Shloka 6
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! तुम मुझसे जो पूछ रहे हो, इसका उत्तर देता हूँ। मनुष्य जिस कारणसे अल्पायु होता है, जिस उपायसे दीर्घायु होता है, जिससे वह कीर्ति और सम्पत्तिका भागी होता है तथा जिस बर्तावसे पुरुषको श्रेयका संयोग प्राप्त होता है, वह सब बताता हूँ, सुनो ।। आचाराल्लभते हायुराचाराल्लभते श्रियम् | आचारात् कीर्तिमाप्रोति पुरुष: प्रेत्य चेह च,सदाचारसे ही मनुष्यको आयुकी प्राप्ति होती है, सदाचारसे ही वह सम्पत्ति पाता है तथा सदाचारसे ही उसे इहलोक और परलोकमें भी कीर्तिकी प्राप्ति होती है
bhīṣma uvāca—yudhiṣṭhira! tvaṃ māṃ yat pṛcchasi, tasya te prativakṣyāmi. yena manuṣyo 'lpāyur bhavati, yena dīrghāyur bhavati, yena kīrti-sampad-bhāgī bhavati, yena ca vyavahāreṇa puruṣaḥ śreyasaḥ saṃyogaṃ prāpnoti—tat sarvaṃ te vakṣyāmi; śṛṇu. ācārāl labhate hy āyur ācārāl labhate śriyam | ācārāt kīrtim āpnoti puruṣaḥ pretya ceha ca ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്നതിന്നു ഞാൻ ഉത്തരം പറയുന്നു. ഏതു കാരണങ്ങളാൽ മനുഷ്യൻ അല്പായുസ്സാകുന്നു, ഏതു ഉപായങ്ങളാൽ ദീർഘായുസ്സാകുന്നു, എങ്ങനെ കീർത്തിയും സമൃദ്ധിയും ലഭിക്കുന്നു, ഏതു പെരുമാറ്റം പുരുഷനെ പരമശ്രേയസ്സുമായി യോജിപ്പിക്കുന്നു—ഇതെല്ലാം കേൾക്ക. സദാചാരത്തിലൂടെ തന്നെയാണ് ആയുസ്സ് ലഭിക്കുന്നത്; സദാചാരത്തിലൂടെ തന്നെയാണ് സമൃദ്ധി ലഭിക്കുന്നത്; സദാചാരത്തിലൂടെ തന്നെയാണ് മനുഷ്യൻ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും കീർത്തി നേടുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that ethical discipline (ācāra/sadācāra) is the root cause of a good human life: it supports longevity, brings prosperity, and yields lasting fame both in this world and beyond, ultimately aligning a person with śreyas (the highest good).
In the Anushasana Parva, Yudhishthira questions Bhishma about the principles that govern human welfare—why people become short-lived or long-lived and how they gain prosperity and renown. Bhishma begins his reply by establishing ‘right conduct’ as the central determinant of these outcomes.