Shloka 9
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
दशैकरात्रान् दशपज्चरात्रा- नेकादशैकादशकान क्रतूंश्न । ज्योतिष्टोमानां च शतं यदिष्ट॑ फलेन तेनापि च नागतो5हम्,मैंने एक रातमें पूर्ण होनेवाले दस यज्ञ, पाँच रातोंमें पूर्ण होनेवाले दस यज्ञ, ग्यारह रातोंमें समाप्त होनेवाले ग्यारह यज्ञ और ज्योतिष्टोम नामक एक सौ यज्ञोंका अनुष्ठान किया है, परंतु उन यज्ञोंके फलसे भी मैं यहाँ नहीं आया हूँ
Bhagīratha uvāca — daśaikarātrān daśapañcarātrān ekādaśaikādaśakān kratūṃś ca | jyotiṣṭomānāṃ ca śataṃ yad iṣṭaṃ phalena tenāpi ca nāgato 'ham ||
ഭഗീരഥൻ പറഞ്ഞു—“ഒരു രാത്രിയിൽ പൂർത്തിയാകുന്ന പത്ത് യാഗങ്ങൾ, അഞ്ചു രാത്രികളിൽ പൂർത്തിയാകുന്ന പത്ത് യാഗങ്ങൾ, പതിനൊന്ന് രാത്രികളിൽ അവസാനിക്കുന്ന പതിനൊന്ന് ക്രതുക്കൾ, കൂടാതെ ജ്യോതിഷ്ടോമം എന്ന നൂറ് യാഗങ്ങളും ഞാൻ അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്; എങ്കിലും അവയുടെ ഫലത്താൽ പോലും ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയതല്ല.”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
Ritual achievements and accumulated merit (yajña-phala) are not, by themselves, sufficient to guarantee the highest spiritual or posthumous attainment; the verse underscores humility and points toward a higher criterion beyond mere ritual quantity.
Bhagīratha speaks about his extensive performance of Vedic sacrifices—various multi-night rites and a hundred Jyotiṣṭomas—yet confesses that even the fruits of these rituals did not bring him to the present state, implying that another cause or higher principle governs the outcome.