Adhyaya 78

Verse 1

ऑपन-माजल बछ। डे अष्टसप्ततितमोब< ध्याय: देवयानी और शर्मिष्ठाका कलह

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭരതശ്രേഷ്ഠനായ ജനമേജയാ! കചൻ മൃതസഞ്ജീവിനീ വിദ്യ അഭ്യസിച്ച് തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ സർവ്വ ദേവന്മാരും ആനന്ദത്തോടെ ഹർഷിച്ചു. കചനിൽ നിന്നു തന്നേ ആ വിദ്യ പഠിച്ച് അവർ കൃതാർത്ഥരായി.

Verse 2

सर्व एव समागम्य शतक्रतुमथाब्रुवन्‌ । कालस्ते विक्रमस्याद्य जहि शत्रून्‌ पुरन्दर,फिर सबने मिलकर इन्द्रसे कहा--'पुरन्दर! अब आपके लिये पराक्रम करनेका समय आ गया है, अपने शत्रुओंका संहार कीजिये”

പിന്നീട് എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടിയിട്ട് ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ)നെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“പുരന്ദരാ! ഇന്നാണ് നിന്റെ പരാക്രമത്തിന്റെ സമയം; ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്ക.”

Verse 3

एवमुक्तस्तु सहितैस्त्रिदशैर्मघवांस्तदा । तथेत्युक्त्वा प्रचक्राम सोडपश्यत वने स्त्रिय:

ഒരുമിച്ചുകൂടിയ ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഘവാൻ (ഇന്ദ്രൻ) അപ്പോൾ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു മർത്ത്യലോകത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അവിടെ ഒരു വനത്തിൽ അവൻ അനേകം സ്ത്രീകളെ കണ്ടു.

Verse 4

क्रीडन्तीनां तु कन्यानां वने चैत्ररथोपमे । वायुभूत: स वस्त्राणि सर्वाण्येव व्यमिश्रयत्‌

ചൈത്രരഥോദ്യാനത്തെപ്പോലെ മനോഹരമായ ആ വനത്തിൽ കന്യകകൾ ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഇന്ദ്രൻ വായുരൂപം ധരിച്ചു അവരുടെ എല്ലാ വസ്ത്രങ്ങളും പൂർണ്ണമായി കലക്കി ഇട്ടു.

Verse 5

ततो जलात्‌ समुत्तीर्य कन्यास्ता: सहितास्तदा । वस्त्राणि जगृहुस्तानि यथासन्नान्यनेकश:

പിന്നീട് ആ കന്യകകൾ എല്ലാം ഒരുമിച്ച് ജലത്തിൽ നിന്ന് കയറി, സമീപത്ത് വെച്ചിരുന്ന തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ പലവിധ വസ്ത്രങ്ങൾ എടുക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 6

तत्र वासो देवयान्या: शर्मिष्ठा जगृहे तदा । व्यतिमिश्रमजानन्ती दुहिता वृषपर्वण:

അവിടെ അന്നേരം വൃഷപർവന്റെ പുത്രിയായ ശർമിഷ്ഠ, വസ്ത്രങ്ങൾ കലർന്നുപോയെന്നത് അറിയാതെ, അറിയാതെയേ ദേവയാനിയുടെ വസ്ത്രം എടുത്തു.

Verse 7

ततस्तयोर्मिथस्तत्र विरोध: समजायत । देवयान्याश् राजेन्द्र शर्मिष्ठाया श्ष॒ तत्कृते,राजेन्द्र! उस समय वस्त्रोंकी अदला-बदलीको लेकर देवयानी और शर्मिष्ठा दोनोंमें वहाँ परस्पर बड़ा भारी विरोध खड़ा हो गया

രാജേന്ദ്രാ! ആ കാരണത്താൽ അവിടെ ദേവയാനിയും ശർമിഷ്ഠയും തമ്മിൽ പരസ്പരം കടുത്ത വിരോധം ഉദിച്ചു.

Verse 8

देवयान्युवाच कस्माद गृह्नासि मे वस्त्र शिष्या भूत्वा ममासुरि | समुदाचारहीनाया न ते साधु भविष्यति

Devayānī said: “O Asura girl, how can you take my garment after becoming my pupil? You are devoid of the refined conduct upheld by the virtuous; therefore, no good will come to you.”

Verse 9

शर्मिष्टोवाच आसीनं च शयानं च पिता ते पितरं मम । स्तौति वन्दीव चाभीक्ष्णं नीचे: स्थित्वा विनीतवत्‌

Śarmiṣṭhā said: “Whether my father is seated or lying down, your father stands below like a humble attendant and, like a court-bard, repeatedly praises my father.”

Verse 10

याचतत्त्वं हि दुहिता स्तुवतः प्रतिगृह्नतः । सुताहं स्तूयमानस्य ददतो<प्रतिगृह्नतः

Vaiśampāyana said: “You are the daughter of one who begs—of one who praises in order to receive. But I am the daughter of one who is praised, who gives to others, and who does not accept gifts in return.”

Verse 11

आदुन्वस्व विदुन्वस्व द्रह्म कुप्पस्व याचकि । अनायुधा सायुधाया रिक्ता क्षुभ्यसि भिक्षुकि । लप्स्यसे प्रतियोद्धारं न हि त्वां गणयाम्पयहम्‌

Vaiśampāyana said: “Shake yourself, tremble if you will; rage on, O begging woman. Weaponless yourself, you flare up against one who is armed—empty-handed, you seethe in vain. If you truly seek combat, you will find an opponent ready to meet you; but I do not count you as worthy of regard.”

Verse 12

(प्रतिकूलं वदसि चेदितः प्रभृति याचकि । आकृष्य मम दासीक्िि: प्रस्थाप्यसि बहिर्बहि: ।।

“Beggar-girl! If from this day onward you speak anything against me, I will have my maidservants drag you and drive you out—out from here.” Vaiśampāyana said: Seeing Devayānī swollen with pride, having asserted her superiority, and clinging to Śarmiṣṭhā’s garment, Śarmiṣṭhā, seized by sinful intent, pushed her into a well. Thinking, “Now she must be dead,” Śarmiṣṭhā returned to the city. The episode highlights how arrogance and harsh speech provoke retaliation, and how violence born of envy leads to grave wrongdoing.

Verse 13

शर्मिष्ठा प्राक्षिपत्‌ कूपे ततः स्वपुरमागमत्‌ | हतेयमिति विज्ञाय शर्मिष्ठा पापनिश्षया

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ശർമിഷ്ഠ അവളെ കിണറ്റിലേക്കു തള്ളിവിട്ട് പിന്നെ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്കു മടങ്ങി. “ഇവൾ മരിച്ചിരിക്കണം” എന്നു കരുതി, പാപനിശ്ചയത്തിൽ ഉറച്ച ശർമിഷ്ഠ വീട്ടിലേക്കു പോയി।

Verse 14

अनवेक्ष्य ययौ वेश्म क्रोधवेगपरायणा । अथ तं देशमभ्यागाद्‌ ययातिर्नहुषात्मज:,वह क्रोधके आवेशमें थी, अतः देवयानीकी ओर देखे बिना ही घर लौट गयी। तदनन्तर नहुषपुत्र ययाति उस स्थानपर आये

ക്രോധവേഗത്തിന് അടിമയായി അവൾ ദേവയാനിയെ നോക്കാതെയേ വീട്ടിലേക്കു പോയി. തുടർന്ന് നഹുഷപുത്രൻ യയാതി ആ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി।

Verse 15

श्रान्तयुग्य: श्रान्तहयो मृगलिप्सु: पिपासित: । स नाहुष: प्रेक्षमाण उदपानं गतोदकम्‌

രഥത്തെ വലിക്കുന്ന മൃഗങ്ങളും കുതിരകളും ക്ഷീണിച്ചിരുന്നു. വേട്ട പിടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ പിന്തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കെ അവൻ ദാഹത്താൽ പീഡിതനായി. ചുറ്റും നോക്കി നഹുഷപുത്രൻ യയാതി വെള്ളം വറ്റിയ ഒരു കിണറിനെ സമീപിച്ചു।

Verse 16

ददर्श राजा तां तत्र कन्यामग्निशिखामिव । तामपृच्छत्‌ स दृष्टवैव कन्याममरवर्णिनीम्‌

അവിടെ രാജാവ് അഗ്നിശിഖപോലെ ദീപ്തിയുള്ള, അപ്സരസമാന സൗന്ദര്യമുള്ള ഒരു കന്യയെ കണ്ടു. അവളെ കണ്ടയുടൻ രാജാവ് അവളോടു ചോദിച്ചു।

Verse 17

सान्त्वयित्वा नृपश्रेष्ठ: साम्ना परमवल्गुना । का त्वं ताम्रनखी श्यामा सुमृष्टमणिकुण्डला

നൃപശ്രേഷ്ഠൻ ആദ്യം അത്യന്തം മധുരവും ശാന്തവുമായ വാക്കുകളാൽ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; പിന്നെ പറഞ്ഞു—“നീ ആരാണ്? നിന്റെ നഖങ്ങൾ താമ്രവർണ്ണം; നീ ശ്യാമവതി; നിന്റെ മാണിക്യമയ കുണ്ഡലങ്ങൾ അത്യന്തം മനോഹരമായി മിനുക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.”

Verse 18

दीर्घ ध्यायसि चात्यर्थ कस्माच्छोचसि चातुरा । कथं च पतितास्यस्मिन्‌ कूपे वीरुत्तणावृते

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—നീ ദീർഘനേരം ധ്യാനത്തിൽ മുങ്ങി അത്യധികം ദുഃഖിക്കുന്നു; ഹേ വിവേകവതീ, എന്തുകൊണ്ട്? വള്ളികളും പുല്ലും മൂടിയിരിക്കുന്ന ഈ കിണറ്റിൽ നീ എങ്ങനെ വീണു?

Verse 19

देवयान्युवाच योअसौ देवै्हतान्‌ दैत्यानुत्थापयति विद्यया

ദേവയാനി പറഞ്ഞു—അവിടെ കാണുന്ന ആ മനുഷ്യൻ, തന്റെ വിദ്യാശക്തിയാൽ ദേവന്മാർ വധിച്ച ദൈത്യന്മാരെ വീണ്ടും ഉയിർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 20

(पृच्छसे मां कस्त्वमसि रूपवीर्यबलान्वित: । ब्रूह्मत्रागमनं किं वा श्रोतुमिच्छामि तत्त्वत: ।।

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—നീ എന്നോടു ‘നീ ആരാണ്?’ എന്നു ചോദിക്കുന്നു; എന്നാൽ രൂപവും വീര്യവും ബലവും ഉള്ള നീ ആരാണ്? ഇവിടെ നിന്റെ വരവിന്റെ കാരണമെന്ത്? ഞാൻ യഥാർത്ഥം തത്ത്വമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. യയാതി പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ, ഞാൻ രാജാവ് നഹുഷന്റെ പുത്രൻ യയാതിയാണ്. ഇന്ന് വേട്ടയുടെ ആഗ്രഹത്തോടെ ഈ വഴിയെത്തി; ക്ഷീണിച്ചും ദാഹിച്ചും ഇവിടെ വന്നു, പുല്ലാൽ മൂടപ്പെട്ട ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നെ കണ്ടു. (പിന്നെ അവൻ തുടങ്ങുന്നു)—ഹേ രാജൻ, ഇതാ എന്റെ വലങ്കൈ; ചെമ്പുനിറമുള്ള നഖങ്ങളും വിരലുകളും ഉള്ളത്…

Verse 21

समुद्धर गृहीत्वा मां कुलीनस्त्वं हि मे मतः । जानामि त्वां हि संशान्तं वीर्यवन्तं यशस्विनम्‌

എന്നെ ഉയർത്തി എടുത്തുകൊണ്ടുപോകുക; കാരണം ഞാൻ നിങ്ങളെ കുലീനനെന്നു കരുതുന്നു. നിങ്ങൾ സംയമനിഷ്ഠനും ശാന്തസ്വഭാവനും വീര്യവാനും യശസ്വിയുമാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.

Verse 22

तस्मान्मां पतितामस्मात्‌ कूपादुद्धर्तुमहसि । (देवयानी बोली--) महाराज! लाल नख और अंगुलियोंसे युक्त यह मेरा दाहिना हाथ है। इसे पकड़कर आप इस कुएँसे मेरा उद्धार कीजिये। मैं जानती हूँ

അതുകൊണ്ട്, ഈ കിണറ്റിൽ വീണിരിക്കുന്ന എന്നെ നിങ്ങൾ തീർച്ചയായും പുറത്തേക്ക് ഉയർത്തണം.

Verse 23

गृहीत्वा दक्षिणे पाणावुज्जहार ततोडवटात्‌ । उद्धृत्य चैनां तरसा तस्मात्‌ कूपान्नराधिप:

രാജാവ് അവളെ വലങ്കൈയിൽ പിടിച്ച് ആ കുഴിയിൽ നിന്നു ഉയർത്തി. പിന്നെ അതിവേഗബലത്തോടെ മനുഷ്യാധിപൻ അവളെ ആ കിണറ്റിൽ നിന്നു പുറത്തേക്ക് വലിച്ചെടുത്തു—അശക്തരെ രക്ഷിക്കലാണ് രാജധർമ്മം എന്നതിനെ ഉറപ്പിക്കുന്ന നിർണായക രക്ഷാകൃത്യം അത്.

Verse 24

(गच्छ भद्रे यथाकामं न भयं विद्यते तव । इत्युच्यमाना नृपतिं देवयानी तमुत्तरम्‌ ।।

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“ഭദ്രേ! നിനക്കിഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകുക; നിനക്ക് ഭയം ഒന്നുമില്ല.” രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവയാനി മറുപടി പറഞ്ഞു—“എന്നെ ഉടൻ തന്നെ കൂടെ കൊണ്ടുപോകുക; നീ എനിക്ക് പ്രിയൻ. നീ എന്റെ കൈ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ തന്നെയാണ് എന്റെ ഭർത്താവ്.” ഇത് കേട്ട് ക്ഷത്രിയകുലജനനായ രാജാവ് പറഞ്ഞു—“ഭദ്രേ! നീ ബ്രാഹ്മണകന്ന്യ; അതിനാൽ എന്നോടുള്ള നിന്റെ സംഗമം യുക്തമല്ല. കാവ്യൻ (ശുക്രാചാര്യൻ) സർവ്വലോകഗുരു; നീ അവന്റെ പുത്രി; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അവനെയും ഭയപ്പെടുന്നു. കല്യാണി! നീ എന്നുപോലെയുള്ളവനോട് യോജിക്കുന്നവളല്ല.” ദേവയാനി പറഞ്ഞു—“നരാധിപാ! ഇന്ന് എന്റെ അപേക്ഷയ്ക്കും നീ എന്നെ കൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ ഇച്ഛിക്കാതിരുന്നാൽ, ഞാൻ പിതാവിലൂടെ പോലും നിന്നെയേ വരിക്കും; പിന്നെ നീ യുക്തത തിരിച്ചറിഞ്ഞ് എന്നെ കൂടെ കൊണ്ടുപോകും.”

Verse 25

(क्वचिदार्ता च रुदती वृक्षमाश्रित्य तिष्ठति । ततश्चिरायमाणायां दुहितर्याह भार्गव: ।।

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—എവിടെയോ ദേവയാനി വ്യഥിതയായി കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ഒരു വൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ച് നിന്നു. മകൾ മടങ്ങിവരാൻ വൈകിയപ്പോൾ ഭാർഗവൻ (ശുക്രാചാര്യൻ) ധാത്രിയോട് പറഞ്ഞു—“ധാത്രീ! ശുചിസ്മിതയായ ദേവയാനിയെ വേഗം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.” അങ്ങനെ പറഞ്ഞതുമാത്രം ധാത്രി അവളെ വിളിക്കാൻ ത്വരിതയായി പുറപ്പെട്ടു. ദേവയാനി സഖികളോടൊപ്പം പോയിടങ്ങളിലൊക്കെയും പാദചിഹ്നങ്ങൾ തേടി ധാത്രി ചെന്നു; അവിടെ അവളെ കണ്ടു—ദീനയായി, ക്ഷീണിച്ച്, കണ്ണീരോടെ നിൽക്കുന്നവളായി. ധാത്രി പറഞ്ഞു—“ഭദ്രേ! എന്താണ് സംഭവിച്ചത്? വേഗം പറയുക; നിന്റെ പിതാവ് വിളിക്കുന്നു.” അപ്പോൾ ദേവയാനി ധാത്രിയെ അടുത്തേക്ക് വിളിച്ച് ശർമിഷ്ഠ ചെയ്ത അപരാധം അറിയിച്ചു. ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ച്, മുന്നിലെത്തിയ ഘൂർണികയോട് പറഞ്ഞു—“ഘൂർണികേ! ഉടൻ പോകുക; എന്റെ പിതാവിനോട് വേഗം അറിയിക്കുക.”

Verse 26

वैशम्पायन उवाच सा तत्र त्वरितं गत्वा घूर्णिकासुरमन्दिरम्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവൾ ത്വരിതമായി അവിടെ ചെന്നു, ഘൂർണികാസുരന്റെ മന്ദിരത്തിലേക്ക്.

Verse 27

दृष्टवा काव्यमुवाचेदं सम्भ्रमाविष्टचेतना । आचचक्षे महाप्राज्ञं देवयानीं वने हताम्‌

കാവ്യനെ (ശുക്രാചാര്യനെ) കണ്ടപ്പോൾ, ആശങ്കയിൽ വിറച്ച മനസ്സോടെ അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. മഹാപ്രാജ്ഞനോട് അവൾ അറിയിച്ചു—“ദേവയാനി വനത്തിൽ ഹതയായി.”

Verse 28

शर्मिष्ठया महाभाग दुद्ित्रा वृषपर्वण: । श्र॒त्वा दुहितरं काव्यस्तत्र शर्मिछ्ठया हताम्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— മഹാഭാഗ! അവിടെ ശർമിഷ്ഠ വൃഷപർവന്റെ പുത്രിയെ അടിച്ചു വീഴ്ത്തിയെന്നു കാവ്യൻ (ശുക്രാചാര്യൻ) കേട്ട ഉടൻ അത്യന്തം വ്യഥിതനായി, ആ അന്യായം മനസ്സിൽ പതിപ്പിച്ചു।

Verse 29

त्वरया निर्ययौ दुःखान्मार्गमाण: सुतां वने | दृष्टवा दुहितरं काव्यो देवयानीं ततो वने

ദുഃഖത്തിൽ വ്യാകുലനായി അദ്ദേഹം വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു, വനത്തിൽ പുത്രിയെ തേടിത്തുടങ്ങി. പിന്നെ അതേ വനത്തിൽ കാവ്യൻ തന്റെ പുത്രി ദേവയാനിയെ കണ്ടു.

Verse 30

बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य दु:खितो वाक्यमब्रवीत्‌ | आत्मदोषैर्नियच्छन्ति सर्वे दु:खसुखे जना:

ഇരു ഭുജങ്ങളാലും അവളെ ചേർത്തുപിടിച്ച്, ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു— “എല്ലാ ജനങ്ങളും തങ്ങളുടെ തന്നെ ദോഷങ്ങളാൽ ദുഃഖസുഖങ്ങളിൽ ബന്ധിതരാകുന്നു.”

Verse 31

मन्ये दुश्चरितं ते5स्ति यस्येयं निष्कृति: कृता । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! देवयानीकी बात सुनकर घूर्णिका तुरंत असुरराजके महलमें गयी और वहाँ शुक्राचार्यको देखकर सम्भ्रमपूर्ण चित्तसे वह बात बतला दी। महाभाग! उसने महाप्राज्ञ शुक्राचार्यको यह बताया कि “*वृषपर्वाकी पुत्री शर्मिष्ठाके द्वारा देवयानी वनमें मृततुल्य कर दी गयी है।' अपनी पुत्रीको शर्मिष्ठा-द्वारा मृततुल्य की गयी सुनकर शुक्राचार्य बड़ी उतावलीके साथ निकले और दुःखी होकर उसे वनमें ढूँढ़ने लगे। तदनन्तर वनमें अपनी बेटी देवयानीको देखकर शुक्राचार्यने दोनों भुजाओंसे उठाकर उसे हृदयसे लगा लिया और दुःखी होकर कहा--“बेटी! सब लोग अपने ही दोष और गुणोंसे--अशुभ या शुभ कर्मोसे दुःख एवं सुखमें पड़ते हैं। मालूम होता है

നിനക്കാൽ ഏതോ ദുഷ്കൃത്യം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; അതിന്റെ ഫലമായിട്ടാണ് ഈ നിഷ്കൃതി (പരിണാമം) വന്നത്.

Verse 32

शर्मिष्ठया यदुक्तास्मि दुह्तित्रा वृषपर्वण: । सत्यं किलैतत्‌ सा प्राह दैत्यानामसि गायन:

വൃഷപർവന്റെ പുത്രി ശർമിഷ്ഠ എന്നോടു പറഞ്ഞത്— അതു സത്യമോ? അവൾ പറയുന്നു— “നീ ഭട്ടനെപ്പോലെ ദൈത്യരുടെ ഗുണഗാനം ചെയ്യുന്നു.”

Verse 33

एवं हि मे कथयति शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । वचन तीक्षणपरुषं क्रोधरक्तेक्षणा भृशम्‌,वृषपर्वाकी लाड़िली शर्मिष्ठा क्रोध8े लाल आँखें करके आज मुझसे इस प्रकार अत्यन्त तीखे और कठोर वचन कह रही थी--

വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—വൃഷപർവന്റെ പുത്രി ശർമിഷ്ഠ ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ എന്നോടു അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ളതും കഠിനവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 34

स्तुवतो दुहिता नित्यं याचत: प्रतिगृह्नत: । अहं तु स्तूयमानस्य ददतो<प्रतिगृह्नतः

വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—“നീ എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരെ സ്തുതിക്കുന്ന, നിത്യവും യാചിക്കുന്ന, ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നവന്റെ പുത്രി; എന്നാൽ ഞാൻ നിന്റെ പിതാവ് സ്തുതിക്കുന്ന ആ രാജാവിന്റെ പുത്രി—അവൻ ഉദാരമായി നൽകുന്നു, എന്നാൽ ചെറുതായാലും ദാനം സ്വീകരിക്കുകയില്ല।”

Verse 35

इदं मामाह शर्मिष्ठा दुहिता वृषपर्वण: । क्रोधसंरक्तनयना दर्पपूर्णा पुनः पुन:

വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—വൃഷപർവന്റെ പുത്രി ശർമിഷ്ഠ എന്നോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. ക്രോധത്തിൽ അവളുടെ കണ്ണുകൾ ചുവന്നിരുന്നു; അവൾ അഹങ്കാരത്തിൽ നിറഞ്ഞവളായി അതേ കഠിനമായ കാര്യം വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിച്ചു।

Verse 36

यद्यहं स्तुवतस्तात दुहिता प्रतिगृह्नतः । प्रसादयिष्ये शर्मिष्ठामित्युक्ता तु सखी मया

വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—“പിതാവേ! ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നവന്റെയും ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നവന്റെയും പുത്രിയാണെങ്കിൽ, എന്റെ സേവയാൽ ശർമിഷ്ഠയെ പ്രസാദിപ്പിക്കും”—എന്ന് ഞാൻ എന്റെ സഖിയോട് പറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 37

(उक्ताप्येवं भृशं क्रुद्धा मां गृह विजने वने । कूपे प्रक्षेपयामास प्रक्षिप्यैव गृहं ययौ ।।

ഞാൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, അത്യന്തം ക്രോധം നിറഞ്ഞ ശർമിഷ്ഠ ആ നിർജന വനത്തിൽ എന്നെ പിടിച്ച് കിണറ്റിലേക്കു തള്ളിവിട്ടു; തള്ളിയിട്ട് അവൾ വീട്ടിലേക്കു പോയി। അപ്പോൾ ശുക്രൻ പറഞ്ഞു—“ദേവയാനീ! നീ സ്തുതിക്കുന്നവന്റെയോ യാചിക്കുന്നവന്റെയോ ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നവന്റെയോ പുത്രിയല്ല. ലാഭത്തിനായി ആരെയും സ്തുതിക്കാത്ത, എല്ലാവരും സ്തുതിക്കുന്ന ആ പവിത്ര ബ്രാഹ്മണന്റെ പുത്രിയാകുന്നു നീ।”

Verse 38

वृषपर्वैव तद्‌ वेद शक्रो राजा च नाहुष: । अचिन्त्य ब्रह्म निर्टन्ड्मैश्वरं हि बल॑ मम,इस बातको वृषपर्वा, देवराज इन्द्र तथा राजा ययाति जानते हैं। निर्दधन्द्र अचिन्त्य ब्रह्म ही मेरा ऐश्वर्ययुक्त बल है

ശുക്രൻ പറഞ്ഞു—ഇത് വൃഷപർവൻ മാത്രമേ അറിയൂ; ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)യും രാജാവ് നഹുഷനും അറിയുന്നു. എന്റെ ഐശ്വര്യസമ്പന്നമായ ബലം അചിന്ത്യമായ അദ്വൈത ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്.

Verse 39

यच्च किंचित्‌ सर्वगतं भूमौ वा यदि वा दिवि | तस्याहमीश्वरो नित्य तुष्टेनोक्त: स्वयम्भुवा

ശുക്രൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിലോ സ്വർഗ്ഗത്തിലോ, എല്ലാ ജീവികളിലോ എവിടെയുണ്ടായാലും, അവയൊക്കെയുടെയും ഞാൻ നിത്യാധിപനാണ്. പ്രസന്നനായ സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാ) എനിക്കു ഇങ്ങനെ വരം പ്രസ്താവിച്ചു തന്നതാണ്.

Verse 40

अहं जलं विमुज्चामि प्रजानां हितकाम्यया । पुष्णाम्योषधय: सर्वा इति सत्यं ब्रवीमि ते,मैं ही प्रजाओंके हितके लिये पानी बरसाता हूँ और मैं ही सम्पूर्ण ओषधियोंका पोषण करता हूँ, यह तुमसे सच्ची बात कह रहा हूँ

ശുക്രൻ പറഞ്ഞു—പ്രജകളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ജലം മഴയായി വിടുന്നു; എല്ലാ ഔഷധസസ്യങ്ങളെയും ഞാൻ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്ന സത്യം.

Verse 41

वैशम्पायन उवाच एवं विषादमापचन्नां मन्युना सम्प्रपीडिताम्‌ । वरचनैर्मधुरै: श्लक्षणै: सान्त्वयामास तां पिता

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ജനമേജയാ! ദേവയാനി ഇങ്ങനെ വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങി, കോപം മൂലം അത്യന്തം പീഡിതയായിരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, അവളുടെ പിതാവ് മധുരവും മൃദുവും യുക്തിയുക്തവുമായ വചനങ്ങളാൽ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

Verse 77

इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें ययात्युपाख्यानविषयक सतहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിന്റെ ആദിപർവത്തിലെ സംഭവപർവാന്തർഗതമായ യയാത്യുപാഖ്യാനവിഷയക എഴുപത്തേഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 78

इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि ययात्युपाख्याने5ष्टसप्ततितमो 5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें ययात्युपाख्यानविषयक अठहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവത്തിന്റെ അന്തർഗതമായ സംഭവപർവത്തിൽ യയാതി-ഉപാഖ്യാനത്തിന്റെ അഷ്ടസപ്തതിതമ അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 183

दुहिता चैव कस्य त्वं वद सत्यं सुमध्यमे । “तुम किसी अत्यन्त घोर चिन्तामें पड़ी हो। आतुर होकर शोक क्यों कर रही हो? तृण और लताओंसे ढके हुए इस कुएँमें कैसे गिर पड़ी? तुम किसकी पुत्री हो? सुमध्यमे! ठीक- ठीक बताओ'

നീ ആരുടെ പുത്രിയാകുന്നു? ഹേ സുമധ്യമേ, സത്യം പറയുക.

Verse 196

तस्य शुक्रस्य कन्याहं स मां नूनं न बुध्यते । देवयानी बोली--जो देवताओंद्वारा मारे गये दैत्योंको अपनी विद्याके बलसे जिलाया करते हैं

ഞാൻ ആ ശുക്രാചാര്യന്റെ പുത്രിയാണ്; ഞാൻ ഈ ദുരവസ്ഥയിൽപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന് നിശ്ചയമായും ഇനിയും അറിവായിട്ടില്ല.

Verse 253

नेदानीं सम्प्रवेक्ष्यामि नगरं वृषपर्वण: । देवयानीने कहा--घूर्णिके! तुम वेगपूर्वक जाओ और शीघ्र मेरे पिताजीसे कह दो --“अब मैं वृषपर्वाके नगरमें पैर नहीं रखूँगी'

ഇനി മുതൽ ഞാൻ വൃഷപർവന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് കടക്കുകയില്ല.