Shloka 40
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
पहले इन्द्रने स्वयं अनशनव्रतका अनुष्ठान करके इसे गुप्त रखा था। उसके बाद शुक्राचार्यने तपस्याके द्वारा उसका ज्ञान प्राप्त किया। फिर उन्हींके तेजसे उसका माहात्म्य सर्वत्र प्रकाशित हुआ। सर्वश्रेष्ठ पितामह! मैंने भी अंतमें उसी अनशनव्रतका साधन आरम्भ किया ।।
bhagīratha uvāca | pūrvaṃ indreṇa svayam anāśana-vratasya anuṣṭhānaṃ kṛtvā tad guptaṃ dhāritam | tataḥ śukrācāryeṇa tapasā tasya jñānaṃ prāptam | paścāt tasyaiva tejasā tasya māhātmyaṃ sarvatra prakāśitam | pituḥ śreṣṭha pitāmaha! aham api ante tasyaivānāśana-vratasya sādhanaṃ ārabhe || tato me brāhmaṇās tuṣṭās tasmin karmaṇi sādhite | sahasram ṛṣayaś cāsan ye vai tatra samāgatāḥ | te sarve mayi suprītāḥ | prabho! te prasannāḥ mām ājñāpayām āsuḥ—“tvaṃ brahmalokaṃ gaccha” iti | bhagavan! teṣāṃ sahasra-brāhmaṇānāṃ prasannānām āśīrvādāt aham asmin loke āgataḥ | atra bhavān anyathā na cintayet |
ഭഗീരഥൻ പറഞ്ഞു—“മുമ്പ് ഇന്ദ്രൻ തന്നെ അനശനവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ഇതിനെ രഹസ്യമായി സൂക്ഷിച്ചു. പിന്നെ ശുക്രാചാര്യൻ തപസ്സിലൂടെ അതിന്റെ ജ്ഞാനം നേടി; അവന്റെ തേജസ്സാൽ അതിന്റെ മഹിമ സർവത്ര പ്രസിദ്ധമായി. പിതാമഹശ്രേഷ്ഠാ! അവസാനം ഞാനും അതേ അനശനവ്രതസാധന ആരംഭിച്ചു. ആ കർമ്മം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ആയിരക്കണക്കിന് ബ്രാഹ്മണരും ഋഷികളും എന്റെ അടുക്കൽ വന്നു; അവർ എല്ലാവരും എന്നോട് അത്യന്തം സന്തുഷ്ടരായിരുന്നു. പ്രഭോ! സന്തോഷത്തോടെ അവർ എന്നോട് കല്പിച്ചു—‘ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകുക.’ ഭഗവൻ! ആ പ്രസന്നമായ ആയിരം ബ്രാഹ്മണരുടെ ആശീർവാദത്താലാണ് ഞാൻ ഈ ലോകത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നത്; ഇതിൽ മറ്റൊരു കാരണമുണ്ടെന്നു സംശയിക്കരുത്।”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
A disciplined vow (vrata), especially fasting undertaken with sincerity and completion, generates spiritual merit and social-spiritual recognition; the blessings and authorization of realized brāhmaṇas/ṛṣis are presented as a legitimate source of elevation and passage to higher realms, emphasizing humility and transparency about one’s spiritual attainments.
Bhagīratha explains to the revered elder (pitāmaha) that he undertook the anāśana-vrata after its fame spread from Indra to Śukrācārya; upon completing it, thousands of brāhmaṇas and ṛṣis arrived, were pleased, and instructed him to go to Brahmaloka—he attributes his present state to their blessings and asks that no other motive be suspected.