Adhyaya 56
Janamejaya’s Request for Expansion; Vaiśampāyana’s Authorization and Phalāśruti of the Mahābhārata (Jaya)
Upa-parva: Anukramaṇikā / Parva-saṅgraha (Frame: Janamejaya–Vaiśampāyana)
The chapter opens with Janamejaya addressing the Brahmin narrator with a request: having heard the Mahābhārata in brief, he seeks the detailed account and expresses sustained curiosity about the Pandavas’ endurance amid imposed hardships. He frames specific questions around moral restraint and strategic patience: why capable and blameless heroes tolerated affliction; how Bhīma restrained anger; how Draupadī, though powerful, did not destroy the offenders; how the twins followed the elder amid deception; how Yudhiṣṭhira bore extreme distress despite dharma-competence; and how Arjuna, with Kṛṣṇa as charioteer, could overcome many forces. Vaiśampāyana replies by situating the narrative as Vyāsa’s authoritative intent, describing the work as a vast, sanctifying corpus (100,000 verses) praised by sages and aligned with Vedic learning. The chapter then provides extended meta-commentary (phalāśruti): hearing or reciting is portrayed as purifying, merit-generating, and socially/ritually efficacious, with claims that it conveys instruction in artha, dharma, kāma, and mokṣa. It concludes with a comprehensive scope statement: what is found here is found elsewhere; what is not found here is found nowhere—positioning the epic as an encyclopedic ethical and intellectual map.
Chapter Arc: जनमेजय के सर्पसत्र की अग्नि में आहुतियाँ पड़ते ही तक्षक इन्द्र सहित आकाश में खिंचता हुआ दिखाई देता है—और सभा में यह प्रश्न धधक उठता है कि क्या आज ही नागवंश का अंत हो जाएगा। → सभा के वेदवेत्ता सदस्य राजा को स्मरण कराते हैं कि ब्राह्मण—even बालक—यदि विद्वान हो तो राजाओं के लिए पूज्य है; और उग्रश्रवा सूत बताता है कि वर देने को उद्यत राजा के सामने आस्तीक खड़ा है, पर राजा के भीतर तक्षक-वध की प्रतिज्ञा और ब्राह्मण-वचन की मर्यादा टकरा रही है। → आस्तीक वर माँगता है—‘यदि वर देना है तो मेरा वर यह है कि तुम्हारा यह सत्र यहीं समाप्त हो; और कोई सर्प इस यज्ञाग्नि में न गिरे।’ → जनमेजय खिन्न मन से भी ब्राह्मण-वचन निभाने को बाध्य होता है; सभा के सदस्य एक स्वर में कहते हैं कि ब्राह्मण को वर मिलना ही चाहिए—और सर्पसत्र का प्रवाह रुक जाता है, तक्षक का विनाश टल जाता है। → प्रतिशोध की अग्नि बुझ तो जाती है, पर राजा के भीतर उठता प्रश्न शेष रहता है—अब वह अपने पिता परीक्षित् की मृत्यु का न्याय और शांति किस मार्ग से पाएगा?
Shlokas
Verse 1
/ अपन प्रात बछ। अ-काज जा षट्पज्चाशत्तमो<5 ध्याय: राजाका आस्तीकको वर देनेके लिये तैयार होना
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു— ഈ ബാലൻ ആയിട്ടും വൃദ്ധനെപ്പോലെ സംസാരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അവൻ കുട്ടിയല്ല, പക്വബുദ്ധിയുള്ളവൻ. ഞാൻ അവന് ഒരു വരം നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, യഥാവിധി ആലോചിച്ച് എനിക്ക് ശരിയായ ഉപദേശം നൽകുക.
Verse 2
सदस्या ऊचु: बालो<पि विप्रो मान्य एवेह राज्ञां विद्वान् यो वै स पुनर्वे यथावत् । सर्वान् कामांस्त्वत्त एवार्हतेडद्य यथा च नस्तक्षक एति शीघ्रम्
സഭാസദർ പറഞ്ഞു— രാജാക്കന്മാർക്ക് ഇവിടെ ബ്രാഹ്മണൻ ബാലനായാലും ആദരണീയനാണ്; അവൻ പണ്ഡിതനാണെങ്കിൽ പിന്നെ പറയേണ്ടതെന്ത്? അതിനാൽ ഈ യുവ ബ്രാഹ്മണൻ ഇന്ന് നിങ്ങളിൽ നിന്ന് യഥാവിധി തന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടാൻ അർഹനാണ്. എന്നാൽ വരം നൽകുന്നതിന് മുമ്പ്, തക്ഷക നാഗൻ ഏതുവിധേനയും വേഗത്തിൽ നമ്മുടെ അടുക്കൽ എത്താതിരിക്കാനുള്ള ഉപായവും ചെയ്യണം.
Verse 3
सौतिरुवाच व्याहर्तुकामे वरदे नृपे द्विज॑ वरं वृणीष्वेति ततो5भ्युवाच । होता वाक््यं नातिदहृष्टान्तरात्मा कर्मण्यस्मिंस्तक्षको नैति तावत्
സൗതി പറഞ്ഞു— വരം നൽകാൻ ഒരുങ്ങിയ രാജാവ് ആ ബ്രാഹ്മണനോട് ‘വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക’ എന്നു പറയാൻ പോകുമ്പോൾ, ഹൃദയം അത്ര സന്തോഷത്തിലല്ലാത്ത ഹോതൃ പറഞ്ഞു: “ഈ യജ്ഞകർമ്മത്തിൽ തക്ഷകൻ ഇതുവരെ വന്നിട്ടില്ല.”
Verse 4
जनमेजय उवाच यथा चेदं कर्म समाप्यते मे यथा च वै तक्षक एति शीघ्रम् । तथा भवन््त: प्रयतन्तु सर्वे परं शक््त्या स हि मे विद्विषाण:
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, എങ്ങനെയായാലും എന്റെ ഈ കർമ്മം സമാപിക്കട്ടെ; എങ്ങനെയായാലും തക്ഷകൻ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ എത്തട്ടെ—അതിന് നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പരമശക്തിയോടെ പരിശ്രമിക്കൂ; കാരണം അവൻ തന്നെയാണ് എന്റെ യഥാർത്ഥ ശത്രു.
Verse 5
ऋत्विज ऊचु: यथा शास्त्राणि नः प्राहुर्यया शंसति पावक: । इन्द्रस्य भवने राजं॑स्तक्षको भयपीडित:
ഋത്വിജർ പറഞ്ഞു— രാജാവേ, നമ്മുടെ ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്നതുപോലെയും അഗ്നിദേവൻ അറിയിക്കുന്നതുപോലെയും, തക്ഷക നാഗൻ ഭയപീഡിതനായി ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 6
यथा सूतो लोहिताक्षो महात्मा पौराणिको वेदितवान् पुरस्तात् | स राजान प्राह पृष्टस्तदानीं यथाहुर्विप्रास्तद्वदेतन्देव
പുരാണജ്ഞനായ മഹാത്മാവ് ലോഹിതാക്ഷ സൂതൻ മുമ്പേ പറഞ്ഞതുപോലെ, അപ്പോൾ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു—“നരദേവാ! ബ്രാഹ്മണർ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് കാര്യം.”
Verse 7
पुराणमागम्य ततो ब्रवीम्यहं दत्तं तस्मै वरमिन्द्रेण राजन | वसेह त्वं मत्सकाशे सुगुप्तो न पावकर्त्वां प्रदहिष्पतीति
“രാജാവേ! പുരാണവൃത്താന്തം അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഞാൻ പറയുന്നു—ഇന്ദ്രൻ തക്ഷകനു ഈ വരം നൽകി: ‘നാഗരാജാ! എന്റെ സമീപത്ത് സുരക്ഷിതനായി വസിക്ക; സർപ്പസത്രാഗ്നി നിന്നെ ദഹിപ്പിക്കയില്ല.’”
Verse 8
एतच्छुत्वा दीक्षितस्तप्यमान आस्ते होतारं चोदयन् कर्मकाले । होता च यत्तो5स्याजुहावा थ मन्त्रै- रथो महेन्द्र: स्वयमाजगाम
ഇത് കേട്ട് യാഗദീക്ഷിതനായ ജനമേജയ രാജാവ് ക്രോധത്തിൽ കത്തിയുയർന്ന് കർമകാലത്ത് ഹോതാവിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഹോതാവ് ഏകാഗ്രചിത്തനായി മന്ത്രങ്ങളാൽ (ഇന്ദ്രനോടുകൂടി) തക്ഷകനെ ആഹ്വാനിച്ചു; അപ്പോൾ മഹേന്ദ്രൻ സ്വയം എത്തി.
Verse 9
विमानमारुह् महानुभाव: सर्वर्देवै: परिसंस्तूयमान: । बलाहकैश्षाप्यनुगम्यमानो विद्याधरैरप्सरसां गणैशक्ष
മഹാനുഭാവനായ ഇന്ദ്രൻ വിമാനത്തിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു; എല്ലാ ദേവന്മാരും ചുറ്റുമെത്തി അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു. മേഘങ്ങളും വിദ്യാധരരും അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു.
Verse 10
तस्योत्तरीये निहित: स नागो भयोद्विग्न: शर्म नैवाभ्यगच्छत् । ततो राजा मन्त्रविदो<ब्रवीत् पुनः क्रुद्धो वाक््यं तक्षकस्यान्तमिच्छन्
തക്ഷക നാഗൻ ഇന്ദ്രന്റെ ഉത്തരീയവസ്ത്രത്തിൽ ഒളിഞ്ഞിരുന്നു; ഭയത്താൽ വിറച്ച അവന് ഒരു നിമിഷവും ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല. അപ്പോൾ തക്ഷകന്റെ അന്തം ആഗ്രഹിച്ച ക്രുദ്ധനായ ജനമേജയ രാജാവ് മന്ത്രവിദഗ്ധരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
Verse 11
जनमेजय उवाच इन्द्रस्य भवने विप्रा यदि नाग: स तक्षक: । तमिन्द्रेणेव सहितं पातयध्वं विभावसौ,जनमेजयने कहा--विप्रगण! यदि तक्षक नाग इन्द्रके विमानमें छिपा हुआ है तो उसे इन्द्रके साथ ही अग्निमें गिरा दो
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ! തക്ഷകൻ എന്ന നാഗം ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഇന്ദ്രനോടുകൂടി അവനെ അഗ്നിയിൽ വീഴ്ത്തുവിൻ।
Verse 12
सौतिरुवाच जनमेजयेन राज्ञा तु नोदितस्तक्षकं प्रति | होता जुहाव तत्रस्थं तक्षकं पन्नगं तथा
സൗതി ഉഗ്രശ്രവൻ പറഞ്ഞു—രാജാവ് ജനമേജയൻ തക്ഷകനെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ, ഹോതാവ് അവിടെ തന്നെയിരുന്ന ആ പന്നഗൻ തക്ഷകനെ അഗ്നിയിൽ ആവാഹനം ചെയ്ത് അവന്റെ നാമത്തിൽ ആഹുതി അർപ്പിച്ചു।
Verse 13
हूयमाने तथा चैव तक्षक: सपुरन्दर: | आकाशे ददृशे चैव क्षणेन व्यथितस्तदा,इस प्रकार आहुति दी जानेपर क्षणभरमें इन्द्रसहित तक्षक नाग आकाशगमें दिखायी दिया। उस समय उसे बड़ी पीड़ा हो रही थी
ഇങ്ങനെ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ തന്നെ, ക്ഷണത്തിൽ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) സഹിതം തക്ഷകൻ ആകാശത്തിൽ ദൃശ്യമായി; അപ്പോൾ അവൻ അത്യന്തം വ്യഥിതനായി.
Verse 14
पुरन्दरस्तु तं यज्ञं दृष्टयोरुभयमाविशत् । हित्वा तु तक्षकं त्रस्त: स्वमेव भवन ययौ,उस यज्ञको देखते ही इन्द्र अत्यन्त भयभीत हो उठे और तक्षक नागको वहीं छोड़कर बड़ी घबराहटके साथ अपने भवनको ही चलते बने
ആ യജ്ഞം കണ്ടതുമാത്രം പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഭയാകുലനായി; തക്ഷകനെ അവിടെ വിട്ട്, വിറച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ ഭവനത്തിലേക്കു പോയി.
Verse 15
इन्द्रे गते तु नागेन्द्रस्तक्षको भयमोहित: । मन्त्रशक्त्या पावकार्चि: समीपमवशो गत:,इन्द्रके चले जानेपर नागराज तक्षक भयसे मोहित हो मन्त्रशक्तिसे खिंचकर विवशतापूर्वक अग्निकी ज्वालाके समीप आने लगा
ഇന്ദ്രൻ പോയശേഷം നാഗേന്ദ്രൻ തക്ഷകൻ ഭയമോഹിതനായി; മന്ത്രശക്തിയാൽ വലിക്കപ്പെട്ട്, അവശനായി അഗ്നിജ്വാലകളുടെ സമീപത്തേക്ക് അടുക്കാൻ തുടങ്ങി.
Verse 16
ऋत्विज ऊचु: वर्तते तव राजेन्द्र कर्मतद् विधिवत् प्रभो । अस्मै तु द्विजमुख्याय वरं त्वं दातुमहसि
ഋത്വിജന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ, പ്രഭോ, നിന്റെ ഈ യജ്ഞകർമ്മം വിധിപൂർവ്വം പുരോഗമിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ഈ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന് വരം നൽകേണ്ടതാണ്.
Verse 17
जनमेजय उवाच बालाभिरूपस्य तवाप्रमेय वरं प्रयच्छामि यथानुरूपम् । वृणीष्व यत् तेडभिमतं हृदि स्थितं तत् ते प्रदास्याम्पपि चेददेयम्
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണബാലകാ, നീ അപ്രമേയൻ; നിന്റെ മഹത്വത്തിന് അതിരില്ല. നിനക്കു യോജിച്ച വരം ഞാൻ നൽകുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ള അഭിഷ്ടം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; സാധാരണയായി അദേയമെന്നു കരുതുന്നതായാലും ഞാൻ നിനക്കു നൽകും.
Verse 18
ऋत्विज ऊचु: अयमायाति तूर्ण स तक्षकस्ते वशं नृप । श्रूयते5स्य महान् नादो नदतो भैरवं रवम्
ഋത്വിജന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ആ തക്ഷകൻ വേഗത്തിൽ നിന്റെ വശത്തിലേക്ക് വരുന്നു. അവന്റെ മഹാനാദം—ഭയാനകമായ അലർച്ച—ഇപ്പോൾ കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 19
नूनं मुक्तो वज़भूता स नागो भ्रष्टो नाकान्मन्त्रविस्रस्तकाय: । घूर्णन्नाकाशे नष्टसंज्ञो 5 भ्युपैति तीव्रान् निःश्वासान् निः:श्वसन् पन्नगेन्द्र:
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—നിശ്ചയമായും ആ പന്നഗേന്ദ്രൻ തക്ഷകൻ, ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രാഘാതംപോലെ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടവനായി, സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് വീണിരിക്കുന്നു; മന്ത്രബലത്തിൽ അവന്റെ മഹാദേഹം കുലുങ്ങി അഴിഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു. ആകാശത്തിൽ ചുറ്റി, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട്, തീക്ഷ്ണമായ ദീർഘ നിശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടുകൊണ്ട് അഗ്നികുണ്ഡത്തോട് അടുക്കുന്നു.
Verse 20
सौतिर्वाच पतिष्यमाणे नागेन्द्रे तक्षके जातवेदसि । इदमन्तरमित्येव तदा55स्तीको5 भ्यचोदयत्
സൗതി പറഞ്ഞു—ഹേ ശൗനകാ, നാഗേന്ദ്രൻ തക്ഷകൻ ജാതവേദസിൽ (അഗ്നിയിൽ) വീഴാൻ പോകുന്ന വേളയിൽ, “ഇതുതന്നെ ഇടവേള—ഇതുതന്നെ യുക്തമായ നിമിഷം” എന്നു കരുതി ആസ്തീകൻ രാജാവിനെ വരം നൽകാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
Verse 21
आस्तीक उवाच वरं ददासि चेन्महां वृूणोमि जनमेजय । सत्र ते विर्मत्वेतन्न पतेयुरिहोरगा:
ആസ്തീകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനമേജയ! നീ സത്യമായി എനിക്ക് വരം നൽകുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ ഈ മഹാവരം തന്നെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്: നിന്റെ ഈ സത്രയാഗം ഇവിടെത്തന്നെ വിരമിക്കട്ടെ; ഇവിടെ അഗ്നിയിൽ ഇനി ഒരു സർപ്പവും വീഴരുത്.
Verse 22
एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मन् पारिक्षितस्तु सः । नातिदह्ृष्टमना श्षेदमास्तीकं वाक्यमब्रवीत्,ब्रह्म! आस्तीकके ऐसा कहनेपर वे परीक्षित्-कुमार जनमेजय खिन्नचित्त होकर बोले --
ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പരിക്ഷിത് വംശജനായ രാജാവ് ജനമേജയന്റെ മനസ്സ് അത്ര പ്രസന്നമായില്ല; ഖിന്നചിത്തനായി അവൻ ആസ്തീകനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 23
सुवर्ण रजतं गाश्न यच्चान्यन्मन्यसे विभो । तत् ते दद्यां वरं विप्र न निवर्तेत् क्रतुर्मम
ഹേ വിപ്രവരാ! സ്വർണം, വെള്ളി, പശുക്കൾ, നിനക്കിഷ്ടമുള്ള മറ്റെന്തും ചോദിക്കൂ—ആ വരം ഞാൻ തരാം; പക്ഷേ എന്റെ ഈ ക്രതു (യാഗം) നിർത്തരുത്.
Verse 24
आस्तीक उवाच सुवर्ण रजतं गाश्न न त्वां राजन् वृणोम्यहम् । सत्र॑ ते विर्मत्वेतत् स्वस्ति मातृकुलस्य न:
ആസ്തീകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! സ്വർണം, വെള്ളി, പശുക്കൾ എന്നിവ ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നില്ല. നിന്റെ ഈ സത്രയാഗം വിരമിക്കട്ടെ; അതുവഴി ഞങ്ങളുടെ മാതൃകുലത്തിന് ക്ഷേമം വരട്ടെ.
Verse 25
सौतिर्वाच आस्तीकेनैवमुक्तस्तु राजा पारिक्षितस्तदा । पुन: पुनरुवाचेदमास्तीकं वदतां वर:
സൗതി പറഞ്ഞു—ആസ്തീകൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പരിക്ഷിത് വംശജനായ രാജാവ് ജനമേജയൻ—വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—വീണ്ടും വീണ്ടും ആസ്തീകനോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ; മറ്റൊരു വരം ചോദിക്കൂ.” എന്നാൽ ആസ്തീകൻ രണ്ടാമത്തെ വരം ഒന്നും ചോദിച്ചില്ല.
Verse 26
अन्यं वरय भद्रं ते वरं द्विजवरोत्तम । अयाचत न चाप्यन्यं वरं स भूगुनन्दन
ആസ്തീകൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജവരോത്തമാ, നിനക്കു മംഗളം; മറ്റൊരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.” എന്നാൽ ഭൃഗുനന്ദനായ ആസ്തീകൻ മറ്റൊരു വരവും അപേക്ഷിച്ചില്ല. വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് ജനമേജയൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അപേക്ഷിച്ചു—“ഹേ വിപ്രശിരോമണേ, നിനക്കു മംഗളം; മറ്റൊരു വരം ചോദിക്കൂ” എന്ന്. എങ്കിലും ആസ്തീകൻ തന്റെ ഏക ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന് മറ്റൊന്നും തേടിയില്ല.
Verse 27
ततो वेदविदस्तात सदस्या: सर्व एव तम् | राजानमूचु: सहिता लभतां ब्राह्मणो वरम्,तब सम्पूर्ण वेदवेत्ता सभासदोंने एक साथ संगठित होकर राजासे कहा--'ब्राह्मणको (स्वीकार किया हुआ) वर मिलना ही चाहिये”
അപ്പോൾ വേദവിദ്യയിൽ പാരംഗതരായ എല്ലാ സഭാസദരും ഒന്നിച്ച് രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു—“ബ്രാഹ്മണന് (നൽകപ്പെട്ട) വരം ലഭിക്കട്ടെ.”
Verse 55
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपरववके अन्तर्गत आस्तीकपवर्में आस्तीकद्वारा सर्पसत्रमें राजा जनमेजयकी स्वुतिविषयक पचपनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവത്തിനകത്തുള്ള ആസ്തീകപർവത്തിൽ, സർപ്പസത്രത്തിൽ രാജാവ് ജനമേജയനെ സ്തുതിക്കുന്ന വിഷയമായി ആസ്തീകൻ പ്രസ്താവിച്ച അമ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 56
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि आस्तीकवरप्रदानं नाम षट्पञज्चाशत्तमो<ध्याय:
ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവത്തിലെ ആസ്തീകപർവത്തിൽ ‘ആസ്തീകവരപ്രദാനം’ എന്ന പേരിലുള്ള അമ്പത്തിയാറാം അധ്യായം.
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds the dilemma of restraint under provocation: why ethically oriented agents (Pandavas and Draupadī) endure deception and humiliation without immediate retaliation, and how such restraint can be interpreted within dharma rather than weakness.
The text presents disciplined listening and reflective reception of itihāsa as a vehicle for comprehensive instruction in the four puruṣārthas, implying that ethical discernment is cultivated through narrative memory and interpretive attention.
Yes. The chapter contains explicit phalāśruti claims: reciting/hearing the Mahābhārata is described as purifying wrongdoing, producing merit, supporting ritual contexts (including parvan recitations and śrāddha), and granting elevated outcomes—framed as the epic’s self-authorization.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.