കണം. അതിതൃപ്തിയോളം ഭക്ഷിക്കരുത്; രാത്രിയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആചാരങ്ങളും അനുഷ്ഠിക്കരുത്।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches moderation and disciplined conduct regarding food: avoid certain foods at night (specifically sattu), do not eat to complete satiety, and renounce leftover drink and water after a meal—emphasizing restraint, cleanliness, and regulated living as part of dharma.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and right conduct. Here he gives practical guidance on proper dietary behavior and night-time discipline, framing everyday habits as ethical practice.