Shloka 83
पयोमूलफलैर्वापि पितृणां प्रीतिमाहरन् । मधुसूदन! स्वाध्यायसे ऋषियोंको बड़ी प्रसन्नता होती है। प्रतेदिन भोजनके पहले ही अनिनिहोत्र एवं बलिवैश्वदेव कर्म करे। इससे देवता संतुष्ट होते हैं। पितरोंकी प्रसन्नताके लिये प्रतिदिन अन्न, जल, दूध अथवा फल-मूलके द्वारा श्राद्ध करना उचित है
payomūlaphalair vāpi pitṝṇāṁ prītim āharan | madhusūdana! svādhyāyena ṛṣīṇāṁ baḍī prasannatā hotī hai | pratidina bhojanāt pūrvam eva agnihotraṁ ca balivaiśvadeva-karma ca kuryāt | etena devatāḥ santuṣyanti | pitṝṇāṁ prasannatāyai pratidinam anna-jala-dugdha athavā phala-mūlaiḥ śrāddhaṁ kartum ucitam |
വായു പറഞ്ഞു— പാൽ, കിഴങ്ങുകൾ, ഫലങ്ങൾ എന്നിവ അർപ്പിച്ചാലും പിതൃകൾ തൃപ്തരാകുന്നു. ഹേ മധുസൂദന! നിത്യസ്വാധ്യായം (വേദാദി പാരായണം) കൊണ്ടു ഋഷിമാർ അത്യന്തം പ്രസന്നരാകുന്നു. ഓരോ ദിവസവും ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ അഗ്നിഹോത്രവും ബലി–വൈശ്വദേവവും നിർവ്വഹിക്കണം; അതിനാൽ ദേവതകൾ സന്തുഷ്ടരാകും. പിതൃകളുടെ പ്രീതിക്കായി പ്രതിദിനം അന്നം, ജലം, പാൽ അല്ലെങ്കിൽ ഫലം-കിഴങ്ങുകൾ കൊണ്ടു ശ്രാദ്ധം നടത്തുന്നതു യുക്തമാണ്.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
A disciplined daily religious life sustains cosmic and social order: svādhyāya pleases the sages, Agnihotra and Bali–Vaiśvadeva satisfy the gods, and simple daily śrāddha offerings (even water, milk, fruits, or roots) honor and content the ancestors.
Vāyudeva addresses Kṛṣṇa (Madhusūdana) while explaining practical duties of dharma, especially the householder’s daily rites—textual recitation, pre-meal offerings, and regular ancestral rites—framing them as reciprocal obligations to sages, gods, and Pitṛs.