Shloka 42
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
काम यथादद्विहितं विधात्रा पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत् | तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे नमोस्तु ते देववर प्रसीद
kāmaṃ yathādad dvihitaṃ vidhātrā pṛṣṭena vācyaṃ tu mayā yathāvat | tapo hi nānyac cānaśanān mataṃ me namo 'stu te deva-vara prasīda ||
ഭഗീരഥൻ പറഞ്ഞു—ദേവേശ്വരാ! സ്രഷ്ടാവ് വിധിച്ച പ്രകാരം, എന്റെ തന്നെ നിശ്ചയമനുസരിച്ച് ഞാൻ വിധിപൂർവം അനശനവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു. നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതിനാൽ, എല്ലാം യഥാവത്തായി പറയുന്നത് ഉചിതം; അതുകൊണ്ട് എല്ലാം പറഞ്ഞു. എന്റെ ബോധത്തിൽ അനശനത്തേക്കാൾ വലിയ തപസ്സില്ല. ദേവവരാ! നമസ്കാരം—എന്നോട് പ്രസന്നനാകണമേ.
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
The verse elevates disciplined fasting (anaśana) as a supreme form of tapas and links ascetic practice with dharma: when questioned by a higher authority, one should speak truthfully and completely (yathāvat), without concealment.
Bhagīratha addresses a divine being, explaining that he has properly completed the prescribed fast. Because the deity has asked, he reports his actions fully and then offers reverence, requesting the god’s favor.