Shloka 27
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
चतुष्पथान् प्रकुर्वीत सवनिव प्रदक्षिणान् । मार्गमें चलते समय अश्वत्थ आदि परिचित वृक्षों तथा समस्त चौराहोंको दाहिने करके जाना चाहिये ।। मध्यन्दिने निशाकाले अर्धरात्रे च सर्वदा
catuṣpathān prakurvīta savaniva pradakṣiṇān | mārgam̐ me calte samaya aśvattha-ādi paricita vṛkṣoṃ tathā samasta caurāhoṃ ko dāhine karke jānā cāhiye || madhyandine niśākāle ardharātre ca sarvadā
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ചതുഷ്പഥങ്ങൾ (ചൗരസ്തകൾ) കടക്കുമ്പോൾ അവയെ വലതുവശത്ത് വെച്ച്, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നപോലെ ആദരത്തോടെ കടക്കണം. യാത്രയിൽ അശ്വത്ഥം മുതലായ പരിചിത വൃക്ഷങ്ങളെയും എല്ലാ ചേരുവിടങ്ങളെയും വലതുവശത്ത് വെച്ച് പോകണം. മധ്യാഹ്നം, രാത്രി, അർദ്ധരാത്രി—എപ്പോഴും ഈ നിയമം പാലിക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Maintain auspicious and respectful conduct in everyday movement: when passing sacred or socially significant points like crossroads and revered trees (e.g., aśvattha), keep them on the right as a sign of reverence (pradakṣiṇā), and observe this consistently at all times.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and proper conduct (sadācāra). Here he gives practical guidance for travellers—how to move past crossroads and sacred trees in an auspicious, respectful manner.