Shloka 34
ईषदुच्छवसमानस्तु कृच्छात् संस्तभ्य पन्नग: । उत्ससर्ज गिरं मन्दां मानुषीं पाशपीडित:,उस समय बन्धनसे पीड़ित होकर धीरे-धीरे साँस लेता हुआ वह साँप बड़ी कठिनाईसे अपनेको सँभालकर मन्दस्वरसे मनुष्यकी वाणीमें बोला
īṣad ucchvasamānas tu kṛcchrāt saṃstabhya pannagaḥ | utsasarja giraṃ mandāṃ mānuṣīṃ pāśa-pīḍitaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—“അപ്പോൾ കുരുക്കിന്റെ പീഡയിൽ വലയുന്ന സർപ്പം മന്ദമായി ശ്വസിച്ചുകൊണ്ട്, വലിയ പ്രയാസത്തോടെ സ്വയം നിയന്ത്രിച്ച്, താഴ്ന്ന സ്വരത്തിൽ മനുഷ്യഭാഷയിൽ സംസാരിച്ചു.”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how bondage and pain can subdue arrogance and bring forth measured, truthful speech; restraint (pāśa) becomes a catalyst for humility and moral reflection.
A serpent, bound by a noose and struggling to breathe, gathers himself with difficulty and then speaks softly in human language, as narrated by Bhīṣma.