Adhyaya 3

Verse 1

८-52 अर अं ४-4 ३. अधिक नीचा-ऊँचा होना

സൗതി പറഞ്ഞു—പരീക്ഷിത്തിന്റെ പുത്രനായ ജനമേജയൻ സഹോദരന്മാരോടുകൂടെ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ദീർഘകാല സത്രയാഗം അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. അവന് മൂന്ന് സഹോദരന്മാർ—ശ്രുതസേനൻ, ഉഗ്രസേനൻ, ഭീമസേനൻ. അവർ ആ യാഗത്തിൽ ആസീനരായിരിക്കെ, ദിവ്യനായികയായ സരമയുടെ പുത്രൻ സാരമേയൻ അവിടെ എത്തി.

Verse 2

इस प्रकार श्रीमह्माभारत आदिपर्वके अन्तर्गत पर्वसंग्रहपर्वमें दूसरा अध्याय पूरा हुआ

ജനമേജയന്റെ സഹോദരന്മാർ അടിച്ചതിനാൽ ആ നായ കരഞ്ഞും കുരച്ചും ആശ്രയത്തിനായി തന്റെ അമ്മയുടെ അടുക്കലേക്ക് ചെന്നെത്തി.

Verse 3

त॑ माता रोरूयमाणमुवाच । कि रोदिषि केनास्यभिहत इति,बार-बार रोते हुए अपने उस पुत्रसे माताने पूछा--“बेटा! क्यों रोता है? किसने तुझे मारा है?' इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि पौष्यपर्वणि तृतीयो5ध्याय:

അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും കരയുന്നത് കണ്ട അമ്മ പറഞ്ഞു—“മകനേ! എന്തിന് കരയുന്നു? നിന്നെ ആരാണ് അടിച്ചത്?”

Verse 4

स एवमुक्तो मातरं प्रत्युवाच जनमेजयस्य भ्रातृभिरभिहतोडस्मीति,माताके इस प्रकार पूछनेपर उसने उत्तर दिया--'माँ! मुझे जनमेजयके भाइयोंने मारा है!

അമ്മ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“അമ്മേ! ജനമേജയന്റെ സഹോദരന്മാർ എന്നെ അടിച്ചു.”

Verse 5

त॑ माता प्रत्युवाच व्यक्त त्वया तत्रापराद्धं येनास्यभिहत इति,तब माता उससे बोली--“बेटा! अवश्य ही तूने उनका कोई प्रकटरूपमें अपराध किया होगा, जिसके कारण उन्होंने तुझे मारा है”

അപ്പോൾ അമ്മ പറഞ്ഞു—“മകനേ! നീ അവിടെ എന്തോ വ്യക്തമായ അപരാധം ചെയ്തിരിക്കണം; അതുകൊണ്ടാണ് അവർ നിന്നെ അടിച്ചത്.”

Verse 6

स तां पुनरुवाच नापराध्यामि किंचिचन्नावेक्षे हवींषि नावलिह इति,तब उसने मातासे पुनः इस प्रकार कहा--“मैंने कोई अपराध नहीं किया है। न तो उनके हविष्यकी ओर देखा और न उसे चाटा ही है”

അവൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ഒരു അപരാധവും ചെയ്തിട്ടില്ല. അവരുടെ ഹവിഷ്യത്തിലേക്ക് ഞാൻ നോക്കിയിട്ടില്ല; അത് നക്കിയതുമില്ല.”

Verse 7

तच्छुत्वा तस्य माता सरमा पुत्रदुःखार्ता तत्‌ सत्रमुपागच्छद्‌ यत्र स जनमेजय: सह भ्रातृभिदर्दीर्घ-सत्रमुपास्ते

അത് കേട്ട് മകന്റെ ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങിയ ശരമാ, ജനമേജയൻ സഹോദരന്മാരോടുകൂടെ ദീർഘസത്രയാഗം അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ സത്രത്തിലേക്ക് ചെന്നു.

Verse 8

स तया क्ुद्धया तत्रोक्तो<यं मे पुत्रो न किंचिदपराध्यति नावेक्षते हवींषि नावलेढि किमर्थमभिहत इति

അപ്പോൾ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച സരമ അവിടെ ജനമേജയനോട് പറഞ്ഞു—“എന്റെ ഈ പുത്രൻ നിങ്ങളോട് ഒരു അപരാധവും ചെയ്തിട്ടില്ല. അവൻ ഹവിഷ്യത്തെ നോക്കിയിട്ടില്ല, അതിനെ നക്കിയതുമില്ല; പിന്നെ എന്തിനാണ് അവനെ അടിച്ചത്?”

Verse 9

न किज्चिदुक्तवन्तस्ते सा तानुवाच यस्मादयमभिहतो5नपकारी तस्मादद्‌ष्टं त्वां भयमागमिष्यतीति

ജനമേജയനും സഹോദരന്മാരും ഒന്നും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ സരമ പറഞ്ഞു—“അപകാരം ചെയ്യാത്ത ഈ നിരപരാധിയെ നിങ്ങൾ അടിച്ചതിനാൽ, മുൻകൂട്ടി പ്രതീക്ഷിക്കാത്ത ഒരു ഭയം ഉടൻ നിങ്ങളെ തേടിവരും.”

Verse 10

जनमेजय एवमुक्तो देवशुन्या सरमया भृशं सम्भ्रान्तो विषण्णश्वासीत्‌,देवताओंकी कुतिया सरमाके इस प्रकार शाप देनेपर जनमेजयको बड़ी घबराहट हुई और वे बहुत दुःखी हो गये

ദേവശുനിയായ സരമ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ജനമേജയൻ അത്യന്തം പരിഭ്രാന്തനായി, ഗാഢമായ വിഷാദത്തിലേക്ക് വീണു.

Verse 11

स तस्मिन्‌ सत्रे समाप्ते हास्तिनपुरं प्रत्येत्य पुरोहितमनुरूपमन्विच्छमान: परं यत्नमकरोदू यो मे पापकृत्यां शमयेदिति

ആ സത്രം സമാപിച്ച ശേഷം അവൻ ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, യോജ്യനായ പുരോഹിതനെ തേടി വലിയ പരിശ്രമം നടത്തി—“ശാപസദൃശമായ ഈ പാപകൃത്യഫലം ശമിപ്പിക്കാൻ ആരുണ്ടാകും?” എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ.

Verse 12

स कदाचिन्मृगयां गतः पारीक्षितों जनमेजय: कम्मिंश्वित्‌ु स्वविषय आश्रममपश्यत्‌

ഒരു ദിവസം പരീക്ഷിത്തിന്റെ പുത്രനായ ജനമേജയൻ വേട്ടയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു. തന്റെ രാജ്യപരിധിക്കുള്ളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അവൻ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു.

Verse 13

तत्र कश्चिदृषिरासांचक्रे श्रुतश्रवा नाम | तस्य तपस्यभिरत: पुत्र आस्ते सोमश्रवा नाम

അവിടെ ശ്രുതശ്രവാ എന്നൊരു ഋഷി തന്റെ ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് സോമശ്രവാ എന്നൊരു പുത്രനുണ്ടായിരുന്നു; അവൻ നിത്യം തപസ്സിലും സ്വാധ്യായത്തിലും നിരതനായിരുന്നു.

Verse 14

तस्य तं॑ पुत्रमभिगम्य जनमेजय: पारीक्षित: पौरोहित्याय वत्रे,परीक्षितकुमार जनमेजयने महर्षि श्रुतश्रवाके पास जाकर उनके पुत्र सोमश्रवाका पुरोहितपदके लिये वरण किया

ആ ഋഷിയുടെ പുത്രനെ സമീപിച്ച്, പരിക്ഷിത്തിന്റെ പുത്രനായ രാജാവ് ജനമേജയൻ അവനെ രാജപുരോഹിതനായി വരിച്ചു. ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം മഹർഷി ശ്രുതശ്രവയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ സോമശ്രവയെ പുരോഹിതപദത്തിൽ നിയമിച്ചു.

Verse 15

स नमस्कृत्य तमृषिमुवाच भगवन्नयं तव पुत्रो मम पुरोहितो$स्त्विति,राजाने पहले महर्षिको नमस्कार करके कहा--“भगवन्‌! आपके ये पुत्र सोमश्रवा मेरे पुरोहित हों!

രാജാവ് ആദ്യം ആ ഋഷിയെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! നിങ്ങളുടെ ഈ പുത്രൻ സോമശ്രവാ എന്റെ പുരോഹിതനാകട്ടെ.”

Verse 16

स एवमुक्त: प्रत्युवाच जनमेजयं भो जनमेजय पुत्रो5यं मम सर्प्या जातो महातपस्वी स्वाध्याय-सम्पन्नो मत्तपोवीर्यसम्भूतो मच्छुक्रे पीतवत्यास्तस्या: कुक्षौ जात:

ഇങ്ങനെ അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ശ്രുതശ്രവാ ജനമേജയനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഹേ ജനമേജയ! എന്റെ ഈ പുത്രൻ ഒരു സർപ്പിണിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്. അവൻ മഹാതപസ്വി, സ്വാധ്യായസമ്പന്നൻ; എന്റെ തപോവീര്യത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ചവൻ. ഒരിക്കൽ ഒരു സർപ്പിണി എന്റെ ശുക്രം പാനം ചെയ്തു; അതിനാൽ അവളുടെ ഉദരത്തിൽ നിന്നാണ് ഇവൻ ജനിച്ചത്.”

Verse 17

समर्थो5यं भवत: सर्वा: पापकृत्या: शमयितु-मन्तरेण महादेवकृत्याम्‌,यह तुम्हारी सम्पूर्ण पापकृत्याओं (शापजनित उपद्रवों)-का निवारण करनेमें समर्थ है। केवल भगवान्‌ शंकरकी कृत्याको यह नहीं टाल सकता

ഇവൻ നിങ്ങളുടെ പാപകൃത്യങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന എല്ലാ ഉപദ്രവങ്ങളും ശമിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ; എന്നാൽ മഹാദേവൻ പ്രേരിപ്പിച്ച കൃത്യയെ മാത്രം അവൻ തടയാൻ കഴിയില്ല.

Verse 18

अस्य त्वेकमुपांशुब्रतं यदेनं कश्रिद्‌ ब्राह्मण: कंचिदर्थमभियाचेत्‌ तं तस्मै दद्यादयं यद्येतदुत्सहसे ततो नयस्वैनमिति

രാമൻ പറഞ്ഞു—“ഇവന് ഒരു മാത്രം ഗൂഢവ്രതമുണ്ട്: ഏതെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണൻ ഇവന്റെ അടുക്കൽ വന്ന് എന്തെങ്കിലും വസ്തുവോ സഹായമോ യാചിച്ചാൽ, യാചകനു വേണ്ടതെല്ലാം അവൻ തീർച്ചയായും നൽകും. നീ ഈ ഉദാരബാധ്യത സഹിക്കുകയും ഉത്സാഹത്തോടെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുമെങ്കിൽ, അവനെ കൊണ്ടുപോകുക.”

Verse 19

तेनैवमुक्तो जनमेजयस्तं प्रत्युवाच भगवंस्तत्‌ तथा भविष्यतीति,श्रुतश्रवाके ऐसा कहनेपर जनमेजयने उत्तर दिया--“भगवन्‌! सब कुछ उनकी रुचिके अनुसार ही होगा”

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ജനമേജയൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! അങ്ങനെ തന്നെയാകും; എല്ലാം നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായപ്രകാരം തന്നെ നടക്കും.”

Verse 20

स त॑ पुरोहितमुपादायोपावृत्तों भ्रातूनुवाच मयायं वृत उपाध्यायो यदयं ब्रूयात्‌ तत्‌ कार्यमविचारयद्/िर्भवद्धिरिति । तेनैवमुक्ता भ्रातरस्तस्य तथा चक्कु: | स तथा भ्रातृन्‌ संदिश्य तक्षशिलां प्रत्यभिप्रतस्थे त॑ च देशं वशे स्थापयामास

അവൻ പുരോഹിതനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് മടങ്ങി സഹോദരന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“ഇവനെ ഞാൻ നമ്മുടെ ഉപാധ്യായനായി (പുരോഹിതനായി) നിയമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവൻ പറയുന്നതെന്തായാലും നിങ്ങൾ ആലോചനയോ സംശയമോ കൂടാതെ നടപ്പാക്കണം.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സഹോദരന്മാർ പുരോഹിതന്റെ കല്പനകൾ കൃത്യമായി അനുസരിച്ചു. തുടർന്ന് രാജാവ് ജനമേജയൻ ഈ നിർദ്ദേശം നൽകി തക്ഷശിലയെ ജയിക്കാനായി പുറപ്പെട്ടു, ആ ദേശത്തെ തന്റെ അധീനത്തിലാക്കി.

Verse 21

एतस्मिन्नन्तरे कश्चिदृषिर्धोम्यो नामायोदस्तस्य शिष्यास्त्रयो बभूवुरुपमन्युरारुणिवेंदश्वेति

ഇതിനിടയിൽ ‘ആയോദധൗമ്യ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ധൗമ്യ മഹർഷി ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് ശിഷ്യന്മാർ—ഉപമന്യു, ആരുണി, വേദശ്വ. (ഇവിടെ നിന്നാണ് ഗുരുവിന്റെ കല്പന എങ്ങനെ അനുസരിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള തുടർപ്രസംഗം ആരംഭിക്കുന്നത്.)

Verse 22

स एकं शिष्यमारुणिं पाज्चाल्यं प्रेषयामास गच्छ केदारखण्डं बधानेति,एक दिन उपाध्यायने अपने एक शिष्य पांचालदेशवासी आरुणिको खेतपर भेजा और कहा--“वत्स! जाओ, क्यारियोंकी टूटी हुई मेड़ बाँध दो”

ഒരു ദിവസം ഉപാധ്യായൻ പാഞ്ചാലദേശക്കാരനായ ശിഷ്യൻ ആരുണിയെ വയലിലേക്കയച്ച് പറഞ്ഞു—“വത്സാ! പോകുക; വയൽതുണ്ടുകളുടെ പൊട്ടിയ കര (മേട്) കെട്ടി ശരിയാക്കുക.”

Verse 23

स॒उपाध्यायेन संदिष्ट आरुणि: पाज्चाल्यस्तत्र गत्वा तत्‌ केदारखण्डं बद्धूं नाशकत्‌ | स क्लिश्यमानोडपश्यदुपायं भवत्वेवं करिष्यामि

ആചാര്യന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പാഞ്ചാലദേശീയനായ ആരുണി അവിടെ ചെന്നു നെൽപ്പാടത്തിന്റെ കരിങ്കെട്ട് (തടം) കെട്ടി ഉറപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; എന്നാൽ അതു സാധിച്ചില്ല. ശ്രമത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ അവന് ഒരു ഉപായം തെളിഞ്ഞു, മനസ്സിൽ തന്നെ നിശ്ചയിച്ചു—“അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ; ഞാൻ ഇങ്ങനെ ചെയ്യും.”

Verse 24

स तत्र संविवेश केदारखण्डे शयाने च तथा तस्मिंस्तदुदकं तस्थौ,वह क्यारीकी टूटी हुई मेड़की जगह स्वयं ही लेट गया। उसके लेट जानेपर वहाँका बहता हुआ जल रुक गया

അപ്പോൾ അവൻ പാടത്തിന്റെ തടം പൊട്ടിയ ഇടത്തുതന്നെ ശരീരം വെച്ച് കിടന്നു. അവൻ കിടന്നതുമാത്രം അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒഴുകുന്ന വെള്ളം നിലച്ചു.

Verse 25

ततः कदाचिदुपाध्याय आयोदो धौम्य: शिष्यानपृच्छत्‌ क्व आरुणि: पाज्चाल्यो गत इति,फिर कुछ कालके पश्चात्‌ उपाध्याय आयोदधौम्यने अपने शिष्योंसे पूछा --'पांचालनिवासी आरुणि कहाँ चला गया?”

കുറച്ച് സമയത്തിന് ശേഷം ഉപാധ്യായൻ ആയോദധൗമ്യൻ ശിഷ്യന്മാരോട് ചോദിച്ചു—“പാഞ്ചാലദേശീയനായ ആരുണി എവിടേക്കു പോയി?”

Verse 26

ते त॑ प्रत्यूचुर्भगवंस्त्वयैव प्रेषितो गच्छ केदारखण्डं बधानेति | स एवमुक्तस्ताज्कछिष्यान्‌ प्रत्युवाच तस्मात्‌ तत्र सर्वे गच्छामो यत्र स गत इति

ശിഷ്യന്മാർ പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, ‘പാടത്തിന്റെ കരിങ്കെട്ട് പൊട്ടിയതു ചെന്നു കെട്ടി ഉറപ്പിക്ക’ എന്ന് പറഞ്ഞ് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് അവനെ അയച്ചത്.” അത് കേട്ട് ഉപാധ്യായൻ പറഞ്ഞു—“അങ്ങനെയെങ്കിൽ വരൂ; അവൻ പോയിടത്തേക്കു നാം എല്ലാവരും പോകാം.”

Verse 27

स तत्र गत्वा तस्याह्वानाय शब्द चकार | भो आरुणे पाज्चाल्य क्वासि वत्सैहीति,वहाँ जाकर उपाध्यायने उसे आनेके लिये आवाज दी--'पांचालनिवासी आरुणि! कहाँ हो वत्स! यहाँ आओ”

അവിടെ ചെന്നു ഉപാധ്യായൻ അവനെ വിളിക്കാൻ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു—“ഹേ പാഞ്ചാലദേശീയ ആരുണീ, എവിടെയുണ്ട് വത്സാ? ഇവിടെ വാ.”

Verse 28

स॒तच्छुत्वा आरुणिरुपाध्यायवाक्यं तस्मात्‌ केदारखण्डातू सहसोत्थाय तमुपाध्यायमुपतस्थे,उपाध्यायका यह वचन सुनकर आरुणि पांचाल सहसा उस क्यारीकी मेड़से उठा और उपाध्यायके समीप आकर खड़ा हो गया

ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഉടൻ അരുണി ആ കേദാരഖണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് സഹസാ എഴുന്നേറ്റ് ഉപാധ്യായന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു വിനീതനായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു।

Verse 29

प्रोवाच चैनमयमस्म्यत्र केदारखण्डे नि:सरमाणमुदकमवारणीयं संरोद्धूं संविष्टो भगवच्छब्दं श्रुत्वैव सहसा विदार्य केदारखण्डं भवन्तमुपस्थित:

അവൻ വിനീതമായി പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ, ഞാൻ തന്നെയാണ്. ഈ കേദാരഖണ്ഡത്തിൽ പൊട്ടിയ കരയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന തടയാനാകാത്ത വെള്ളം തടയാൻ ഞാൻ തന്നെ ഇവിടെ കിടന്നിരുന്നു. എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ പവിത്ര ശബ്ദം കേട്ടയുടൻ സഹസാ ആ കര പൊളിച്ച് നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വന്ന് നിന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 30

तदभिवादये भगवन्‍न्तमाज्ञापयतु भवान्‌ कमर्थ करवाणीति,“मैं आपके चरणोंमें प्रणाम करता हूँ, आप आज्ञा दीजिये, मैं कौन-सा कार्य करूँ?”

“ഭഗവൻ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. അങ്ങ് ആജ്ഞാപിക്കണം— ഞാൻ ഏതു കാര്യം ചെയ്യണം?”

Verse 31

स॒ एवमुक्त उपाध्याय: प्रत्युवाच यस्मादू्‌ भवान्‌ केदारखण्डं विदार्योत्थितस्तस्मादुद्दालक एव नाम्ना भवान्‌ भविष्यतीत्युपाध्यायेनानुगृहीत:

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ മറുപടി പറഞ്ഞു— “നീ കേദാരഖണ്ഡത്തിന്റെ കര പൊളിച്ച് എഴുന്നേറ്റതുകൊണ്ട്, നീ ‘ഉദ്ദാലക’ എന്ന നാമത്തിൽ തന്നെ പ്രസിദ്ധനാകും.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഉപാധ്യായൻ അരുണിയെ അനുഗ്രഹിച്ചു।

Verse 32

यस्माच्च त्वया मद्बचनमनुष्ठितं तस्माच्छेयो&वाप्स्यसि । सर्वे च ते वेदा: प्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति

“നീ എന്റെ വചനം അനുഷ്ഠിച്ചതിനാൽ നീ ശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കും. നിന്റെ ബുദ്ധിയിൽ എല്ലാ വേദങ്ങളും എല്ലാ ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും സ്വയം പ്രകാശിക്കും.”

Verse 33

स॒ एवमुक्त उपाध्यायेनेष्टं देश जगाम । अथापर: शिष्यस्तस्यैवायोदस्य धौम्यस्योपमन्युर्नाम

ഉപാധ്യായൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അനുഗ്രഹിച്ചതോടെ, അരുണി കൃതകൃത്യനായി തനിക്കിഷ്ടമായ ദേശത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് അതേ ആയോദ-ധൗമ്യ ഉപാധ്യായന്റെ മറ്റൊരു ശിഷ്യന്റെ കഥ വരുന്നു—അവന്റെ പേര് ഉപമന്യു.

Verse 34

त॑ चोपाध्याय: प्रेषषामास वत्सोपमन्यो गा रक्षस्वेति,उसे उपाध्यायने आदेश दिया--“वत्स उपमन्यु! तुम गौओंकी रक्षा करो”

അപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ അവനോട് കല്പിച്ചു—“വത്സ ഉപമന്യു, പശുക്കളെ കാത്തുകൊൾക.”

Verse 35

स॒ उपाध्यायवचनादरक्षद्‌ गाः;: स चाहनि गा रक्षित्वा दिवसक्षये गुरुगृहमागम्योपाध्यायस्याग्रत: स्थित्वा नमश्नक्रे

ഉപാധ്യായന്റെ വചനപ്രകാരം ഉപമന്യു പശുക്കളെ കാത്തുതുടങ്ങി. അവൻ പകലൊട്ടു പശുക്കളെ കാത്ത്, ദിനാവസാനത്തിൽ ഗുരുഗൃഹത്തിലേക്ക് വന്ന്, ഉപാധ്യായന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു നമസ്കരിച്ചു.

Verse 36

तमुपाध्याय: पीवानमपश्यदुवाच चैनं वत्सोपमन्यो केन वृत्ति कल्पयसि पीवानसि दृढमिति

ഉപാധ്യായൻ ഉപമന്യു നല്ലപോലെ പുഷ്ടനായി കാണുന്നതു കണ്ടു ചോദിച്ചു—“വത്സ ഉപമന്യു, നീ ഏതു മാർഗ്ഗത്തിൽ ജീവിക ഒരുക്കുന്നു? നീ വളരെ പുഷ്ടനും ദൃഢനും ആയിരിക്കുന്നു.”

Verse 37

स उपाध्यायं प्रत्युवाच भो भैक्ष्यैण वृत्ति कल्पयामीति,उसने उपाध्यायसे कहा--'गुरुदेव! मैं भिक्षासे जीवन-निर्वाह करता हूँ”

അവൻ ഉപാധ്യായനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, ഞാൻ ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക നടത്തുന്നു.”

Verse 38

तमुपाध्याय: प्रत्युवाच मय्यनिवेद्य भैक्ष्यं नोपयोक्तव्यमिति | स तयथेत्युक्त्वा भैक्ष्यं चरित्वोपाध्यायाय न्यवेदयत्‌

ഉപാധ്യായൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് ആദ്യം നിവേദിക്കാതെ ഭിക്ഷാന്നം നീ ഉപഭോഗിക്കരുത്.” ഇത് കേട്ട് ഉപമന്യു “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ചു; ഭിക്ഷ ശേഖരിച്ച് ലഭിച്ചതെല്ലാം ഗുരുവിന് സമർപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 39

स तस्मादुपाध्याय: सर्वमेव भैक्ष्यमगृह्नात्‌ू | स तथेत्युक्त्वा पुनररक्षद्‌ गा: । अहनि रक्षित्वा निशामुखे गुरुकुलमागम्य गुरोरग्रत: स्थित्वा नमश्नक्रे

അതുകൊണ്ട് ഉപാധ്യായൻ ശേഖരിച്ച ഭിക്ഷ മുഴുവനും തന്നെ എടുത്തു. ഉപമന്യു “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് വീണ്ടും മുൻപുപോലെ പശുക്കളെ കാക്കാൻ തുടർന്നു. പകൽ മുഴുവൻ കാത്ത ശേഷം സന്ധ്യാസമയത്ത് ഗുരുകുലത്തിലേക്ക് വന്ന്, ഗുരുവിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു നമസ്കരിച്ചു.

Verse 40

तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्टवोवाच वत्सोपमन्यो सर्वमशेषतस्ते भैक्ष्यं गृह्नामि केनेदानीं वृत्ति कल्पयसीति

എന്നിട്ടും ഉപമന്യു മുൻപുപോലെ തന്നെ പുഷ്ടനായി കാണപ്പെട്ടതിനെ കണ്ടു ഉപാധ്യായൻ ചോദിച്ചു—“വത്സ ഉപമന്യു! നിന്റെ ഭിക്ഷ മുഴുവനും ഞാൻ എടുത്തുകൊള്ളുന്നു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നീ ഏതു മാർഗ്ഗത്തിൽ ജീവിക്കുകയാണ്?”

Verse 41

स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच भगवते निवेद्य पूर्वमपरं चरामि तेन वृत्तिं कल्पयामीति

ഇങ്ങനെ ചോദിച്ച ഉപാധ്യായനോട് ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! ആദ്യം ലഭിച്ച ഭിക്ഷ നിങ്ങളെ നിവേദിച്ച്, പിന്നെ വീണ്ടും മറ്റൊരു ഭിക്ഷ തേടുന്നു; അതിനാലാണ് ഞാൻ ജീവിക്കുന്നത്.”

Verse 42

तमुपाध्याय: प्रत्युवाच नैषा न्याय्या गुरुवृत्तिरन्येषामपि भैक्ष्योपजीविनां वृत्त्युपरोधं करोषि इत्येवं वर्तमानो लुब्धोडसीति

ഇത് കേട്ട് ഉപാധ്യായൻ പറഞ്ഞു—“ഇത് ന്യായ്യവും പ്രശംസനീയവുമായ ജീവിതവൃത്തി അല്ല. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭിക്ഷയിൽ ജീവിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവരുടെ ഉപജീവനത്തിനും നീ തടസ്സമാകുന്നു; ഇത്തരത്തിൽ പെരുമാറുന്നത് നിന്നെ ലുബ്ധനാക്കുന്നു. അതിനാൽ നീ വീണ്ടും ഭിക്ഷ തേടാൻ പോകരുത്.”

Verse 43

स तथेत्युक्त्वा गा अरक्षत्‌ । रक्षित्वा च पुनरुपाध्यायगृहमागम्योपा ध्यायस्याग्रत: स्थित्वा नमश्षक्रे

അവൻ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ച് പശുക്കളെ കാത്തു. കാത്തശേഷം വീണ്ടും ഉപാധ്യായന്റെ വീട്ടിലേക്കു വന്ന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു നമസ്കരിച്ചു.

Verse 44

तमुपाध्यायस्तथापि पीवानमेव दृष्टवा पुनरुवाच वत्सोपमन्यो अहं ते सर्व भैक्ष्यं गृह्नामि न चान्यच्चरसि पीवानसि भृशं केन वृत्ति कल्पयसीति

എന്നിട്ടും ഉപാധ്യായൻ അവനെ ഇപ്പോഴും പുഷ്ടനായി കണ്ടു വീണ്ടും ചോദിച്ചു—“വത്സ ഉപമന്യു! നീ സമ്പാദിക്കുന്ന ഭിക്ഷ മുഴുവനും ഞാൻ ഏറ്റെടുക്കുന്നു; നീ രണ്ടാമതും ഭിക്ഷ തേടാൻ പോകുന്നുമില്ല; എന്നിട്ടും നീ അത്യന്തം പുഷ്ടനാണ്. എങ്ങനെയാണ് നീ ഉപജീവനം നടത്തുന്നത്?”

Verse 45

स एवमुक्तस्तमुपाध्यायं प्रत्युवाच भो एतासां गवां पयसा वृत्ति कल्पयामीति । तमुवाचोपाध्यायो नैतन्न्याय्यं पय उपयोक्तुं भवतो मया नाभ्यनुज्ञातमिति

ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ അവൻ ഉപാധ്യായനോട് പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! ഈ പശുക്കളുടെ പാലുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഉപജീവനം നടത്തുന്നത്.” അപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ പറഞ്ഞു—“ഇത് യുക്തമല്ല. പാലു ഉപയോഗിക്കാൻ ഞാൻ നിനക്ക് അനുവാദം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ പശുക്കളുടെ പാലുപയോഗം നിനക്ക് അനുചിതമാണ്.”

Verse 46

स तयथेति प्रतिज्ञाय गा रक्षित्वा पुनरुपाध्यायगृहमेत्य गुरोरग्रत: स्थित्वा नमश्षुक्रे

ഉപമന്യു “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് പാലു കുടിക്കില്ലെന്നുമുള്ള പ്രതിജ്ഞയും എടുത്തു; മുൻപുപോലെ തന്നെ പശുക്കളെ കാത്തു. ഒരു ദിവസം മേയ്‌ച്ച കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും ഉപാധ്യായന്റെ വീട്ടിലേക്കു വന്ന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു നമസ്കരിച്ചു.

Verse 47

तमुपाध्याय: पीवानमेव दृष्टवोवाच वत्सोपमन्यो भैक्ष्यं नाश्नासि न चान्यच्चरसि पयो न पिबसि पीवानसि भृशं केनेदानीं वृत्ति कल्पयसीति

ഉപാധ്യായൻ അവനെ ഇപ്പോഴും പുഷ്ടനായി കണ്ടു പറഞ്ഞു—“വത്സ ഉപമന്യു! നീ ഭിക്ഷാന്നം കഴിക്കുന്നില്ല; രണ്ടാമതും ഭിക്ഷ തേടാൻ പോകുന്നുമില്ല; പാലും കുടിക്കുന്നില്ല; എന്നിട്ടും നീ അത്യന്തം പുഷ്ടനാണ്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ എങ്ങനെയാണ് ഉപജീവനം നടത്തുന്നത്?”

Verse 48

स एवमुक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच भो: फेनं पिबामि यमिमे वत्सा मातृणां स्तनात्‌ पिबन्त उद्गिरन्ति

ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ അവൻ ഉപാധ്യായനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! ഈ കിടാക്കൾ അമ്മമാരുടെ അകിടുകളിൽ നിന്ന് പാൽ കുടിക്കുമ്പോൾ തുപ്പിവിടുന്ന നുരയെയാണു ഞാൻ കുടിക്കുന്നത്.”

Verse 49

तमुपाध्याय: प्रत्युवाच--एते त्वदनुकम्पया गुणवन्तो वत्सा: प्रभूततरं फेनमुद्गिरन्ति । तदेषामपि वत्सानां वृत्त्युपरोधं करोष्येवं वर्तमान: | फेनमपि भवान्‌ न पातुमर्हतीति । स तथेति प्रतिश्रुत्य पुनररक्षद्‌ गा:

ഇതു കേട്ട് ഉപാധ്യായൻ പറഞ്ഞു—“ഈ കിടാക്കൾ ഗുണവാന്മാരാണ്; നിനക്കു കരുണ തോന്നി കൂടുതൽ നുര ഉഗളുന്നുണ്ടാകും. എന്നാൽ നീ ആ നുര കുടിച്ചു ജീവിക്കുന്നതിലൂടെ ഇവയുടെ ഉപജീവനത്തിന് തടസ്സം വരുത്തുന്നു. അതിനാൽ ഇന്നുമുതൽ നുര പോലും കുടിക്കരുത്.” ഉപമന്യു “തഥാസ്തു” എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത്, മുൻപുപോലെ പശുക്കളെ കാത്തുതുടങ്ങി.

Verse 50

तथा प्रतिषिद्धो भैक्ष्यं नाश्नाति न चान्यच्चरति पयो न पिबति फेन॑ नोपयुद्धक्ते । स कदाचिदरणप्ये क्षुधार्तोंडर्कपत्राण्यभक्षयत्‌

ഇങ്ങനെ വിലക്കപ്പെട്ടതോടെ ഉപമന്യു ഭിക്ഷാന്നം കഴിച്ചില്ല, വീണ്ടും ഭിക്ഷയ്ക്കും പോയില്ല; പശുവിൻ പാൽ കുടിച്ചില്ല, കിടാക്കളുടെ നുരയും ഉപയോഗിച്ചില്ല. അവൻ വിശപ്പോടെ കഴിയുകയായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ വനത്തിൽ വിശപ്പാൽ പീഡിതനായി അർക്കച്ചെടിയുടെ ഇലകൾ ചവച്ചുതിന്നു.

Verse 51

स तैरर्कपन्रैर्भक्षितै: क्षारतिक्तकदुरूक्षैस्तीक्षणविपाकैश्नक्षुष्युपहतो5न्धो बभूव । ततः सो<न्धोडपि चड्क्रम्यमाण: कूपे पपात

അർക്ക ഇലകൾ ഉപ്പും കയ്പും കാഠിന്യവും രൂക്ഷതയും ഉള്ളവ; അവയുടെ ദഹനഫലവും തീക്ഷ്ണമാണ്. അവ കഴിച്ചതിനാൽ ഉപമന്യുവിന്റെ കാഴ്ച നശിച്ചു; അവൻ അന്ധനായി. പിന്നെ അന്ധനായിട്ടും ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും നടന്ന്, ആ നിലയിൽ തന്നെ കിണറ്റിൽ വീണു.

Verse 52

अथ तस्मिन्ननागच्छति सूर्य चास्ताचलावलम्बिनि उपाध्याय: शिष्यानवोचत्‌-- नायात्युपमन्युस्त ऊचुर्वनं गतो गा रक्षितुमिति

പിന്നീട് സൂര്യൻ അസ്തമയപർവതത്തിന്റെ മുകളിലേക്കു ചായുമ്പോഴും ഉപമന്യു ഗുരുഗൃഹത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയില്ല. അപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ ശിഷ്യന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“ഉപമന്യു വന്നിട്ടില്ല.” അവർ പറഞ്ഞു—“അവൻ പശുക്കളെ കാക്കാൻ വനത്തിലേക്കു പോയതാണ്.”

Verse 53

तानाह उपाध्यायो मयोपमन्यु: सर्वतः प्रतिषिद्धः स नियतं कुपितस्ततो नागच्छति चिरं ततो<न्वेष्य इत्येवमुक्त्वा शिष्यै: सार्थमरण्यं गत्वा तस्याद्वानाय शब्दं चकार भो उपमन्यो क्वासि वत्सैहीति

ഉപാധ്യായൻ പറഞ്ഞു— “ഉപമന്യുവിന്റെ ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ എല്ലാ വശത്തുനിന്നും തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവൻ തീർച്ചയായും കോപിച്ചിരിക്കണം. അതുകൊണ്ടാണ് ഇത്ര നേരമായിട്ടും അവൻ വന്നിട്ടില്ല. അതിനാൽ നാം ചെന്നു അവനെ അന്വേഷിക്കണം.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് പോയി, അവനെ വിളിക്കാനായി ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു— “ഹോ ഉപമന്യു! എവിടെയുണ്ട്, വത്സാ? ഇവിടെ വാ!”

Verse 54

स॒ उपाध्यायवचनं श्रु॒त्वा प्रत्युवाचोच्चैरयमस्मिन्‌ू कूपे पतितो5हमिति तमुपाध्याय: प्रत्युवाच कथ॑ं त्वमस्मिन्‌ कूपे पतित इति

ഉപാധ്യായന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ ഉച്ചത്തിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു— “ഗുരുദേവാ! ഞാൻ ഈ കിണറ്റിൽ വീണുപോയി.” അപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ ചോദിച്ചു— “വത്സാ, നീ എങ്ങനെ ഈ കിണറ്റിൽ വീണു?”

Verse 55

स उपाध्यायं प्रत्युवाच--अर्कपत्राणि भक्षयित्वान्धीभूतो5स्म्यत: कूपे पतित इति,उसने उपाध्यायको उत्तर दिया--'भगवन्‌! मैं आकके पत्ते खाकर अन्धा हो गया हूँ; इसीलिये कुएँमें गिर गया”

അവൻ ഉപാധ്യായനോട് പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ! അർക്ക (ആക) ഇലകൾ തിന്നതോടെ ഞാൻ അന്ധനായി; അതുകൊണ്ടാണ് കിണറ്റിൽ വീണത്.”

Verse 56

तमुपाध्याय: प्रत्युवाच--अश्विनौ स्तुहि । तौ देवभिषजोौ त्वां चक्षुष्मन्तं कर्ताराविति । स एवमुक्त उपाध्यायेनोपमन्युरश्विनौ स्तोतुमुपचक्रमे देवावश्चिनौ वाम्भिऋग्भि:

ഉപാധ്യായൻ പറഞ്ഞു— “വത്സാ, അശ്വിനികളെ സ്തുതിക്ക. അവർ ദേവന്മാരുടെ വൈദ്യന്മാർ; അവർ നിനക്ക് ദൃഷ്ടി മടക്കി നൽകും.” ഗുരു ഇങ്ങനെ കല്പിച്ചതോടെ ഉപമന്യു ഋഗ്വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ ഇരട്ട അശ്വിനി ദേവന്മാരെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 57

प्रपूर्वगौ पूर्वजी चित्रभानू गिरा वा55शंसामि तपसा हानन्तौ । दिव्यौ सुपर्णा विरजौ विमाना- वधिक्षिपन्तौ भुवनानि विश्वा

ഹേ അശ്വിനീകുമാരന്മാരേ! സൃഷ്ടിക്കുമുമ്പേ നിങ്ങൾ ഇരുവരും നിലകൊണ്ടിരുന്നു; നിങ്ങൾ ആദിപൂർവജർ, ചിത്രഭാനുവിനെപ്പോലെ ദീപ്തിമാന്മാർ. നിങ്ങൾ അനന്തന്മാർ ആകയാൽ ഞാൻ വാക്കിനാലും തപസ്സിനാലും നിങ്ങളെ സ്തുതിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ദിവ്യസ്വരൂപർ—സുന്ദര ചിറകുള്ള രണ്ടു പക്ഷികളെപ്പോലെ എപ്പോഴും ഒരുമിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നവർ; രജോഗുണരഹിതരും അഹങ്കാരരഹിതരും. സർവ്വ ലോകങ്ങളിലും ആരോഗ്യവും മംഗളവും വ്യാപിപ്പിക്കുന്നവർ നിങ്ങൾ തന്നേ.

Verse 58

हिरण्मयौ शकुनी साम्परायौ नासत्यदस्रौ सुनसौ वै जयन्तौ । शुक्ल वयन्तौ तरसा सुवेमा- वधिव्ययन्तावसितं विवस्वत:

രാമൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ഇരുവരും സ്വർണ്ണവർണ്ണമുള്ള മനോഹര പക്ഷികളെപ്പോലെ; ഈ ജീവിതത്തിനപ്പുറമുള്ള മംഗളോന്നതിയുടെ ഉപായങ്ങളാൽ സമ്പന്നർ. നാസത്യനും ദസ്രനും—ഇവയാണ് നിങ്ങളുടെ നാമങ്ങൾ; നിങ്ങൾ നിത്യവിജയികൾ, മനോഹര ലക്ഷണങ്ങളാൽ യുക്തർ. വിവസ്വാൻ (സൂര്യദേവൻ)ന്റെ പുത്രന്മാരായ നിങ്ങൾ സ്വയം സൂര്യരൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, പകലിന്റെ ശ്വേതതന്തുക്കളാലും രാത്രിയുടെ കൃഷ്ണതന്തുക്കളാലും വേഗത്തിൽ സംവത്സരത്തെ ഒരു വസ്ത്രമെന്നപോലെ നെയ്യുന്നു; ആ നെയ്ത ക്രമത്തിലൂടെ ജീവികളെ ദേവയാനവും പിതൃയാനവും എന്ന ശുഭമാർഗങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

Verse 59

ग्रस्तां सुपर्णस्य बलेन वर्तिका- ममुज्चतामश्विनौ सौभगाय । तावत्‌ सुवृत्तावनमन्त मायया वसत्तमा गा अरुणा उदावहन्‌

സുപർണൻ (ഗരുഡൻ)ന്റെ ബലത്തിൽ ഗ്രസിക്കപ്പെട്ട കാടയെ അശ്വിനീകുമാരന്മാർ സൗഭാഗ്യലാഭത്തിനായി മോചിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ മായയുടെ വശത്തിൽ പെട്ട് സദാചാരികളായവരും നമിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, അത്യന്തം മോഹിതർ രാഗാസക്തിയുടെ ചുവപ്പുനിറമുള്ള പ്രവാഹത്തിൽ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കും; ദേഹബന്ധനത്തെയേ തങ്ങളുടെ സ്വരൂപമെന്നു കരുതും.

Verse 60

षष्टिक्ष गावस्त्रिशताक्ष धेनव एकं वत्सं सुवते तं दुहन्ति । नानागोष्ठा विहिता एकदोहना- स्तावश्विनौ दुहतो घर्ममुक्थ्यम्‌

രാമൻ പറഞ്ഞു—പകലും രാത്രിയും—ഇവ മനോവാഞ്ഛിത ഫലം നൽകുന്ന മൂന്നു നൂറ്റി അറുപത് പാലുതരുന്ന പശുക്കൾ; മൂന്നു നൂറ്റി അറുപത് ‘കണ്ണുകൾ’ (ദിവസങ്ങൾ) അവയ്ക്കുണ്ട്. അവ എല്ലാം ഒരേയൊരു സംവത്സരരൂപ കിടാവിനെ പ്രസവിച്ച്, ദോഹനംകൊണ്ട് അതിനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. അവ പല ഗോശാലകളിൽ നിലകൊണ്ട് ശാസ്ത്രവിധിത വിവിധ കർമങ്ങളിൽ നിയുക്തമായിരുന്നാലും, യഥാർത്ഥ ദോഹനം ഒന്നുതന്നെ—ജിജ്ഞാസു ആ കിടാവിനെ ഉപായമാക്കി കർമഫലങ്ങൾ ദോഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ എല്ലാ കർമങ്ങളുടെയും സാരപാൽ ഒന്നേ—തത്ത്വജ്ഞാനാഭിലാഷ. ഹേ അശ്വിനീകുമാരന്മാരേ, ഉത്തമമായ ഉഷ്ണ ‘ഘർമ’ ഹവിയും സ്തുതിഗീതവും നിങ്ങൾ ഇരുവരും തന്നെയാണ് ദോഹിക്കുന്നത്.

Verse 61

हे अश्विनीकुमारो! इस कालचक्रकी एकमात्र संवत्सर ही नाभि है

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അശ്വിനീകുമാരന്മാരേ! ഈ കാലചക്രത്തിന്റെ ഏക നാഭി സംവത്സരമാണ്; അതിന്മേൽ രാത്രിയും പകലും ചേർന്ന് ഏഴുനൂറ്റി ഇരുപത് അരം (സ്പോക്ക്) നിലകൊള്ളുന്നു. അവ എല്ലാം പന്ത്രണ്ട് മാസരൂപ പ്രധികളിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നു. ഹേ അശ്വിനീകുമാരന്മാരേ! ഈ അവിനാശി, മായാമയ കാലചക്രം നിശ്ചിത നെയ്മിയില്ലാത്തതുപോലെ അനിയത ഗതിയിൽ തിരിഞ്ഞുകൊണ്ട്, ഇഹലോകവും പരലോകവും—ഇരു ലോകങ്ങളിലെ ജീവജാലങ്ങളെ നിരന്തരം നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 62

एकं॑ चक्र वर्तते द्वादशारं षण्णाभिमेकाक्षमृतस्य धारणम्‌ | यस्मिन्‌ देवा अधि विश्वे विषक्ता- स्तावश्चिनौ मुज्चतं मा विषीदतम्‌

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഒരേയൊരു കാലചക്രം തിരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു—പന്ത്രണ്ട് അരം (പന്ത്രണ്ട് രാശികൾ) ഉള്ളത്, ആറു നാഭികൾ (ആറ് ഋതുക്കൾ) ഉള്ളത്, ഒരു അക്ഷം (സംവത്സരം) ഉള്ളത്; അതാണ് കർമഫലങ്ങളെ ധരിക്കുന്ന അധിഷ്ഠാനം. അതിനകത്തുതന്നെ കാലാധിപതികളായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ബന്ധിതരായി സ്ഥാപിതരാണ്. ഹേ അശ്വിനീകുമാരന്മാരേ, എന്നെ ഈ ചക്രത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കൂ; എന്നെ വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങാൻ അനുവദിക്കരുത്, കാരണം ജന്മാദി ദുഃഖങ്ങളാൽ ഞാൻ ഇവിടെ അത്യന്തം പീഡിതനാണ്.

Verse 63

अश्विनाविन्दुममृतं वृत्त भूयौ तिरोधत्तामश्चिनौ दासपत्नी । हित्वा गिरिमश्रचिनौ गा मुदा चरन्तौ तद्वृष्टिमल्वा प्रस्थितो बलस्य

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അശ്വിനീകുമാരന്മാരേ! നിങ്ങളിൽ സദാചാരത്തിന്റെ സമൃദ്ധിയുണ്ട്. നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം സുകീർത്തിയുടെ പ്രഭയാൽ ചന്ദ്രനും അമൃതവും ജലത്തിന്റെ ദീപ്തിയും പോലും മങ്ങിപ്പോകുന്നു. ഇപ്പോൾ മേരുപർവ്വതം വിട്ട് നിങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ആനന്ദവും ബലവും വർഷിപ്പാൻ തന്നെയാണ് നിങ്ങൾ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ പകൽ പുറപ്പെടുന്നത്.

Verse 64

युवां दिशो जनयथो दशाग्रे समान मूर्थ्नि रथयानं वियन्ति । तासां यातमृषयोअनुप्रयान्ति देवा मनुष्या: क्षितिमाचरन्ति

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അശ്വിനീകുമാരന്മാരേ! സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ നിങ്ങൾ ഇരുവരും പത്തു ദിക്കുകളെ പ്രസ്ഫुटിപ്പിച്ച് അവയുടെ ജ്ഞാനം നൽകുന്നു. ആ ദിക്കുകളുടെ ‘ശിരസ്’ ആയ അന്തരീക്ഷത്തിൽ രഥയാത്ര ചെയ്യുന്ന, എല്ലാവർക്കും സമമായി പ്രകാശം നൽകുന്ന സൂര്യദേവന്റെ ഗതിയും, ആകാശാദി മഹാഭൂതങ്ങളെയും നിങ്ങൾ തന്നെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ദിക്കുകളിലൂടെ സൂര്യന്റെ സഞ്ചാരം കണ്ടു ഋഷിമാർ അവന്റെ പഥം അനുഗമിക്കുന്നു; ദേവരും മനുഷ്യരും തത്തത്തധികാരപ്രകാരം സ്വർഗ്ഗത്തിലും മർത്ത്യലോകത്തിലും വസിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 65

युवां वर्णान्‌ विकुरुथो विश्वरूपां- स्तेडधिक्षियन्ते भुवनानि विश्वा | ते भानवो5प्यनुसूता श्चरन्ति देवा मनुष्या: क्षितिमाचरन्ति

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അശ്വിനീകുമാരന്മാരേ! നിങ്ങൾ നാനാവർണ്ണ-രൂപങ്ങളുടെ സംയോജനത്തിലൂടെ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ഔഷധങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നു; അവ സമഗ്ര ലോകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. ആ ദീപ്തിമാനമായ ഭേഷജ-സസ്യങ്ങൾ നിങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ചതുപോലെ നിങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച് നിങ്ങളുടെ പഥം അനുഗമിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, മറ്റ് ജീവികൾ എന്നിവർ തത്തത്തധികാരപ്രകാരം സ്വർഗ്ഗത്തിലോ മർത്ത്യലോകത്തിലോ വസിച്ച് ആ ജീവാധാര ഔഷധങ്ങൾ സേവിക്കുന്നു.

Verse 66

तौ नासत्यावद्चिनौ वां महे5हं स्रजं च यां बिभूथ: पुष्करस्य । तौ नासत्यावमृतावृतावृधा- वृते देवास्तत्प्रपदे न सूते

രാമൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ഇരുവരും ‘നാസത്യ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധരാണ്. ഞാൻ നിങ്ങളെയും, നിങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്ന താമരമാലയെയും പൂജിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ അമരന്മാരായിട്ടും ഋതം—ശാശ്വത സത്യക്രമം—പോഷിക്കുകയും വിപുലീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നിങ്ങളുടെ സഹായമില്ലാതെ ദേവന്മാർക്കും ആ ആദിസത്യത്തെ പ്രാപിക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 67

मुखेन गर्भ लभेतां युवानौ गतासुरेतत्‌ प्रपदेन सूते । सद्यो जातो मातरमत्ति गर्भ- स्तावश्विनौ मुज्चथो जीवसे गा:

രാമൻ പറഞ്ഞു—ആദിയിൽ യുവദമ്പതികൾ വായിലൂടെ ഗർഭം പ്രാപിക്കുന്നു; ആഹാരമാണ് ആദ്യം ജീവബീജമാകുന്നത്. പിന്നെ അത് പുരുഷനിൽ വീര്യരൂപമായും സ്ത്രീയിൽ രജോരൂപമായും പരിണമിച്ച്, അതിൽ നിന്നാണ് ജഡശരീരം രൂപപ്പെടുന്നത്. കുഞ്ഞ് ജനിച്ച ഉടൻ ഗർഭസ്ഥ ജീവൻ തൽക്ഷണം മാതാവിന്റെ സ്തന്യം പാനം ചെയ്യുന്നു. ഹേ അശ്വിനീകുമാരന്മാരേ! ഇങ്ങനെ ലോകബന്ധനത്തിൽ കുടുങ്ങിയ ജീവികളെ നിങ്ങൾ തത്ത്വജ്ഞാനം നൽകി മോചിപ്പിക്കുന്നു; അതിനാൽ എന്റെ ജീവിതോപാധിക്കായി എന്റെ ദൃഷ്ടി-ഇന്ദ്രിയത്തെയും രോഗത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തമാക്കുക.

Verse 68

स्तोतुं न शकनोमि गुणैर्भवन्तौ चक्षुविहीन: पथि सम्प्रमोह: । दुर्गेडहहमस्मिन्‌ पतितो5स्मि कूपे युवां शरण्यौ शरणं प्रपद्ये

ഹേ അശ്വിനീകുമാരന്മാരേ! നിങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞ് നിങ്ങളിരുവരെയും യഥോചിതമായി സ്തുതിക്കാൻ എനിക്കാകുന്നില്ല. ഈ വേളയിൽ ഞാൻ കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ടവനെപ്പോലെ ആയി; വഴിയിൽ വഴിതെറ്റി ഈ ദുര്‍ഗമ കിണറ്റിൽ വീണുപോയി. നിങ്ങൾ ശരണാഗതരുടെ രക്ഷകരാണ്—അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 69

इत्येवं तेनाभिष्टतावश्वचिनावाजग्मतुराहतुश्चैनं प्रीतौ स्व एब ते5पूपो5शानैनमिति

ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അശ്വിനീദ്വയം അവിടെ വന്നു, സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ഉപമന്യുവേ! ഞങ്ങൾ നിന്നിൽ അത്യന്തം പ്രസന്നരാണ്. ഇതാ നിന്റെ ആഹാരത്തിനായി ഒരു പൂപ്പ (മധുരക്കേക്ക്); ഇത് കഴിക്ക.”

Verse 70

स एवमुक्तः प्रत्युवाच नानृतमूचतुर्भगवन्ती न त्वहमेतमपूपमुपयोक्तुमुत्सहे गुरवेडनिवेद्येति

അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉപമന്യു മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഭഗവന്മാരേ! നിങ്ങൾ അസത്യം പറഞ്ഞിട്ടില്ല; എങ്കിലും ഗുരുവിനെ അറിയിക്കാതെ ഈ പൂപ്പ കഴിക്കാൻ എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല.”

Verse 71

ततस्तमश्रिनावूचतु:--आवाभ्यां पुरस्ताद्‌ भवत उपाध्यायेनैवमेवाभिष्टृता भ्यामपूपो दत्त उपयुक्त: स तेनानिवेद्य गुरवे त्वमपि तथैव कुरुष्व यथा कृतमुपाध्यायेनेति

അപ്പോൾ അശ്വിനീദ്വയം അവനോട് പറഞ്ഞു—“വത്സാ! മുമ്പ് നിന്റെ ഉപാധ്യായനും ഇതേവിധം ഞങ്ങളെ സ്തുതിച്ചിരുന്നു. അപ്പോൾ ഞങ്ങൾ നൽകിയ പൂപ്പ അദ്ദേഹം തന്റെ ഗുരുവിനെ അറിയിക്കാതെ തന്നെ ഉപയോഗിച്ചു. നിന്റെ ഉപാധ്യായൻ ചെയ്തതുപോലെ നീയും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുക.”

Verse 72

स एवमुक्तः प्रत्युवाच--एतत्‌ प्रत्यनुनये भवन्तावश्विनौ नोत्सहेडहमनिवेद्य गुरवे5पूपमुपयोक्तुमिति

അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉപമന്യു മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഹേ അശ്വിനീകുമാരന്മാരേ! ഈ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ നിങ്ങളിരുവരോടും വിനീതമായി അപേക്ഷിക്കുന്നു; എങ്കിലും ഗുരുവിനെ അറിയിക്കാതെ ഈ പൂപ്പ ഞാൻ കഴിക്കാനാവില്ല.”

Verse 73

तमश्विनावाहतु: प्रीतो स्वस्तवानया गुरुभक्त्या उपाध्यायस्य ते कार्ष्णायसा दन्‍ता भवतोडपि हिरण्मया भविष्यन्ति चक्षुष्मांश्ष॒ भविष्यसीति श्रेयक्षावाप्स्पसीति

അശ്വിനീകുമാരന്മാർ പ്രസന്നരായി പറഞ്ഞു— “നിന്റെ ഈ ശുഭമായ ഗുരുഭക്തിക്രിയയാൽ ഞങ്ങൾ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടരാണ്. നിന്റെ ഉപാധ്യായന്റെ പല്ലുകൾ കറുത്ത ഇരുമ്പുപോലെ ഉള്ളവ; അവ സ്വർണമയമാകും. നീയും വീണ്ടും തെളിഞ്ഞ ദൃഷ്ടി പ്രാപിക്കും; ശ്രേയസ്സും കല്യാണവും നിനക്കുണ്ടാകും.”

Verse 74

स एवमुक्तोउश्विभ्यां लब्धचक्षुरुपाध्यायसकाशमागम्याभ्यवादयत्‌,अश्विनीकुमारोंक ऐसा कहनेपर उपमन्युको आँखें मिल गयीं और उसने उपाध्यायके समीप आकर उन्हें प्रणाम किया

അശ്വിനീകുമാരന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ഉപമന്യുവിന് ദൃഷ്ടി തിരികെ ലഭിച്ചു. പിന്നെ അവൻ ഉപാധ്യായന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ആദരത്തോടെ സമീപിച്ച് നമസ്കരിച്ചു.

Verse 75

आचचक्षे च स चास्य प्रीतिमान्‌ बभूव,तथा सब बातें गुरुजीसे कह सुनायीं। उपाध्याय उसके ऊपर बड़े प्रसन्न हुए

സംഭവിച്ചതെല്ലാം അവൻ യഥാവിധി ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട് ഉപാധ്യായൻ അവനോട് അത്യന്തം പ്രസന്നനായി.

Verse 76

आह चैन यथाश्विनावाहतुस्तथा त्वं श्रेयोडवाप्स्यसि,और उससे बोले--'जैसा अभश्विनीकुमारोंने कहा है, उसी प्रकार तुम कल्याणके भागी होओगे

അപ്പോൾ രാമൻ അവനോട് പറഞ്ഞു— “അശ്വിനീകുമാരന്മാർ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നേ നീ ശ്രേയസ്സും കല്യാണവും പ്രാപിക്കും.”

Verse 77

सर्वे च ते वेदा: प्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति । एषा तस्यापि परीक्षोपमन्यो:

രാമൻ പറഞ്ഞു— “നിന്റെ ബുദ്ധിയിൽ എല്ലാ വേദങ്ങളും, എല്ലാ ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും സ്വയം തെളിഞ്ഞു പ്രത്യക്ഷമാകും.” ഇങ്ങനെ ഉപമന്യുവിന്റെ പരീക്ഷ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 78

अथापर: शिष्यस्तस्यैवायोदस्य धौम्यस्य वेदो नाम तमुपाध्याय: समादिदेश वत्स वेद इहास्यतां तावन्‍न्मम गृहे कंचित्‌ काल॑ शुश्रूषुणा च भविततव्यं श्रेयस्ते भविष्यतीति

അനന്തരം അതേ ആയോദ-ധൗമ്യ ഗുരുവിന്റെ മറ്റൊരു ശിഷ്യൻ ‘വേദ’ എന്നായിരുന്നു. ഉപാധ്യായൻ അവനോട് കല്പിച്ചു— “വത്സ വേദാ! കുറെകാലം എന്റെ വീട്ടിൽ ഇവിടെ താമസിക്ക. എപ്പോഴും ശുശ്രൂഷയിലും അനുസരണയിലും നിലകൊള്ളുക; അതുവഴി നിനക്ക് ശ്രേയസ്സുണ്ടാകും.”

Verse 79

स तथेत्युक्त्वा गुरुकुले दीर्घकालं गुरुशुश्रूषणपरो 5वसदू गौरिव नित्यं गुरुणा धूर्ष नियोज्यमान: शीतोष्ण क्षुत्तृष्णादुःखसह: सर्वत्राप्रतिकूलस्तस्य महता कालेन गुरु: परितोष॑ जगाम

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് വേദൻ ഗുരുകുലത്തിൽ ദീർഘകാലം ഗുരുശുശ്രൂഷയിൽ പരമമായി ലീനനായി താമസിച്ചു. കാളയെപ്പോലെ ഗുരു അവനെ നിത്യവും ഭാരവഹനത്തിന് നിയോഗിച്ചു; എങ്കിലും അവൻ ശീത-ഉഷ്ണം, ക്ഷുധ-തൃഷ്ണ തുടങ്ങിയ ദുഃഖങ്ങൾ സഹിച്ച് എല്ലായിടത്തും പ്രതികൂലത കാണിക്കാതെ ഗുരുവിന് അനുകൂലനായി നിന്നു. ഏറെകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഗുരു അവനോട് പൂർണ്ണമായി സന്തുഷ്ടനായി.

Verse 80

तत्परितोषाच्च श्रेय: सर्वज्ञतां चावाप | एषा तस्यापि परीक्षा वेदस्य,गुरुके संतोषसे वेदने श्रेय तथा सर्वज्ञता प्राप्त कर ली। इस प्रकार यह वेदकी परीक्षाका वृत्तान्त कहा गया

ഗുരുവിന്റെ പരിതോഷം മൂലം വേദൻ ശ്രേയസ്സും സർവ്വജ്ഞതയും പ്രാപിച്ചു. ഇതായിരുന്നു വേദന്റെ പരീക്ഷ; ഇങ്ങനെ വേദപരീക്ഷയുടെ വൃത്താന്തം പറയപ്പെട്ടു.

Verse 81

स उपाध्यायेनानुज्ञातः समावृतस्तस्माद्‌ गुरुकुलवासाद गृहाश्रमं प्रत्यपद्यत । तस्यापि स्वगृहे वसतस्त्रय: शिष्या बभूवु: स शिष्यान्‌ न किंचिदुवाच कर्म वा क्रियतां गुरुशुश्रूषा चेति । दुःखाभिज्ञो हि गुरुकुलवासस्य शिष्यान्‌ परिक्लेशेन योजयितुं नेयेष

ഉപാധ്യായന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച് വേദൻ സമാവർത്തനം പൂർത്തിയാക്കി സ്നാതകനായി ഗുരുകുലവാസം വിട്ട് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. സ്വന്തം വീട്ടിൽ താമസിക്കുമ്പോഴും അവനു മൂന്നു ശിഷ്യർ ഉണ്ടായിരുന്നു; എന്നാൽ “ഇത് ചെയ്യുക” അല്ലെങ്കിൽ “ഗുരുശുശ്രൂഷയിൽ ഏർപ്പെടുക” എന്നിങ്ങനെ അവൻ അവർക്കൊന്നും കല്പിച്ചില്ല. ഗുരുകുലവാസത്തിലെ കഷ്ടതകൾ അവൻ അനുഭവിച്ച് അറിഞ്ഞവനായതിനാൽ, ശിഷ്യരെ ക്ലേശകരമായ ജോലികളിൽ ഏർപ്പെടുത്താൻ അവൻ ഇച്ഛിച്ചില്ല.

Verse 82

अथ कम्मिंश्वित्‌ काले वेदं ब्राह्मणं जनमेजय: पौष्यश्न क्षत्रियावुपेत्य वरयित्वोपाध्यायं चक्रतु:ः

ഒരു സമയത്ത് ബ്രഹ്മവേതാവായ ആചാര്യ വേദന്റെ അടുക്കൽ ജനമേജയനും പൗഷ്യനും എന്ന രണ്ടു ക്ഷത്രിയർ വന്നു; അദ്ദേഹത്തെ വരണിച്ച് തങ്ങളുടെ ഉപാധ്യായനാക്കി. പിന്നീട് ഒരുദിവസം ഉപാധ്യായ വേദൻ യജമാനകാര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പുറത്തേക്കു പോകാൻ ഒരുങ്ങി. അദ്ദേഹം ഉത്തങ്കൻ എന്ന ശിഷ്യനെ അഗ്നിഹോത്രം മുതലായ നിത്യകർമ്മങ്ങളിൽ നിയോഗിച്ച് പറഞ്ഞു— “വത്സ ഉത്തങ്കാ! ഞാൻ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ വീട്ടിൽ ഏതെങ്കിലും വസ്തുവിന് കുറവ് വന്നാൽ അതു നീ പൂരിപ്പിക്കണം— ഇതാണ് എന്റെ ഇച്ഛ.” ഇങ്ങനെ കല്പിച്ച് ആചാര്യ വേദൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 83

स कदाचिद्‌ याज्यकार्येणाभिप्रस्थित उत्तड़कनामानं शिष्यं नियोजयामास

ഒരു പ്രാവശ്യം യജമാനന്റെ യാഗകാര്യത്തിനായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങിയ ആചാര്യൻ വേദൻ, ഉത്തങ്കൻ എന്ന ശിഷ്യനെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—“വത്സ ഉത്തങ്ക! ഞാൻ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ എന്റെ വീട്ടിൽ എന്തെങ്കിലും കുറവ് സംഭവിച്ചാൽ അത് നീ പൂരിപ്പിക്കണം; അഗ്നിഹോത്രാദി നിത്യകർമ്മങ്ങൾ വിധിപ്രകാരം തുടരുകയും വേണം.” ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ച് ആചാര്യൻ യാത്രയായി।

Verse 84

भो यत्‌ किंचिदस्मदगृहे परिहीयते तदिच्छाम्यहमपरिहीयमानं भवता क्रियमाणमिति स एवं प्रतिसंदिश्योत्तड़क॑ वेद: प्रवासं जगाम

ആചാര്യൻ പറഞ്ഞു—“കേൾക്കുക! എന്റെ വീട്ടിൽ എന്തെങ്കിലും കുറവായി പോയാൽ, ആ കുറവ് അങ്ങനെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നത് എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല; നീ അത് പൂരിപ്പിച്ച് ശരിയാക്കണം.” ഇങ്ങനെ ഉത്തങ്കനെ ഉപദേശിച്ച് ബ്രാഹ്മണ ആചാര്യൻ വേദൻ യാത്രയായി।

Verse 85

अथोत्तड़्क: शुश्रूषुर्गुकुनियोगमनुतिष्ठमानो गुरुकुले वसति सम । स तत्र वसमान उपाध्यायस्त्रीभि: सहिताभिराहूयोक्त:

അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ച്, ശുശ്രൂഷയിൽ തൽപരനായി ഗുരുകുലത്തിൽ തന്നെ താമസിച്ചു. അവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ ഉപാധ്യായന്റെ ഭാര്യ മറ്റു സ്ത്രീകളോടൊപ്പം അവനെ വിളിച്ചു സംസാരിച്ചു।

Verse 86

उत्तंक गुरुकी आज्ञाका पालन करते हुए सेवापरायण हो गुरुके घरमें रहने लगे। वहाँ रहते समय उन्हें उपाध्यायके आश्रयमें रहनेवाली सब स्त्रियोंने मिलकर बुलाया और कहा -- ८५ ॥।।

സ്ത്രീകൾ പറഞ്ഞു—“നിന്റെ ഗുരുപത്നി ഋതുമതിയാണ്; ഉപാധ്യായൻ പ്രവാസത്തിലാണ്. അവളുടെ ഈ ഋതുകാലം വ്യർത്ഥമാകാതിരിക്കേണ്ടതിന്ന് നീ ക്രമം ചെയ്യണം; അവൾ വിഷാദത്തിലാണ്.”

Verse 87

एवमुक्तस्ता: स्त्रिय: प्रत्युवाच न मया स्त्रीणां वचनादिदमकार्य करणीयम्‌ । न हाहमुपाध्यायेन संदिष्टोडकार्यमपि त्वया कार्यमिति

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“സ്ത്രീകളുടെ വാക്ക് കേട്ട് ഞാൻ അകർമ്മമായ, നിന്ദ്യമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്യുകയില്ല. ‘ചെയ്യരുതാത്തതും നീ ചെയ്യണം’ എന്ന് ഉപാധ്യായൻ എന്നോട് കല്പിച്ചിട്ടില്ല.”

Verse 88

तस्य पुनरुपाध्याय: कालान्तरेण गृहमाजगाम तस्मात्‌ प्रवासात्‌ | स तु तद्‌ वृत्तं तस्याशेषमुपलभ्य प्रीतिमानभूत्‌

കുറച്ചു കാലത്തിനു ശേഷം അവന്റെ ഉപാധ്യായൻ ആ പ്രവാസത്തിൽ നിന്ന് സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവന്നു. എത്തിയപ്പോൾ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങളുടെ മുഴുവൻ വിവരവും അറിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അത്യന്തം പ്രസന്നനായി.

Verse 89

उवाच चैनं वत्सोत्तड़क कि ते प्रियं करवाणीति । धर्मतो हि शुश्रूषितो5स्मि भवता तेन प्रीति: परस्परेण नौ संवृद्धा तदनुजाने भवन्तं सर्वानिव कामानवाप्स्यसि गम्यतामिति

അദ്ദേഹം അവനോട് പറഞ്ഞു—“വത്സ ഉത്തങ്കാ, നിനക്കു പ്രിയമായ ഏതു കാര്യം ഞാൻ ചെയ്യട്ടെ? നീ ധർമ്മപ്രകാരം എന്നെ ശുശ്രൂഷിച്ചു; അതിനാൽ നമ്മുടെ പരസ്പര പ്രീതി വർദ്ധിച്ചു. ഇനി ഞാൻ നിന്നെ അനുമതിയിക്കുന്നു—പോവുക; നിന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സഫലമാകും.”

Verse 90

स एवमुक्त: प्रत्युवाच किं ते प्रियं करवाणीति, एवमाहु:,गुरुके ऐसा कहनेपर उत्तंक बोले--“भगवन्‌! मैं आपका कौन-सा प्रिय कार्य करूँ? वृद्ध पुरुष कहते भी हैं

ഗുരു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ മറുപടിയായി പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പ്രിയമായ ഏതു കാര്യം ചെയ്യട്ടെ?” ഇങ്ങനെ തന്നെയല്ലോ മുതിർന്നവർ പറയുന്നത്.

Verse 91

यश्चाधर्मेण वै ब्रूयाद्‌ यश्चाधर्मेण पृच्छति । तयोरन्यतर:ः प्रैति विद्वेषं चाधिगच्छति

അധർമ്മമായി ഉപദേശിക്കുന്നവനും അധർമ്മമായി ചോദിക്കുന്നവനും—അവരിൽ ഒരാൾ (ഗുരുവോ ശിഷ്യനോ) നാശം പ്രാപിക്കുകയും വൈരവും നേടുകയും ചെയ്യും.

Verse 92

सो5हमनुज्ञातो भवतेच्छामीष्टं गुर्वर्थमुपहर्तुमिति । तेनैवमुक्त उपाध्याय: प्रत्युवाच वत्सोत्तड़क उष्यतां तावदिति

“അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ അനുമതി ലഭിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ ഇഷ്ടമായ ഗുരുദക്ഷിണ സമർപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.” ഉത്തങ്കൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“വത്സ ഉത്തങ്കാ, എന്നാൽ കുറച്ച് ദിവസം കൂടി ഇവിടെ താമസിക്ക.”

Verse 93

स कदाचिदुपाध्यायमाहोत्तड़क आज्ञापयतु भवान्‌ कि ते प्रियमुपाहरामि गुर्वर्थमिति

ഒരു അവസരത്തിൽ അവൻ ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! ആജ്ഞാപിക്കണമേ; ഗുരുദക്ഷിണയായി അങ്ങേക്ക് പ്രിയമായ ഏത് വസ്തു ഞാൻ കൊണ്ടുവന്ന് സമർപ്പിക്കണം?”

Verse 94

तमुपाध्याय: प्रत्युवाच वत्सोत्तड़क बहुशो मां चोदयसि गुर्वर्थमुपाहरामीति तद्‌ गच्छैनां प्रविश्योपाध्यायानीं पृष्छ किमुपाहरामीति

ഗുരു മറുപടി പറഞ്ഞു—“വത്സ ഉത്തങ്കാ! ‘ഗുരുദക്ഷിണയായി എന്ത് കൊണ്ടുവരണം?’ എന്ന് നീ പലവട്ടം ചോദിക്കുന്നു. അതിനാൽ വീട്ടിനുള്ളിൽ ചെന്നു ഗുരുപത്നിയോട് ചോദിക്കൂ—‘ഞാൻ എന്ത് കൊണ്ടുവരണം?’ അവൾ പറയുന്നതുതന്നെ കൊണ്ടുവരിക.”

Verse 95

“वे जो बतावें वही वस्तु उन्हें भेंट करो।' स एवमुक्त उपाध्यायेनोपाध्यायानीमपृच्छद्‌ भगवत्युपाध्यायेनास्म्यनुज्ञातो गृहं गन्तुमिच्छामीष्टं ते गुर्वर्थमुपहत्यानूणो गन्तुमिति

“അവൾ പറയുന്നതുതന്നെ സമർപ്പിക്ക” എന്ന് ഗുരു പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് ഉത്തങ്കൻ ഗുരുപത്നിയോട് ചോദിച്ചു—“ദേവീ! ഗുരു എനിക്ക് വീട്ടിലേക്കു പോകാൻ അനുവാദം നൽകിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അങ്ങേക്ക് ഇഷ്ടമായ വസ്തു ഗുരുദക്ഷിണയായി അർപ്പിച്ച് ഗുരുഋണം തീർത്തശേഷം മാത്രമേ ഞാൻ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുള്ളൂ. ആജ്ഞാപിക്കണമേ—ഞാൻ എന്ത് കൊണ്ടുവരണം?”

Verse 96

अत: आप जाज्ञा दें; मैं गुरुदक्षिणाके रूपमें कौन-सी वस्तु ला दूँ।” सैवमुक्तोपाध्यायानी तमुत्तड़्कं प्रत्युवाच गच्छ पौष्यं प्रति राजानं कुण्डले भिक्षितुं तस्य क्षत्रियया पिनद्धे

ഉത്തങ്കൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഗുരുപത്നി മറുപടി പറഞ്ഞു—“പൗഷ്യമഹാരാജാവിന്റെ അടുക്കൽ പോകുക; അവന്റെ ക്ഷത്രിയ റാണി ധരിച്ചിരിക്കുന്ന ആ കുണ്ഡലജോടി ഭിക്ഷയായി അപേക്ഷിച്ച് കൊണ്ടുവരിക.”

Verse 97

ते आनयस्व चतुर्थेडहनि पुण्यकं भविता ताभ्यामाबद्धाभ्यां शोभमाना ब्राह्मणान्‌ परिवेष्टमिच्छामि । तत्‌ सम्पादयस्व

“അവ വേഗം കൊണ്ടുവരിക. നാലാം ദിവസം പുണ്യകവ്രതം വരും; അന്ന് ആ കുണ്ഡലജോടി ധരിച്ചു ശോഭിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു അന്നം വിളമ്പാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ എന്റെ ഈ ആഗ്രഹം സാധിപ്പിക്ക; ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ നിനക്ക് ശ്രേയസ് ലഭിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ ശ്രേയസ് എങ്ങനെ ലഭിക്കും?”

Verse 98

स॒ एवमुक्तस्तया प्रातिष्ठतोत्तड़ुक: स पथि गच्छन्नपश्यदृषभमतिप्रमाणं तमधिरूढं च पुरुषमतिप्रमाणमेव स पुरुष उत्तड़कमभ्यभाषत

അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ഉത്തങ്കൻ പുറപ്പെട്ടു. വഴിയിൽ പോകുമ്പോൾ അതിവിശാലമായ ഒരു വൃഷഭത്തെയും, അതിന്റെ മേൽ ആരൂഢനായ അതേപോലെ മഹാകായനായ ഒരു പുരുഷനെയും അവൻ കണ്ടു. ആ പുരുഷൻ ഉത്തങ്കനോട് പറഞ്ഞു—

Verse 99

भो उत्तड़कैतत्‌ पुरीषमस्य ऋषभस्य भक्षयस्वेति स एवमुक्तो नैच्छत्‌,“उत्तंक! तुम इस बैलका गोबर खा लो।' किंतु उसके ऐसा कहनेपर भी उत्तंकको वह गोबर खानेकी इच्छा नहीं हुई

ആ പുരുഷൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ഉത്തങ്കാ, ഈ വൃഷഭത്തിന്റെ ചാണകം ഭക്ഷിക്ക.” എന്നാൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും ഉത്തങ്കൻ സമ്മതിച്ചില്ല; അത് ഭക്ഷിക്കാനുള്ള ഇച്ഛ അവനിൽ ഉദിച്ചില്ല.

Verse 100

तमाह पुरुषो भूयो भक्षयस्वोत्तड़क मा विचारयोपाध्यायेनापि ते भक्षितं पूर्वमिति,तब वह पुरुष फिर उनसे बोला--“उत्तंक! खा लो, विचार न करो। तुम्हारे उपाध्यायने भी पहले इसे खाया था”

അപ്പോൾ ആ പുരുഷൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “ഉത്തങ്കാ, ഭക്ഷിക്ക; ആലോചിക്കേണ്ട. നിന്റെ ഉപാധ്യായനും മുമ്പ് ഇതു ഭക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.”

Verse 101

स एवमुक्तो बाढमित्युक्त्वा तदा तद्‌ वृषभस्य मूत्र पुरीषं च भक्षयित्वोत्तड़कः सम्भ्रमादुत्थित एवाप उपस्पृश्य प्रतस्थे

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ “ശരി” എന്നു പറഞ്ഞു അനുസരിച്ചു. അവൻ ആ വൃഷഭത്തിന്റെ മൂത്രവും ചാണകവും സ്വീകരിച്ചു; അത്യാവേശത്തിൽ നിൽക്കെയേ ആചമനം ചെയ്ത് പിന്നെ യാത്ര തുടർന്നു.

Verse 102

यत्र स॒ क्षत्रियः पौष्यस्तमुपेत्यासीनमपश्यदुत्तड़क: । स उत्तड़कस्तमुपेत्याशीर्भिरभिनन्द्योवाच

ക്ഷത്രിയനായ രാജാവ് പൗഷ്യൻ വസിച്ചിരുന്ന സ്ഥലത്തെത്തിയ ഉത്തങ്കൻ, അവനെ ആസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. ഉത്തങ്കൻ സമീപിച്ച് ആശീർവാദവചനങ്ങളാൽ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—

Verse 103

अर्थी भवन्तमुपागतो5स्मीति स एनमभिवाद्योवाच भगवन्‌ पौष्य: खल्वहं किं करवाणीति

“രാജാവേ! ഞാൻ യാചകനായി അങ്ങയുടെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു,” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ നമസ്കരിച്ചു. രാജാവും ആദരത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! ഞാൻ അങ്ങയുടെ സേവകൻ പൗഷ്യൻ; പറയുക, ഏത് ആജ്ഞയാണ് ഞാൻ പാലിക്കേണ്ടത്?”

Verse 104

तमुवाच गुर्वर्थ कुण्डलयोरथ्थेनाभ्यागतोडस्मीति । ये वै ते क्षत्रियया पिनद्धे कुण्डले ते भवान्‌ दातुमर्हतीति

ഉത്തങ്കൻ പൗഷ്യനോട് പറഞ്ഞു—“രാജാവേ! ഗുരുദക്ഷിണയ്ക്കായി രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങൾ തേടിയാണ് ഞാൻ വന്നത്. അങ്ങയുടെ ക്ഷത്രാണി ധരിച്ചിരിക്കുന്ന അതേ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങൾ തന്നെ എനിക്ക് ദാനം ചെയ്യുക. ഇത് അങ്ങയ്ക്ക് യോജിച്ച കര്‍മ്മമാണ്.”

Verse 105

त॑ प्रत्युवाच पौष्य: प्रविश्यान्तः:पुरं क्षत्रिया याच्यतामिति | स तेनैवमुक्तः प्रविश्यान्त:पुरं क्षत्रियां नापश्यत्‌

പൗഷ്യൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ക്ഷത്രാണിയോട് ആ കുണ്ഡലങ്ങൾ അപേക്ഷിക്കൂ.” രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ഉത്തങ്കൻ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് കടന്നു; എന്നാൽ അവിടെ ക്ഷത്രാണിയെ കാണാനായില്ല.

Verse 106

स पौष्यं पुनरुवाच न युक्त भवताहमनृतेनोपचरितुं न हि तेडन्तःपुरे क्षत्रिया सन्निहिता नैनां पश्यामि

അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ വീണ്ടും രാജാവ് പൗഷ്യന്റെ അടുക്കൽ വന്ന് പറഞ്ഞു—“രാജാവേ! എന്നെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ അസത്യത്തോടെ എന്നോട് പെരുമാറുന്നത് അങ്ങയ്ക്ക് യോജിച്ചതല്ല. അങ്ങയുടെ അന്തഃപുരത്തിൽ ക്ഷത്രാണി സന്നിഹിതയല്ല; അവളെ ഞാൻ അവിടെ കാണുന്നില്ല.”

Verse 107

स एवमुक्त: पौष्य: क्षणमात्र विमृश्योत्तड्कं प्रत्युवाच नियतं भवानुच्छिष्ट: समर तावन्न हि सा क्षत्रिया उच्छिष्टेनाशुचिना शकक्‍्या द्रष्टं पतिव्रतात्वात्‌ू सैषा नाशुचेर्दर्शनमुपैतीति

ഉത്തങ്കൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പൗഷ്യൻ ക്ഷണമാത്രം ആലോചിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു—“നിശ്ചയം നീ ഉച്ഛിഷ്ടാവസ്ഥയിലാണ്; ഓർക്കുക. എന്റെ ക്ഷത്രാണി പതിവ്രതയാണ്; അതിനാൽ ഉച്ഛിഷ്ടനായ അശുചിക്ക് അവളെ കാണാൻ കഴിയില്ല. നീ അശുചിയായതിനാൽ അവൾ നിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ വരാത്തതാണ്.”

Verse 108

अथैवमुक्त उत्तड़क: स्मृत्वोवाचास्ति खलु मयोत्थितेनोपस्पृष्टं गच्छतां चेति । तं पौष्य: प्रत्युवाच--एष ते व्यतिक्रमो नोत्थितेनोपस्पृष्ट भवतीति शीघ्रं गच्छता चेति

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉത്തങ്കന് ഓർമ്മ വന്നു; അവൻ പറഞ്ഞു—“അതെ, എനിക്കൊരു ദോഷമുണ്ട്; യാത്രയിൽ ഞാൻ നിൽക്കെയും നടക്കെയും ആചമനം ചെയ്തു.” പൗഷ്യൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“ബ്രാഹ്മണാ, ഇതാണ് നിന്റെ വിധിലംഘനം. നിൽക്കെയും വേഗത്തിൽ നടക്കെയും ചെയ്ത ആചമനം, ചെയ്തില്ലാത്തതുപോലെ തന്നെയാണ്.”

Verse 109

अथोत्तड़कस्तं तथेत्युक्त्वा प्राइ़मुख उपविश्य सुप्रक्षालितपाणिपादवदनो निःशब्दाभिरफेनाभिरनुष्णाभि्वद्गताभिरद्धिस्त्रि.. पीत्वा द्विः परिमृज्य खान्यद्धिरुपस्पृश्य चान्त:पुरं प्रविवेश

പിന്നീട് ഉത്തങ്കൻ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് കൈകളും കാലുകളും മുഖവും നന്നായി കഴുകി, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ഇരുന്നു. ശബ്ദമില്ലാതെ, നുരയില്ലാത്ത, തണുത്ത വെള്ളം—ഹൃദയപ്രദേശത്തോളം എത്തുന്ന വിധം—മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആചമനം ചെയ്തു. അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെ മൂലഭാഗം കൊണ്ട് രണ്ടുതവണ വായ് തുടച്ചു; വെള്ളം തൊട്ട വിരലുകളാൽ കണ്ണ്, മൂക്ക് മുതലായ ഇന്ദ്രിയ-രന്ധ്രങ്ങളെ സ്പർശിച്ച്, പിന്നെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 110

ततस्तां क्षत्रियामपश्यत्‌

അപ്പോൾ അവൻ ആ ക്ഷത്രിയസ്ത്രീയെ കണ്ടു. ഉത്തങ്കനെ കണ്ടയുടൻ അവൾ എഴുന്നേറ്റ് നിന്നു, നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, സ്വാഗതം. ആജ്ഞാപിക്കൂ; ഞാൻ എന്ത് സേവ ചെയ്യണം?”

Verse 111

स तामुवाचैते कुण्डले गुर्वर्थ मे भिक्षिते दातुरमहसीति । सा प्रीता तेन तस्य सद्भावेन पात्रमयमनतिक्रमणीयश्नेति मत्वा ते कुण्डलेडवमुच्यास्मै प्रायच्छदाह तक्षको नागराज: सुभशं प्रार्थयत्यप्रमत्तो नेतुमरहसीति

ഉത്തങ്കൻ അവളോട് പറഞ്ഞു—“ദേവി, ഗുരുവിന്റെ കാര്യമെന്ന നിലയിൽ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഈ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങളും ഭിക്ഷയായി ചോദിക്കുന്നു; ദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.” അവന്റെ സദ്ഭാവവും ഗുരുഭക്തിയും കണ്ടു റാണി സന്തോഷിച്ചു. ഇദ്ദേഹം യോജ്യപാത്രം; നിരാശനാക്കി മടക്കരുതെന്ന് കരുതി, അവൾ സ്വയം കുണ്ഡലങ്ങൾ അഴിച്ച് അവനു നൽകി; പിന്നെ പറഞ്ഞു—“ബ്രാഹ്മണാ, നാഗരാജൻ തക്ഷകൻ ഈ കുണ്ഡലങ്ങൾ നേടാൻ അത്യന്തം ശ്രമിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ജാഗ്രതയോടെ ഇവ കൊണ്ടുപോകണം.”

Verse 112

स एवमुक्तस्तां क्षत्रियां प्रत्युवाच भगवति सुनिर्वता भव । न मां शक्तस्तक्षको नागराजो धर्षयितुमिति

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ ആ ക്ഷത്രിയസ്ത്രീയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഭഗവതി, പൂർണ്ണമായി ആശ്വസിക്കൂ. നാഗരാജൻ തക്ഷകൻ എന്നെ കീഴടക്കാനോ ഭീഷണിപ്പെടുത്താനോ കഴിവുള്ളവൻ അല്ല.”

Verse 113

स एवमुक्‍त्वा तां क्षत्रियामामन्त्रय पौष्पसकाशमागच्छत्‌ । आह चैनं भो: पौष्य प्रीतो5स्मीति तमुत्तड्क॑ पौष्य: प्रत्युवाच

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഉത്തങ്കൻ ആ ക്ഷത്രിയസ്ത്രീയോട് അനുവാദം വാങ്ങി രാജാവ് പൗഷ്യന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. ബഹുമാനത്തോടെ പറഞ്ഞു— “ഹേ പൗഷ്യ, ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ് (ഇപ്പോൾ വിട വാങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു).” ഇത് കേട്ട് രാജാവ് പൗഷ്യൻ ഉത്തങ്കനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 114

भगवंश्विरेण पात्रमासाद्यते भवांश्व गुणवानतिथिस्तदिच्छे श्राद्धं कर्तु क्रियतां क्षण इति

രാജാവ് പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ, ഏറെ നാളുകൾക്കു ശേഷം ഒരു സൂപാത്രനെ ലഭിച്ചു. നിങ്ങൾ ഗുണവാനായ അതിഥിയായി വന്നിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ ശ്രാദ്ധം നടത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി ഒരു ക്ഷണം സമയം നൽകുക.”

Verse 115

तमुत्तड़क: प्रत्युवाच कृतक्षण एवास्मि शीघ्रमिच्छामि यथोपपन्नमन्नमुपस्कृतं भवतेति स तथेत्युक्त्वा यथोपपन्नेनान्नेनेने भोजयामास

ഉത്തങ്കൻ മറുപടി പറഞ്ഞു— “സമയം നൽകിയിട്ടുണ്ട്; എങ്കിലും എനിക്ക് വേഗം വേണം. നിങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ തയ്യാറായിരിക്കുന്ന ശുദ്ധവും ശരിയായി പാകം ചെയ്തതുമായ ആഹാരം കൊണ്ടുവരിക.” രാജാവ് “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് തയ്യാറായിരുന്ന ആഹാരത്താൽ അവനെ ഭോജിപ്പിച്ചു.

Verse 116

अथोत्तड़क: सकेशं शीतमन्नं दृष्टवा अशुच्येतदिति मत्वा तं पौष्यमुवाच यस्मान्मे5शुच्यन्नं ददासि तस्मादन्धो भविष्यसीति

അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ ഭക്ഷണത്തിൽ മുടി വീണിരിക്കുന്നതും അത് തണുത്തുപോയിരിക്കുന്നതും കണ്ടു. “ഇത് അശുദ്ധം” എന്നു നിശ്ചയിച്ച് രാജാവ് പൗഷ്യനോട് പറഞ്ഞു— “നിനക്ക് എന്നെ അശുദ്ധ അന്നം നൽകിയതിനാൽ നീ അന്ധനാകും.”

Verse 117

त॑ पौष्य: प्रत्युवाच यस्मात्त्वमप्यदुष्टमन्नं दूषयसि तस्मात्त्वमनपत्यो भविष्यसीति तमुत्तड़क: प्रत्युवाच

അപ്പോൾ പൗഷ്യനും മറുപടിയായി ശാപം നൽകി പറഞ്ഞു— “നീ അശുദ്ധമല്ലാത്ത അന്നത്തെയും ദൂഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ സന്താനരഹിതനാകും.” തുടർന്ന് ഉത്തങ്കൻ രാജാവ് പൗഷ്യനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 118

न युक्त भवतान्नमशुचि दत्त्वा प्रतिशापं दातुं तस्मादन्नमेव प्रत्यक्षीकुरु । ततः पौष्यस्तदन्नमशुचि दृष्टवा तस्याशुचिभावमपरोक्षयामास

രാമൻ പറഞ്ഞു—“അശുചിയായ അന്നം നൽകി പിന്നെ മറുപടിയായി പ്രതിശാപം ചൊല്ലുന്നത് നിങ്ങള്ക്ക് യുക്തമല്ല. അതിനാൽ ആദ്യം അന്നത്തെ തന്നെ നേരിട്ട് പരിശോധിക്കൂ.” അപ്പോൾ പൗഷ്യൻ ആ അന്നം അശുചിയാണെന്ന് കണ്ടു, അതിന്റെ അശുചിത്വകാരണം വെളിപ്പെടുത്തി പറഞ്ഞു—“മഹാരാജാ! അപവിത്ര അന്നം നൽകി പിന്നെ ശാപംകൊണ്ട് പ്രതിഫലം നൽകുന്നത് ഒരിക്കലും ശരിയല്ല; അതിനാൽ ആദ്യം അന്നത്തെ തന്നെ നോക്കുക.” തുടർന്ന് പൗഷ്യൻ അന്നത്തിലെ അശുചിത്വം നിരീക്ഷിച്ച് അതിന്റെ ദോഷകാരണം നിർണ്ണയിച്ചു.

Verse 119

अथ तदन्नं मुक्तकेश्या स्त्रिया यत्‌ कृतमनुष्णं सकेशं चाशुच्येतदिति मत्वा तमृषिमुत्तड़क॑ प्रसादयामास

അപ്പോൾ രാജാവ് ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ചു—ഇത് മുടി അഴിച്ചിട്ടിരുന്ന സ്ത്രീ തയ്യാറാക്കിയ ഭക്ഷണം; അതിനാൽ അതിൽ മുടിവീണിട്ടുണ്ട്, വൈകി തയ്യാറാക്കിയതിനാൽ അത് തണുത്തുമിരിക്കുന്നു—അതുകൊണ്ട് ഇത് അശുചി. ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഋഷി ഉത്തങ്കനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ സാന്ത്വനഭരിതമായി സംസാരിച്ചു.

Verse 120

भगवजन्नेतदज्ञानादन्न॑ं सकेशमुपाहतं शीतं तत्‌ क्षामये भवन्तं न भवेयमन्ध इति तमुत्तड़क: प्रत्युवाच

രാമൻ പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! അജ്ഞാനത്താൽ മുടിവീണതും തണുത്തതുമായ അന്നം ഞാൻ അങ്ങയുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുവന്നു. ഈ അപരാധത്തിന് ഞാൻ ക്ഷമ ചോദിക്കുന്നു. ഞാൻ അന്ധനാകാതിരിക്കുവാൻ അനുഗ്രഹിക്കണമേ.” തുടർന്ന് ഉത്തങ്കൻ രാജാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 121

न मृषा ब्रवीमि भूत्वा त्वमन्धो न चिरादनन्धो भविष्यसीति | ममापि शापो भवता दत्तो न भवेदिति

രാമൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ അസത്യം പറയുന്നില്ല. നീ അന്ധനാകും; എന്നാൽ ദീർഘകാലമല്ല—കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം ആ ദോഷത്തിൽ നിന്ന് നീ മോചിതനാകും. ഇനി, രാജാവേ, നീയും പരിശ്രമിക്ക—നീ ഉച്ചരിച്ച ശാപം എനിക്കു ബാധിക്കാതിരിക്കുവാൻ.”

Verse 122

त॑ पौष्य: प्रत्युवाच न चाहं शक्तः शापं प्रत्यादातुं न हि मे मन्युरद्याप्युपशमं गच्छति कि चैतद्‌ भवता न ज्ञायते यथा--

ഇതു കേട്ട് പൗഷ്യൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“ശാപം പിൻവലിക്കാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല; എന്റെ കോപം ഇനിയും ശമിച്ചിട്ടില്ല. പിന്നെ, ഇത് എങ്ങനെയെന്നു നിനക്കറിയില്ലേ—”

Verse 123

नवनीतं ह्ृदयं ब्राह्मणस्य वाचि क्षुरो निहितस्तीक्षणधार: । तदुभयमेतद्‌ू विपरीत क्षत्रियस्य वाड्नवनीतं हृदयं तीक्ष्णधारम्‌ | इति

ബ്രാഹ്മണന്റെ ഹൃദയം നവനീതംപോലെ—മൃദുവും വേഗം ഉരുകുന്നതുമാണ്; എന്നാൽ അവന്റെ വാക്കിൽ മൂർച്ചയുള്ള ക്ഷുരംപോലെ മുറിവേൽപ്പിക്കുന്ന ശക്തി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ക്ഷത്രിയനിൽ ഇതു മറിച്ചാണ്—അവന്റെ വാക്ക് നവനീതംപോലെ മൃദുവായാലും, ഹൃദയം ക്ഷുരധാരപോലെ മൂർച്ചയുള്ളതാണ്.

Verse 124

तदेवं गते न शक्तो5हं तीक्षणहृदयत्वात्‌ तं शापमन्यथा कर्तु गम्यतामिति । तमुत्तड़क: प्रत्युवाच भवताहमन्नस्याशुचिभावमालक्ष्य प्रत्यनुनीत: प्राक्‌ च तेडभिहितम्‌

അവൻ പറഞ്ഞു: “കാര്യങ്ങൾ ഇങ്ങനെ വന്നതിനാൽ, എന്റെ ഹൃദയത്തിലെ കാഠിന്യം മൂലം ആ ശാപം മാറ്റാൻ എനിക്കാവില്ല; അതിനാൽ നീ പോകുക.” ഉത്തങ്കൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “രാജാവേ! അന്നത്തിന്റെ അശുദ്ധി നിങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ എന്നെ ശമിപ്പിക്കാൻ അപേക്ഷിച്ചു; എന്നാൽ മുമ്പ് നിങ്ങൾ—‘നിർദോഷമായ അന്നത്തെ നീ ദോഷപ്പെടുത്തുന്നു; അതിനാൽ നീ സന്താനരഹിതനാകുക’ എന്നു പറഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ അന്നത്തിലെ ദോഷം തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ആ ശാപം എനിക്കു ബാധകമല്ല.”

Verse 125

यस्माददुष्टमन्नं दूषयसि तस्मादनपत्यो भविष्यसीति । दुष्टे चान्ने नैष मम शापो भविष्यतीति

രാമൻ പറഞ്ഞു—“നിർദോഷമായ അന്നത്തെ നീ ദോഷപ്പെടുത്തുന്നു; അതിനാൽ നീ സന്താനരഹിതനാകും.” എന്നാൽ അന്നം വാസ്തവത്തിൽ ദോഷമുള്ളതെന്ന് തെളിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ദോഷമുള്ള അന്നത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ എന്റെ ഈ ശാപം ബാധകമല്ല.”

Verse 126

साधयामस्तावदित्युक्त्वा प्रातिष्ठतोत्तड़कस्ते कुण्डले गृहीत्वा सो5पश्यदथ पथि नग्नं क्षपषणकमागच्छन्तं मुहुर्मुहुर्दश्यमानमदृश्यमानं च

“ഇപ്പോൾത്തേക്ക് നമ്മുടെ കാര്യം സാധിപ്പിക്കാം.” എന്ന് പറഞ്ഞ് ഉത്തങ്കൻ ആ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങളും എടുത്തുകൊണ്ട് പുറപ്പെട്ടു. വഴിയിൽ അവൻ തന്റെ പിന്നിൽ വരികയായിരുന്ന ഒരു നഗ്ന ക്ഷപണകനെ കണ്ടു—അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ദൃശ്യമാകുകയും പിന്നെ അദൃശ്യമാകുകയും ചെയ്തു.

Verse 127

अथोत्तड़कस्ते कुण्डले संन्यस्य भूमावुदकार्थ प्रचक्रमे । एतस्मिन्नन्तरे स क्षपणकस्त्वरमाण उपसृत्य ते कुण्डले गृहीत्वा प्राद्रवत्‌

പിന്നീട് ഉത്തങ്കൻ ആ കുണ്ഡലങ്ങൾ നിലത്ത് വെച്ച് ജലകർമ്മങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. അതേ ഇടവേളയിൽ ആ ക്ഷപണകൻ അതിവേഗം അടുത്തെത്തി, ആ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങളും പിടിച്ചെടുത്ത് ഓടിപ്പോയി.

Verse 128

तमुत्तड़को5भिसृत्य कृतोदककार्य: शुचि: प्रयतो नमो देवेभ्यो गुरुभ्यश्न कृत्वा महता जवेन तमन्वयात्‌

ഉത്തങ്കൻ സ്നാന-തർപ്പണാദി ജലബന്ധിത കർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി ശുചിയും സംയമനുമോടെ ദേവന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും നമസ്കരിച്ചു; ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന് മഹാവേഗത്തിൽ ആ ക്ഷപണകനെ പിന്തുടർന്നു.

Verse 129

तस्य तक्षको दृढ्मासन्न: स तं जग्राह गृहीतमात्र: स तद्रूपं विहाय तक्षकस्वरूपं कृत्वा सहसा धरण्यां विवृतं महाबिलं॑ प्रविवेश

വാസ്തവത്തിൽ അവൻ നാഗരാജൻ തക്ഷകനായിരുന്നു. ഓടിയെത്തി ഉത്തങ്കനോട് അത്യന്തം അടുത്തു. ഉത്തങ്കൻ പിടിച്ച ഉടനെ, പിടിയിലായ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവൻ ക്ഷപണകന്റെ വേഷം ഉപേക്ഷിച്ച് തക്ഷക-നാഗസ്വരൂപം ധരിച്ചു; പിന്നെ സഹസാ ഭൂമിയിൽ തുറന്ന മഹാബിലത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു കയറി.

Verse 130

प्रविश्य च नागलोकं॑ स्वभवनमगच्छत्‌ । अथोत्तड्कस्तस्या: क्षत्रियाया वचः स्मृत्वा तं तक्षकमन्वगच्छत्‌

ബിലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവൻ നാഗലോകത്തിലെ തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് ആ ക്ഷത്രിയസ്ത്രീയുടെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത് ഉത്തങ്കൻ നാഗലോകം വരെയും തക്ഷകനെ പിന്തുടർന്നു.

Verse 131

स तद्‌ बिलं दण्डकाछ्लेन चखान न चाशकत्‌ । तं क्लिश्यमानमिन्द्रोडपश्यत्‌ स वजन प्रेषयामास

അവൻ ദണ്ഡകാഷ്ഠം കൊണ്ട് ആ ബിലം കുഴിക്കാൻ തുടങ്ങി; പക്ഷേ വിജയിച്ചില്ല. അവൻ ക്ലേശിച്ച് പെടുന്നതു കണ്ട ഇന്ദ്രൻ സഹായത്തിനായി തന്റെ വജ്രം അയച്ചു.

Verse 132

गच्छास्य ब्राह्मणस्य साहाय्यं कुरुष्वेति । अथ वज्ं दण्डकाष्ठमनुप्रविश्य तद्‌ बिलमदारयत्‌

ഇന്ദ്രൻ വജ്രത്തോട്—“പോയി ഈ ബ്രാഹ്മണനെ സഹായിക്ക” എന്നു കല്പിച്ചു. അപ്പോൾ വജ്രം ദണ്ഡകാഷ്ഠത്തിനുള്ളിൽ പ്രവേശിച്ച് ആ ബിലം പിളർത്തി തുറന്നു.

Verse 133

तमुत्तड़को5नुविवेश तेनैव बिलेन प्रविश्य च तं नागलोकमपर्यन्तमनेकविधप्रासादहर्म्यवलभीनिर्यूहशतसंकुलमुच्चावचक्रीडा श्चर्य स्थानावकीर्णमपश्यत्‌

ഉത്തങ്കൻ അതേ ബിലത്തിലൂടെ അകത്തു കടന്ന് അതേ വഴിയിലൂടെ മുന്നോട്ടു ചെന്നപ്പോൾ, അതിരില്ലാത്ത നാഗലോകം അവൻ കണ്ടു. നാനാവിധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, പ്രാസാദങ്ങൾ, മഹാളുകൾ, ചരിഞ്ഞ ഛജ്ജകളോടുകൂടിയ ഉയർന്ന മണ്ഡപങ്ങൾ, മുന്നോട്ടു നീണ്ട ഗാലറികൾ, നൂറുകണക്കിന് വാതിലുകൾ—ഇവയാൽ അത് നിറഞ്ഞിരുന്നു; ചെറുതും വലുതുമായ അത്ഭുതകരമായ ക്രീഡാസ്ഥലങ്ങൾ എല്ലാടവും വ്യാപിച്ചിരുന്നു. അവിടെ അവൻ ശ്ലോകങ്ങളാൽ നാഗങ്ങളെ സ്തുതിച്ചു—“ജയം നാഗങ്ങൾക്ക്; അവരുടെ രാജാവ് ഐരാവതൻ; അവർ സമരഭൂമിയിൽ പ്രത്യേകമായി ദീപ്തിമാന്മാരാകുന്നു; മിന്നലും കാറ്റും പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന മഴമേഘങ്ങളെപ്പോലെ ഇടവിടാതെ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിക്കുന്നു.”

Verse 134

स तत्र नागांस्तानस्तुवदेभि: श्लोकै:-- य ऐरावतराजान: सर्पा: समितिशोभना: । क्षरन्त इव जीमूता: सविद्युत्पवनेरिता:

അവിടെ അവൻ ഈ ശ്ലോകങ്ങളാൽ ആ നാഗങ്ങളെ സ്തുതിച്ചു—“ഐരാവതൻ രാജാവായ സർപ്പങ്ങൾ സമരത്തിൽ ശോഭിക്കുന്നു; മിന്നലും കാറ്റും പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന മേഘങ്ങളെപ്പോലെ അവർ (അമ്പുകളുടെ) നിരന്തരവൃഷ്ടി ചൊരിയുന്നു.”

Verse 135

सुरूपा बहुरूपाश्च तथा कल्माषकुण्डला: । आदित्यवन्नाकपृष्ठे रेजुरैरावतोद्धवा:

ഐരാവതവംശത്തിൽ ജനിച്ച നാഗസമൂഹത്തിൽ പലരും സുന്ദരരൂപികളും, പലരൂപധാരികളും, പുള്ളിപ്പുള്ളിയായ വിചിത്ര കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചവരുമായിരുന്നു; അവർ സ്വർഗ്ഗാകാശത്തിൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തരായി തിളങ്ങി.

Verse 136

बहूनि नागवेश्मानि गज्जायास्तीर उत्तरे । तत्रस्थानपि संस्तौमि महतः पन्नगानहम्‌,गंगाजीके उत्तर तटपर बहुत-से नागोंके घर हैं, वहाँ रहनेवाले बड़े-बड़े सर्पोकी भी मैं स्तुति करता हूँ

ഗംഗയുടെ ഉത്തര തീരത്ത് നാഗങ്ങളുടെ അനേകം വാസസ്ഥലങ്ങളുണ്ട്; അവിടെ പാർക്കുന്ന മഹത്തായ പന്നഗങ്ങളെയും ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 137

इच्छेत्‌ को<र्काशुसेनायां चर्तुमैरावतं विना । शतान्यशीतिरष्टी च सहस्राणि च विंशति:

ഐരാവതനെ കൂടാതെ ആരാണ് സൂര്യന്റെ പ്രചണ്ഡ കിരണസേനയിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുക? അവിടെ ഇരുപത്തിയെട്ടായിരം (നാഗങ്ങൾ) സൂര്യന്റെ അശ്വങ്ങൾക്ക് കയറുകെട്ടായി മാറുന്നു.

Verse 138

सर्पाणां प्रग्रहा यान्ति धृतराष्ट्रो यदैजति । ये चैनमुपसर्पन्ति ये च दूरपथं गता:

നാഗനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ സൂര്യദേവന്റെ അനുചരനായി മുന്നേറുമ്പോൾ, അനവധി സർപ്പങ്ങൾ സൂര്യന്റെ അശ്വങ്ങളുടെ കുതിരക്കടിവാളങ്ങളായി മാറി പോകുന്നു. ചിലർ അവന്റെ അടുത്തേക്ക് ചേർന്ന് പിന്തുടരുന്നു; ചിലർ ദൂരപഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 139

अहमैरावतज्येष्ठ भ्रातृभ्योडकरवं नम: । यस्य वास: कुरुक्षेत्रे खाण्डवे चाभवत्‌ पुरा

രാമൻ പറഞ്ഞു—“ഐരാവതന്റെ ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരന്മാർക്ക് ഞാൻ നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു; പൂർവകാലത്ത് കുരുക്ഷേത്രത്തിലും ഖാണ്ഡവവനത്തിലും വസിച്ചവർക്കു.”

Verse 140

त॑ नागराजमस्तौषं कुण्डलार्थाय तक्षकम्‌ | तक्षवश्चाश्वसेनश्व नित्यं सहचरावुभौ

രാമൻ പറഞ്ഞു—“ദിവ്യ കുണ്ഡലങ്ങൾ നേടുന്നതിനായി ഞാൻ നാഗരാജൻ തക്ഷകനെ സ്തുതിക്കുന്നു. തക്ഷകനും അശ്വസേനനും—ഈ രണ്ടുനാഗങ്ങളും നിത്യവും സഹചരരായി ഒരുമിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു.”

Verse 141

कुरुक्षेत्र च वसतां नदीमिक्षुमतीमनु । जघन्यजस्तक्षकस्य श्रुतसेनेति य: श्रुत:ः

രാമൻ പറഞ്ഞു—“കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ഇക്ഷുമതീ നദീതീരത്ത് വസിച്ചവനും, തക്ഷകന്റെ ഇളയ സഹോദരനായി ‘ശ്രുതസേനൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായവനും—അവനോട് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.”

Verse 142

अवसद्‌ यो महद्युम्नि प्रार्थयन्‌ नागमुख्यताम्‌ । करवाणि सदा चाहं नमस्तस्मै महात्मने

രാമൻ പറഞ്ഞു—“ഓ മഹാദ്യുമ്നി! നാഗങ്ങളിൽ പരമസ്ഥാനത്തെ ആഗ്രഹിച്ചു തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ട ആ മഹാത്മാവിന് ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കാരം അർപ്പിക്കും; നിരന്തരം വന്ദനം ചെയ്യും.”

Verse 143

एवं स्तुत्वा स विप्रर्षिरुत्तड़को भुजगोत्तमान्‌ | नैव ते कुण्डले लेभे ततश्चिन्तामुपागमत्‌

ഇങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠനായ നാഗങ്ങളെ സ്തുതിച്ചിട്ടും ബ്രഹ്മർഷി ഉത്തങ്കന് ആ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങൾ ലഭിച്ചില്ല; അപ്പോൾ ഏറ്റെടുത്ത ധർമ്മകർമ്മം പരാജയപ്പെടുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ അവൻ അത്യന്തം ആശങ്കയിൽ ആകപ്പെട്ടു।

Verse 144

एवं स्तुवन्नपि नागान्‌ यदा ते कुण्डले नालभत तदापश्यत्‌ स्त्रियौ तन्त्रे अधिरोप्य सुवेमे पर्ट वयन्त्यौ । तस्मिंस्तन्त्रे कृष्णा: सिताश्न तन्तवश्नक्र चापश्यद्‌ द्वादशारं षड्भि: कुमारै: परिवर्त्यमानं पुरुषं चापश्यदश्वंं च दर्शनीयम्‌

നാഗങ്ങളെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നിട്ടും ആ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങൾ ലഭിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, അവിടെ ഒരു മനോഹരമായ നെയ്ത്തുതറയിൽ തന്തു കെട്ടി വസ്ത്രം നെയ്യുന്ന രണ്ടു സ്ത്രീകളെ അവൻ കണ്ടു. ആ തന്തുവിൽ കറുപ്പും വെളുപ്പും—രണ്ടുതരം നൂലുകൾ കണ്ടു; പന്ത്രണ്ടു അരകളുള്ള ഒരു ചക്രവും കണ്ടു, അതിനെ ആറു കുമാരന്മാർ തിരിക്കുകയായിരുന്നു. അവിടെ ഒരു ശ്രേഷ്ഠപുരുഷനെയും കണ്ടു; അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ദർശനീയമായ ഒരു അശ്വവും ഉണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ മന്ത്രസദൃശമായ ശ്ലോകങ്ങളാൽ അവരെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 145

स तान्‌ सर्वास्तुष्टाव एभिममन्त्रवदेव श्लोकै:

അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ മന്ത്രസദൃശമായ ഈ ശ്ലോകങ്ങളാൽ അവരെല്ലാം സ്തുതിച്ചു।

Verse 146

त्रीण्यर्पितान्यत्र शतानि मध्ये षष्टिश्व नित्यं चरति ध्रुवेडस्मिन्‌ । चक्रे चतुर्विशतिपर्वयोगे षड्‌ वै कुमारा: परिवर्तयन्ति

ഈ സ്ഥിരവും അവിനാശിയുമായ കാലചക്രത്തിനുള്ളിൽ മൂന്നു നൂറ്റി അറുപത് അരകളുണ്ട്; ഇരുപത്തിനാല് സംധികൾ (വിഭാഗങ്ങൾ) ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ഈ ചക്രത്തെ ആറു കുമാരശക്തികൾ നിരന്തരം തിരിക്കുന്നു।

Verse 147

तन्त्रं चेद॑ विश्वरूपे युवत्यौ वयतस्तन्तून्‌ सतत वर्तयन्त्यौ । कृष्णान्‌ सितांश्वैव विवर्तयन्त्यौ भूतान्यजस््रं भुवनानि चैव

ഇത് വിശ്വരൂപമായ തന്ത്രം—രണ്ടു യുവതികൾ തന്തുകളെ നിരന്തരം വലിച്ചും തിരിച്ചും നെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അവർ കറുപ്പും വെളുപ്പും ആയ തന്തുകളെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും മാറ്റുന്നു; അവരുടെ അജസ്ര ചലനത്താൽ സകലഭൂതങ്ങളും സകലഭുവനങ്ങളും നിരന്തരം പ്രവർത്തിപ്പിക്കപ്പെടുകയും നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 148

वज्स्य भर्ता भुवनस्य गोप्ता वृत्रस्थ हन्ता नमुचेर्निहन्ता । कृष्णे वसानो वसने महात्मा सत्यानृते यो विविनक्ति लोके

വജ്രധാരിയും ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനും വൃത്രഹന്താവും നമുചിനാശകനുമായ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്ന മഹാത്മാവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. കൃഷ്ണവസ്ത്രധാരിയായ അവൻ ലോകത്തിൽ സത്യവും അസത്യവും വിവേചിക്കുന്നു.

Verse 149

यो वाजिन गर्भमपां पुराणं वैश्वानरं वाहनमभ्युपैति । नमोअस्तु तस्मै जगदी श्चराय लोकत्रयेशाय पुरन्दराय

ജലങ്ങളുടെ ‘ഗർഭം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ പുരാതന വൈശ്വാനരരൂപ അശ്വത്തെ വാഹനമാക്കി അതിനരികിൽ ചെന്നു അതിൽ ആരോഹിക്കുന്ന ജഗദീശ്വരനും ത്രിലോകേശനുമായ പുരന്ദരനു നമസ്കാരം.

Verse 150

ततः स एन पुरुष: प्राह प्रीतो5स्मि तेडहमनेन स्तोत्रेण कि ते प्रियं करवाणीति स तमुवाच

അപ്പോൾ ആ രഹസ്യപുരുഷൻ പ്രസന്നനായി പറഞ്ഞു—“ബ്രാഹ്മണാ! നിന്റെ ഈ സ്തോത്രം കൊണ്ട് ഞാൻ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനാണ്. പറയുക—നിനക്കു പ്രിയമായ ഏത് കാര്യം ഞാൻ ചെയ്തു തരട്ടെ?” ഇത് കേട്ട് ഉത്തങ്കൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 151

नागा मे वशमीयुरिति स चैन पुरुष: पुनर॒ुवाच एतमश्वमपाने धमस्वेति,“सब नाग मेरे अधीन हो जायँ"--उनके ऐसा कहनेपर वह पुरुष पुनः उत्तंकसे बोला --“इस घोड़ेकी गुदामें फूँक मारो”

ഉത്തങ്കൻ പറഞ്ഞു—“നാഗങ്ങൾ എന്റെ വശത്തിലാകട്ടെ.” അപ്പോൾ ആ പുരുഷൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ഈ കുതിരയുടെ ഗുദത്തിൽ ഊതുക.”

Verse 152

ततो<श्वस्यापानमधमत्‌ ततो<श्वाद्धम्यमानात्‌ सर्वस््रोतो भ्य: पावकार्चिष: सधूमा निष्पेतु:

അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ കുതിരയുടെ അപാനത്തിൽ (ഗുദത്തിൽ) ഊതി. ഊതിയതോടെ കുതിരയുടെ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ സ്രോതസ്സുകളിലും രന്ധ്രങ്ങളിലും നിന്ന് പുകയോടുകൂടിയ അഗ്നിജ്വാലകൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.

Verse 153

ताभिनागलोक उपधूपितेड्थ सम्भ्रान्तस्तक्षकोड्ग्नेस्तेजोभयाद्‌ू_ विषण्ण: कुण्डले गृहीत्वा सहसा भवनान्निष्क्रम्योत्तड़कमुवाच

സകല നാഗലോകവും പുകയാൽ മൂടപ്പെട്ടപ്പോൾ തക്ഷകൻ ഭീതിയിലായി. ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയുടെ ഭയത്തിൽ വിഷണ്ണനായി, ആ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങളും പിടിച്ചെടുത്ത് പെട്ടെന്ന് തന്റെ വസതിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടന്ന് ഉത്തങ്കനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 154

इमे कुण्डले गृह्नातु भवानिति स ते प्रतिजग्राहोत्तड़क: प्रतिगृह्दा च कुण्डलेडचिन्तयत्‌,“ब्रह्म! आप ये दोनों कुण्डल ग्रहण कीजिये।” उत्तंकने उन कुण्डलोंको ले लिया। कुण्डल लेकर वे सोचने लगे--

അവൻ പറഞ്ഞു—“ഈ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങളും സ്വീകരിക്കണമേ.” അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ അവ സ്വീകരിച്ചു. കുണ്ഡലങ്ങൾ കൈവശമാക്കിയ ശേഷം ഉത്തങ്കൻ ചിന്തയിൽ ആഴ്ന്നു—

Verse 155

अद्य तत्‌ पुण्यकमुपाध्यायान्या दूरं चाहमभ्यागत: स कथं सम्भावयेयमिति तत एन॑ चिन्तयानमेव स पुरुष उवाच

“ഇന്ന് ഗുരുപത്നിയുടെ പുണ്യവ്രതദിനമാണ്; ഞാൻ വളരെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് വന്നിരിക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ ഈ കുണ്ഡലങ്ങളാൽ ഞാൻ അവരെ എങ്ങനെ യഥോചിതമായി ആദരിക്കുമെന്നു?” എന്ന് ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന ഉത്തങ്കനോട് ആ പുരുഷൻ പറഞ്ഞു—

Verse 156

उत्तड़क एनमेवाश्वमधिरोह वत्वां क्षणेनैवोपाध्यायकुलं प्रापयिष्पतीति,“उत्तंक! इसी घोड़ेपर चढ़ जाओ। यह तुम्हें क्षणभरमें उपाध्यायके घर पहुँचा देगा”

അവൻ പറഞ്ഞു—“ഉത്തങ്കാ, ഈ കുതിരമേൽ തന്നെ കയറുക. ഇത് നിന്നെ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഗുരുവിന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തിക്കും.”

Verse 157

स तथेत्युक्त्वा तमश्वमधिरुह्य प्रत्याजगामोपाध्यायकुलमुपाध्यायानी च स्नाता केशानावापयन्त्युपविष्टोत्तड़को नागच्छतीति शापायास्य मनो दथे

“അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞ് ഉത്തങ്കൻ ആ കുതിരമേൽ കയറി ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഗുരുവിന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തി. ഇക്കിടെ ഗുരുപത്നി സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് ഇരുന്ന് മുടി ചീകിക്കൊണ്ടിരുന്നു. “ഉത്തങ്കൻ ഇനിയും വന്നില്ല” എന്നു കരുതി, ശിഷ്യനെ ശപിക്കണമെന്ന ചിന്ത അവളുടെ മനസ്സിൽ ഉദിച്ചു.

Verse 158

अथ तस्मिन्नन्तरे स उत्तड़कः: प्रविश्य उपाध्यायकुलमुपाध्यायानीम भ्यवादयत्‌ ते चास्यै कुण्डले प्रायच्छत्‌ सा चैन प्रत्युवाच

അതിനിടയിൽ ഉത്തങ്കൻ ഗുരുവിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഗുരുപത്നിയെ വന്ദിച്ചു; ആ രണ്ടു കുണ്ഡലങ്ങളും അവൾക്കു സമർപ്പിച്ചു. അവ സ്വീകരിച്ച ഗുരുപത്നി ഉത്തങ്കനോടു പറഞ്ഞു—

Verse 159

उत्तड़क देशे काले<भ्यागत: स्वागतं ते वत्स त्वमनागसि मया न शप्तः श्रेयस्तवोपस्थितं सिद्धिमाप्रुहीति

“ഉത്തങ്കാ! ദേശകാലാനുസൃതമായി നീ യഥാസമയത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു. വത്സാ, നിനക്ക് സ്വാഗതം. നീ നിരപരാധിയാകയാൽ ഞാൻ നിന്നെ ശപിച്ചില്ല. നിന്റെ ശ്രേയസ് സമീപിച്ചിരിക്കുന്നു—നീ സിദ്ധി പ്രാപിക്ക.”

Verse 160

अथोत्तड़क उपाध्यायमभ्यवादयत्‌ । तमुपाध्याय: प्रत्युवाच वत्सोत्तड़क स्वागतं ते किं चिरं कृतमिति

അതിനുശേഷം ഉത്തങ്കൻ ഉപാധ്യായനെ വന്ദിച്ചു. ഉപാധ്യായൻ പറഞ്ഞു—“വത്സ ഉത്തങ്കാ, സ്വാഗതം. മടങ്ങിവരാൻ ഇത്ര വൈകിയത് എന്തുകൊണ്ട്?”

Verse 161

तमुत्तड़क उपाध्यायं प्रत्युवाच भोस्तक्षकेण मे नागराजेन विघ्न: कृतो5स्मिन्‌ कर्मणि तेनास्मि नागलोक॑ गत:

ഉത്തങ്കൻ ഉപാധ്യായനോട് പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! നാഗരാജൻ തക്ഷകൻ ഈ കാര്യത്തിൽ എനിക്ക് വിഘ്നം വരുത്തി; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നാഗലോകത്തിലേക്കു പോയത്.”

Verse 162

तत्र च मया दृष्टे स्त्रियां तन्त्रेडथिरोप्य पर्ट वयन्त्यौ तस्मिंश्न कृष्णा: सिताश्न तनन्‍्तव: कि तत्‌

“അവിടെ ഞാൻ രണ്ടു സ്ത്രീകളെ കണ്ടു; അവർ തറയിൽ നൂൽ കെട്ടി വസ്ത്രം നെയ്യുകയായിരുന്നു. ആ തറയിൽ കറുത്തതും വെളുത്തതുമായ നൂലുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. അതെന്തിനെ സൂചിപ്പിച്ചു?”

Verse 163

तत्र च मया चक्र दृष्ट द्वादशारं षट्‌ चैनं कुमारा: परिवर्तयन्ति तदपि किम्‌ । पुरुषश्चापि मया दृष्ट: स चापि कः । अभश्वश्लातिप्रमाणो दृष्ट: स चापि क:

അവിടെ ഞാൻ പന്ത്രണ്ടു അറകളുള്ള ഒരു ചക്രവും കണ്ടു. ആറു കുമാരന്മാർ ആ ചക്രം തിരിക്കുകയായിരുന്നു—അത് എന്തായിരുന്നു? അവിടെ ഒരു പുരുഷനെയും ഞാൻ കണ്ടു—അവൻ ആരായിരുന്നു? അതുപോലെ അതിവിശാലമായ ഒരു അശ്വവും കണ്ടു—അത് ആരായിരുന്നു?

Verse 164

पथि गच्छता च मया ऋषभो दृष्टस्तं च पुरुषो5धिरूढस्तेनास्मि सोपचारमुक्त उत्तड़कास्य ऋषभस्य पुरीषं भक्षय उपाध्यायेनापि ते भक्षितमिति

വഴിയിലൂടെ പോകുമ്പോൾ ഞാൻ ഒരു ഋഷഭത്തെ (കാളയെ) കണ്ടു; അതിന്മേൽ ഒരു പുരുഷൻ കയറിയിരുന്നു. അദ്ദേഹം ആദരത്തോടെ, എന്നാൽ ഉറച്ച അഭ്യർത്ഥനയോടെ പറഞ്ഞു—“ഉത്തങ്കാ, ഈ ഋഷഭത്തിന്റെ പുരീഷം (ചാണകം) ഭക്ഷിക്ക; നിന്റെ ഉപാധ്യായനും മുമ്പ് ഇതു ഭക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.”

Verse 165

ततस्तस्य वचनान्मया तदृषभस्य पुरीषमुपयुक्ते स चापि कः । तदेतद्‌ भवतोपदिष्टमिच्छेयं श्रोतुं किं तदिति । स तेनैवमुक्त उपाध्याय: प्रत्युवाच

അപ്പോൾ ആ പുരുഷന്റെ വചനപ്രകാരം ഞാൻ ആ ഋഷഭത്തിന്റെ പുരീഷം (ചാണകം) ഭക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ ആ ഋഷഭവും ആ പുരുഷനും യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരായിരുന്നു? നിങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചതിന്റെ അർത്ഥം നിങ്ങളുടെ വായിൽ നിന്നുതന്നെ കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഇതെല്ലാം എന്തായിരുന്നു? എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉപാധ്യായൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 166

ये ते स्त्रियौ धाता विधाता च ये च ते कृष्णा: सितास्तन्तवस्ते रातज्यहनी । यदपि तच्चक्रं द्वादशारं षड़्‌ वै कुमारा: परिवर्तयन्ति तेडपि षड़्‌ ऋतव: द्वादशारा द्वादश मासा: संवत्सरश्षक्रम्‌

നീ കണ്ട ആ രണ്ടു സ്ത്രീകൾ ധാതാവും വിധാതാവും ആകുന്നു. നീ കണ്ട കറുത്തതും വെളുത്തതുമായ നൂലുകൾ രാത്രി-പകൽ. പന്ത്രണ്ടു അറകളുള്ള ആ ചക്രം ആറു കുമാരന്മാർ തിരിക്കുകയായിരുന്നു—അവർ ആറു ഋതുക്കൾ; പന്ത്രണ്ടു മാസങ്ങളാണ് പന്ത്രണ്ടു അറകൾ. ആ ചക്രം തന്നെയാണ് സംവത്സരം.

Verse 167

यः पुरुष: स पर्जन्यो यो<श्वः सोडग्निर्य ऋषभस्त्वया पथि गच्छता दृष्ट: स ऐरावतो नागराट्‌

നീ കണ്ട ആ പുരുഷൻ പർജന്യൻ (ഇന്ദ്രൻ) ആകുന്നു. നീ കണ്ട ആ അശ്വം അഗ്നി. വഴിയിൽ പോകുമ്പോൾ നീ കണ്ട ആ ഋഷഭം നാഗരാജൻ ഐരാവതൻ.

Verse 168

यश्नैनमधिरूढ: पुरुष: स चेन्द्रो यदपि ते भक्षितं तस्य ऋषभस्य पुरीषं तदमृतं तेन खल्वसि तस्मिन्‌ नागभवने न व्यापन्नस्त्वम्‌

രാമൻ പറഞ്ഞു—“ആ കാളയുടെ മേൽ ആരൂഢനായിരുന്ന പുരുഷൻ സ്വയം ഇന്ദ്രനായിരുന്നു. നീ തിന്ന ആ കാളയുടെ ചാണകം സത്യത്തിൽ അമൃതം തന്നെയായിരുന്നു. ആ അമൃതസദൃശ വസ്തുവിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടാണ് നാഗഭവനത്തിലെത്തിയിട്ടും നീ നശിക്കാതിരുന്നത്.”

Verse 169

स हि भगवानिन्द्रो मम सखा त्वदनुक्रोशादि-ममनुग्रहं कृतवान्‌ । तस्मात्‌ कुण्डले गृहीत्वा पुनरागतोडसि

“ഭഗവാൻ ഇന്ദ്രൻ എന്റെ സഖാവാണ്. നിങ്ങളോടുള്ള കരുണകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹം എനിക്കു അനുഗ്രഹം ചെയ്തു. അതുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ ഇരുവരും കുണ്ഡലങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ട് വീണ്ടും ഇവിടെ വന്നത്.”

Verse 170

तत्‌ सौम्य गम्यतामनुजाने भवन्तं श्रेयोडवाप्स्यसीति । स उपाध्यायेनानुज्ञातो भगवानुत्तड़कः: क्रुद्धस्तक्षकं प्रतिचिकीर्षमाणो हास्तिनपुरं प्रतस्थे

“അതുകൊണ്ട്, സൗമ്യാ, നീ പോകുക; ഞാൻ നിന്നെ വിടുതൽ നൽകുന്നു—നീ ശ്രേയസ്സു പ്രാപിക്കും.” ഗുരുവിന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച ഭഗവാൻ ഉത്തങ്കൻ തക്ഷകനെക്കുറിച്ച് ക്രുദ്ധനായി, പ്രതികാരം ചെയ്യുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ഹസ്തിനാപുരത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 171

स हास्तिनपुरं प्राप्प न चिराद्‌ विप्रसत्तम: । समागच्छत राजानमुत्तड़को जनमेजयम्‌,हस्तिनापुरमें शीघ्र पहुँचकर विप्रवर उत्तंक राजा जनमेजयसे मिले

അൽപ്പസമയത്തിനകം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനായ ഉത്തങ്കൻ ഹസ്തിനാപുരത്തിലെത്തി രാജാവ് ജനമേജയന്റെ സന്നിധിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 172

पुरा तक्षशिलासंस्थ॑ं निवृत्तमपराजितम्‌ । सम्यग्विजयिन दृष्टवा समन्तान्मन्त्रिभिवृतम्‌

മുമ്പ് ജനമേജയൻ തക്ഷശിലയിൽ പോയി അവിടെ പൂർണ്ണവിജയം നേടി അപരാജിതനായി മടങ്ങിയിരുന്നു. മന്ത്രിമാർ ചുറ്റും വലംവെച്ച, വിജയസമ്പന്നനായ രാജാവ് ജനമേജയനെ കണ്ട ഉത്തങ്കൻ ആദ്യം വിധിപൂർവം വിജയബന്ധമായ ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി; പിന്നെ യുക്തമായ സമയത്ത് യോജിച്ച പദങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച വാക്കുകളാൽ അദ്ദേഹത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 173

तस्मै जयाशिष: पूर्व यथान्यायं प्रयुज्य सः । उवाचैनं वच: काले शब्दसम्पन्नया गिरा

മന്ത്രിമാർ ചുറ്റിനിന്ന് തക്ഷശിലയിൽ നിന്ന് സമ്പൂർണ്ണ വിജയം നേടി മടങ്ങിയ രാജാവ് ജനമേജയനെ കണ്ട ഉത്തങ്കൻ ആദ്യം നിയമപ്രകാരം ജയാശീർവാദം അർപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് യുക്തമായ സമയത്ത് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട വാക്കുകളാൽ അലങ്കരിച്ച വചനത്തോടെ അവനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

Verse 174

उत्तड्ुक उवाच अन्यस्मिन्‌ करणीये तु कार्ये पार्थिवसत्तम | बाल्यादिवान्यदेव त्वं कुरुषे नृपसत्तम

ഉത്തങ്കൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! നിനക്കു ചെയ്യേണ്ട മറ്റൊരു കർത്തവ്യം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ബാലസുലഭമായ അജ്ഞാനത്താൽ നീ മറ്റൊന്നാണ് ചെയ്യുന്നത്, ഹേ രാജോത്തമാ.

Verse 175

सौतिर्वाच एवमुक्तस्तु विप्रेण स राजा जनमेजय: । अर्चयित्वा यथान्यायं प्रत्युवाच द्विजोत्तमम्‌

സൗതി പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് ജനമേജയൻ നിയമപ്രകാരം ആ ദ്വിജോത്തമനെ വിധിപൂർവം പൂജിച്ച്, തുടർന്ന് ഇപ്രകാരം മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 176

जनमेजय उवाच आसां प्रजानां परिपालनेन स्वं क्षत्रधर्म परिपालयामि । प्रत्रुहि मे किं करणीयमद्य येनासि कार्येण समागतस्त्वम्‌

ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഈ പ്രജകളെ പരിപാലിക്കുന്നതിലൂടെ ഞാൻ എന്റെ ക്ഷത്രിയധർമ്മം പാലിക്കുന്നു. പറയുക—ഇന്ന് ഞാൻ ചെയ്യേണ്ടത് എന്ത്? ഏത് കാര്യാർത്ഥമാണ് നിങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നത്?

Verse 177

सौतिर्वाच स एवमुक्तस्तु नृपोत्तमेन द्विजोत्तम: पुण्यकृतां वरिष्ठ: । उवाच राजानमदीनसत्त्व॑ स्वमेव कार्य नृपते कुरुष्व

സൗതി പറഞ്ഞു—നൃപോത്തമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പുണ്യകർമ്മികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ ദ്വിജോത്തമൻ ഉത്തങ്കൻ, അദീനസത്ത്വനായ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ നൃപതേ! ഈ കാര്യം എന്റെതല്ല; നിന്റെതുതന്നെ. നീ തന്നെ അത് നിർബന്ധമായി ചെയ്യുക.”

Verse 178

उत्तड़क उवाच तक्षकेण महीन्द्रेन्द्र येन ते हिंसित: पिता । तस्मै प्रतिकुरुष्व त्वं पन्नगाय दुरात्मने

ഉത്തങ്കൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജശിരോമണേ! നാഗരാജൻ തക്ഷകനാണ് നിങ്ങളുടെ പിതാവിനെ ഹിംസിച്ചത്; അതിനാൽ ആ ദുരാത്മ സർപ്പത്തോട് നിങ്ങൾ പ്രതികാരം ചെയ്യുക.

Verse 179

कार्यकाल हि मन्ये5हं विधिदृष्टस्थ कर्मण: । तद्गच्छापचितिं राजन्‌ पितुस्तस्य महात्मन:

ശാസ്ത്രവിധിയിൽ കാണുന്ന കർമ്മം—സർപ്പയജ്ഞം—അനുഷ്ഠിക്കാൻ ഇതാണ് യുക്തമായ സമയം എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ രാജൻ, ആ മഹാത്മാവായ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് യഥോചിത പ്രതികാരം ചെയ്യുക.

Verse 180

तेन हानपराधी स दष्टो दुष्टान्तरात्मना । पज्चत्वमगमद्‌ राजा वज्राहत इव द्रुम:

ആ രാജാവ് കുറ്റമറ്റവനായിരുന്നിട്ടും, ദുഷ്ടാന്തരാത്മാവായ ആ സർപ്പം അവനെ കടിച്ചു; ഇടിമിന്നലേറ്റ് വീണ വൃക്ഷംപോലെ അവൻ ഉടൻ തന്നെ വീണു മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 181

बलदर्पसमुत्सिक्तस्तक्षक: पन्नगाधम: । अकार्य कृतवान्‌ पापो यो5दशत्‌ पितरं तव,सर्पोमें अधम तक्षक अपने बलके घमण्डसे उन्मत्त रहता है। उस पापीने यह बड़ा भारी अनुचित कर्म किया जो आपके पिताको डँस लिया

സർപ്പങ്ങളിൽ അധമനായ തക്ഷകൻ തന്റെ ബലദർപ്പത്തിൽ മദോന്മത്തനാണ്. ആ പാപി മഹാ അന്യായം ചെയ്തു—നിന്റെ പിതാവിനെ കടിച്ചു.

Verse 182

राजर्षिवंशगोप्तारममरप्रतिमं नृपम्‌ । यियासुं काश्यपं चैव न्यवर्तयत पापकृत्‌

രാജർഷിവംശത്തിന്റെ രക്ഷകനും ദേവതുല്യപ്രഭയുള്ള നൃപനുമായ ആ രാജാവിനെ രക്ഷിക്കാൻ കാശ്യപൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ അവന്റെ അടുക്കൽ വരാൻ പുറപ്പെട്ടിരുന്നു; എന്നാൽ ആ പാപകൃത്യക്കാരൻ അവനെ മടക്കി അയച്ചു.

Verse 183

होतुमर्हसि तं पापं ज्वलिते हव्यवाहने । सर्पसत्रे महाराज त्वरितं तद्‌ विधीयताम्‌

ഉത്തങ്കൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! ജ്വലിക്കുന്ന ഹവ്യവാഹനാഗ്നിയിൽ ആ പാപിയെ ആഹുതിയായി അർപ്പിക്കേണ്ടത് നിങ്ങളാണ്. സർപ്പസത്രം നടത്തിക്കൊള്ളുക; ഈ കർമ്മം വൈകാതെ ഉടൻ നടപ്പാക്കുക.

Verse 184

एवं पितुश्चापचितिं कृतवांस्त्वं भविष्यसि । मम प्रियं च सुमहत्‌ कृतं राजन्‌ भविष्यति

ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ നിങ്ങൾ പിതാവിന്റെ മരണത്തിനുള്ള പ്രതികാരബാധ്യത തീർക്കും; എന്റെ അത്യന്തം പ്രിയമായ ആഗ്രഹവും സഫലമാകും, രാജാവേ. ഭൂമിപാലകനേ! തക്ഷകൻ അത്യന്തം ദുഷ്ടൻ. പാപരഹിത മഹാരാജാവേ! ഞാൻ ഗുരുവിനായി ഒരു കർമ്മം ചെയ്യാൻ പോകുമ്പോൾ, ആ ദുഷ്ടൻ അതിൽ വലിയ വിഘ്നം സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 185

कर्मण: पृथिवीपाल मम येन दुरात्मना | विघ्न: कृतो महाराज गुर्वर्थ चरतोडनघ

ഉത്തങ്കൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിപാലക മഹാരാജാവേ, പാപരഹിത രാജാവേ! ഗുരുവിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന എനിക്ക് ഏതു ദുഷ്ടാത്മാവാണ് വിഘ്നം സൃഷ്ടിച്ചതോ, ആ (തക്ഷക)നോടാണ് എനിക്ക് പ്രതികാരം/ന്യായം വേണ്ടത്.

Verse 186

सौतिर्वाच एतच्छुत्वा तु नृपतिस्तक्षकाय चुकोप ह । उत्तड़कवाक्यहविषा दीप्तोडग्नि्हविषा यथा

സൗതി പറഞ്ഞു—ഇത് കേട്ടപ്പോൾ രാജാവ് ജനമേജയൻ തക്ഷകനെതിരെ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു. ഉത്തങ്കന്റെ വാക്കുകൾ അവന്റെ ക്രോധാഗ്നിയിൽ നെയ്യാഹുതിപോലെ വീണു; നെയ്യാഹുതി വീണാൽ അഗ്നി കൂടുതൽ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ, രാജന്റെ കോപവും അതിവേഗം വർധിച്ചു.

Verse 187

अपृच्छत्‌ स तदा राजा मन्त्रिणस्तान्‌ सुदु:ःखित: । उत्तड़कस्यैव सांनिध्ये पितु: स्वर्गगतिं प्रति,उस समय राजा जनमेजयने अत्यन्त दुःखी होकर उत्तंकके निकट ही मन्त्रियोंसे पिताके स्वर्गगमनका समाचार पूछा

അപ്പോൾ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ രാജാവ് ജനമേജയൻ—ഉത്തങ്കൻ സമീപത്തുണ്ടായിരിക്കെ—പിതാവിന്റെ സ്വർഗ്ഗഗമനവാർത്തയെക്കുറിച്ച് മന്ത്രിമാരോട് ചോദിച്ചു.

Verse 188

तदैव हि स राजेन्द्रो दुःखशोकाप्लुतो5 भवत्‌ | यदैव वृत्तं पितरमुत्तड़कादशूणोत्‌ तदा,उत्तंकके मुखसे जिस समय उन्होंने पिताके मरनेकी बात सुनी, उसी समय वे महाराज दुःख और शोकमें डूब गये

അന്നേ നിമിഷം രാജേന്ദ്രൻ ദുഃഖവും ശോകവും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു. ഉത്തഡകന്റെ വായിൽ നിന്ന് പിതാവിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടയുടൻ അവന്റെ ഹൃദയം വിരഹവേദനയാൽ കനത്തടിയേറ്റതുപോലെ ആയി.

Verse 631

एकां नाभि सप्तशता अरा:ः श्रिता: प्रधिष्वन्या विंशतिरपिंता अरा: । अनेमि चक्र परिवर्तते5जरं मायाश्विनौ समनक्ति चर्षणी

രാമൻ പറഞ്ഞു—“ഇത് അത്ഭുതചക്രം: ഇതിന് ഒരേയൊരു നാഭി; അതിൽ ഏഴുനൂറ് അരകൾ സ്ഥാപിതം; അതിന്റെ പ്രധിയിൽ കൂടി ഇരുപത് അരകളും ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. നേമിയില്ലാത്ത ആ ചക്രം അജരമായി നിരന്തരം തിരിയുന്നു. മായാശക്തിയുള്ള രണ്ട് പ്രാവീണ്യമുള്ള അശ്വങ്ങൾ അതിനെ വലിക്കുന്നു; വിവേകികൾ അതിന്റെ ഗതിയെ ദർശിക്കുന്നു.”