Adhyaya 29
Garuḍa’s Breach of the Amṛta-Guard and Boons with Viṣṇu; Encounter with Indra (Ādi-parva, Adhyāya 29)
Upa-parva: Āstīka Upākhyāna (Garuda–Amṛta Episode)
Sauti narrates Garuḍa’s approach to the amṛta enclosure in a transformed, radiant form. He observes a continuously rotating, razor-edged wheel (cakra) engineered by the devas as a lethal deterrent to would-be ‘soma/amṛta’ takers. Identifying a narrow interval, Garuḍa compresses his body and passes through the spokes. Beneath the wheel he sees two formidable serpent-guardians with fiery radiance and venomous gaze; to neutralize their vision, he obscures their eyes with dust and moves unseen, stepping upon them to reach the amṛta. He seizes and uproots the amṛta, disrupting the mechanism, and departs swiftly. In the sky he meets Viṣṇu (Nārāyaṇa), who—pleased with Garuḍa’s non-greed and resolve—offers boons. Garuḍa requests perpetual superiority and immortality even without consuming amṛta; in return he offers Viṣṇu a boon, and Viṣṇu asks that Garuḍa become his vehicle and emblem. Indra then pursues and strikes Garuḍa with the vajra; Garuḍa responds without collapse, honoring the vajra’s ascetic origin and voluntarily releasing a single feather, prompting astonishment and Indra’s desire for friendship and recognition of Garuḍa’s extraordinary power.
Chapter Arc: उग्रश्रवा सूत शौनकादि ऋषियों को कश्यप-वंश की एक अद्भुत कथा में ले जाते हैं—गरुड़ की भूख, उसका आकाश-वेग, और उसके पंजों में फँसने वाले दो प्राणी: हाथी और कछुआ, जिनका वैर पूर्वजन्म से चला आ रहा है। → गरुड़ भोजन की खोज में निषादों के बीच एक ब्राह्मण-दम्पति को देखता है, पर धर्म-सीमा पहचानकर कहता है कि ब्राह्मण वध्य नहीं। उधर वह हाथी-कछुए को पकड़कर दिव्य वटवृक्ष की विशाल शाखा पर बैठता है; शाखा के भार से डोलती है, और गरुड़ को नया आधार ढूँढ़ना पड़ता है। → वटवृक्ष की महाशाखा (शत-योजन विस्तार) पर गरुड़ के उतरते ही वह प्रचण्ड कम्पन से टूट पड़ती है; खगोत्तम उसे लेकर उड़ता है और ‘मनोरथफल’ जैसे दिव्य वृक्षों वाले अलम्बतीर्थ/मेरु-प्रदेश की ओर बढ़ता है—जहाँ प्रकृति भी उसके वेग से काँपती है। → गरुड़ सुरक्षित स्थान खोजकर अपने शिकार को थामे रहता है; साथ ही कथा का द्वार खुलता है कि ये हाथी और कछुआ साधारण नहीं—उनका संघर्ष पूर्वजन्म के संस्कारों से बँधा है, और उसी का रहस्य आगे उद्घाटित होना है। → हाथी-कछुए के पूर्वजन्म का ‘तत्त्व’ क्या है, और गरुड़ को ऐसा कौन-सा भोजन चाहिए जो उसे अमृत-हरण के सामर्थ्य तक पहुँचा दे?
Shlokas
Verse 1
ऑपनक्रात छा ्च्ज्टस:
സൗതി പറഞ്ഞു—ഗരുഡന്റെ കണ്ഠത്തിലേക്ക് ഭാര്യയോടുകൂടി ഒരു ബ്രാഹ്മണനും എത്തിപ്പെട്ടു. ജ്വലിക്കുന്ന അങ്കാരത്തെപ്പോലെ അവൻ അകത്ത് ദഹനം ഉണർത്തി. അപ്പോൾ ആകാശചരനായ ഗരുഡൻ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു.
Verse 2
द्विजोत्तम विनिर्गच्छ तूर्णममास्यादपावृतात् । नहि मे ब्राह्मणो वध्य: पापेष्वपि रत: सदा
ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, എന്റെ തുറന്ന വായിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പുറത്തുകടക്കുക. എനിക്ക് ബ്രാഹ്മണൻ ഒരിക്കലും വധ്യനല്ല—അവൻ സദാ പാപങ്ങളിൽ രതനായാലും പോലും.
Verse 3
ब्रुवाणमेवं गरुडं ब्राह्मण: प्रत्यभाषत । निषादी मम भार्येयं निर्गच्छतु मया सह
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഗരുഡനോട് ബ്രാഹ്മണൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഈ നിഷാദി എന്റെ ഭാര്യയാണ്; അവൾ എന്റെ കൂടെ തന്നെ പുറത്തുപോകട്ടെ.”
Verse 4
गरुड उवाच एतामपि निषादी त्वं परिगृह्माशु निष्पत । तूर्ण सम्भावयात्मानमजीर्ण मम तेजसा
ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഈ നിഷാദിയെയും കൂടി എടുത്ത് ഉടൻ പുറത്തുകടക്കുക. നീ ഇനിയും എന്റെ തേജസ്സാൽ ജീർണ്ണമായിട്ടില്ല; അതിനാൽ വേഗത്തിൽ നിന്റെ ജീവൻ രക്ഷിക്ക.”
Verse 5
सौतिरुवाच ततः स विदप्रो निष्क्रान्तो निषादीसहितस्तदा । वर्धयित्वा च गरुडमिष्टं देशं जगाम ह
സൗതി പറഞ്ഞു—അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ആ വിദ്യാദാതാവായ ബ്രാഹ്മണൻ നിഷാദീ സ്ത്രീയോടുകൂടെ ഗരുഡന്റെ വായിൽ നിന്നു പുറത്തുവന്നു. ഗരുഡനെ ആശീർവദിച്ച് അവന്റെ ബലം വർധിപ്പിച്ച്, താൻ ആഗ്രഹിച്ച ദേശത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
Verse 6
सहभार्ये विनिष्क्रान्ते तस्मिन् विप्रे च पक्षिराट् । वितत्य पक्षावाकाशमुत्पपात मनोजव:,भार्यासहित उस ब्राह्मणके निकल जानेपर पक्षिराज गरुड पंख फैलाकर मनके समान तीव्र वेगसे आकाशमें उड़े
ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഭാര്യയോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടതോടെ പക്ഷിരാജനായ ഗരുഡൻ ചിറകുകൾ വിരിച്ച് മനസ്സുപോലെ വേഗത്തിൽ ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പറന്നു.
Verse 7
ततो<पश्यत् स पितरं पृष्टश्चाख्यातवान् पितुः । यथान्यायममेयात्मा तं चोवाच महानृषि:
അതിനുശേഷം ഗരുഡൻ തന്റെ പിതാവായ കശ്യപനെ ദർശിച്ചു. ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അളവറ്റ ആത്മാവുള്ള ഗരുഡൻ യഥാവിധി തന്റെ ക്ഷേമവാർത്ത അറിയിച്ചു. അപ്പോൾ മഹർഷി കശ്യപൻ അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 8
कश्यप उवाच कच्चिद् व: कुशल नित्यं भोजने बहुलं सुत । कच्चिच्च मानुषे लोके तवाजन्न॑ विद्यते बहु
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു—മകനേ! നിങ്ങൾ എല്ലാം നിത്യവും ക്ഷേമമാണോ? പ്രത്യേകിച്ച് ഭക്ഷണകാര്യത്തിൽ നിനക്ക് സമൃദ്ധിയുണ്ടോ? മനുഷ്യലോകത്തിൽ നിനക്കായി ധാരാളം അന്നം ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ?
Verse 9
गरुड उवाच माता मे कुशला शाश्वत् तथा भ्राता तथा हाहम् | नहि मे कुशलं तात भोजने बहुले सदा
ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ മാതാവ് സദാ ക്ഷേമത്തിലാണ്; എന്റെ സഹോദരനും ഞാനും ക്ഷേമമാണ്. എന്നാൽ പിതാവേ! ധാരാളം ഭക്ഷണത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ എനിക്ക് എപ്പോഴും ക്ഷേമമില്ല.
Verse 10
अहं हि सर्प: प्रहित: सोममाहर्तुमुत्तमम् । मातुर्दास्यविमोक्षार्थमाहरिष्ये तमद्य वै,मुझे सर्पोने उत्तम अमृत लानेके लिये भेजा है। माताको दासीपनसे छुटकारा दिलानेके लिये आज मैं निश्चय ही उस अमृतको लाऊँगा
സർപ്പന്മാർ എന്നെ പരമ സോമം (അമൃതം) കൊണ്ടുവരാൻ അയച്ചിരിക്കുന്നു. അമ്മയെ ദാസ്യബന്ധനത്തിന്റെ അപമാനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാനായി ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ നിശ്ചയമായി ആ അമൃതം കൊണ്ടുവരും.
Verse 11
मात्रा चात्र समादिष्टो निषादान् भक्षयेति ह । न च मे तृप्तिरभवद् भक्षयित्वा सहस्रश:
ഇവിടെ ആഹാരത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചപ്പോൾ അമ്മ—“നിഷാദന്മാരെ ഭക്ഷിക്ക” എന്ന് കല്പിച്ചു. എന്നാൽ ആയിരക്കണക്കിന് നിഷാദന്മാരെ വിഴുങ്ങിയിട്ടും എനിക്ക് തൃപ്തി ഉണ്ടായില്ല.
Verse 12
तस्माद् भक्ष्यं त्वमपरं भगवन् प्रदिशस्व मे । यद् भुक्त्वामृतमाहर्तु समर्थ: स्यामहं प्रभो
അതുകൊണ്ട്, ഭഗവനേ, എനിക്കായി മറ്റൊരു ഭക്ഷ്യം നിർദ്ദേശിക്കണമേ. അത് ഭുജിച്ചാൽ, പ്രഭോ, അമൃതം കൊണ്ടുവരാൻ എനിക്ക് കഴിവുണ്ടാകട്ടെ.
Verse 13
कश्यप उवाच इदं सरो महापुण्यं देवलोकेडपि विश्रुतम्,कश्यपजी बोले--बेटा! यह महान् पुण्यदायक सरोवर है, जो देवलोकमें भी विख्यात है
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു—മകനേ, ഇത് മഹാപുണ്യപ്രദമായ ഈ തടാകമാണ്; ഇതിന്റെ കീർത്തി ദേവലോകത്തിലും പ്രസിദ്ധമാണ്.
Verse 14
यत्र कूर्माग्रजं हस्ती सदा कर्षत्यवाड्मुख: । तयोर्जन्मान्तरे वैरं सम्प्रवक्ष्याम्यशेषत:
അവിടെ താഴോട്ടു മുഖം തിരിഞ്ഞ ആന, ആമയുടെ അഗ്രജനെ എപ്പോഴും വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു. ആ ഇരുവരുടെയും മുൻജന്മവൈരം ഞാൻ ഇനി സമ്പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാം.
Verse 15
आसीद् विभावसुर्नाम महर्षि: कोपनो भृशम्
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് വിഭാവസു എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു മഹർഷി ഉണ്ടായിരുന്നു; സ്വഭാവത്തിൽ അദ്ദേഹം അത്യന്തം കോപശീലനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് സുപ്രതീകൻ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ഇളയ സഹോദരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവനും മഹാതപസ്വി. എന്നാൽ ആ മഹാമുനി തന്റെ ധനം ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനോടൊപ്പം ഒരേ സ്ഥലത്ത് വെക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല.
Verse 16
भ्राता तस्यानुजश्नासीत् सुप्रतीको महातपा: । स नेच्छति धनं भ्राता सहैकस्थं महामुनि:
അവന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ സുപ്രതീകൻ എന്ന മഹാതപസ്വിയായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ മഹാമുനി തന്റെ ധനം ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനോടൊപ്പം ഒരേ സ്ഥലത്ത് വെക്കപ്പെടണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ചില്ല.
Verse 17
विभागं कीर्तयत्येव सुप्रतीको हि नित्यश: । अथाब्रवीच्च त॑ भ्राता सुप्रतीक॑ विभावसु:,सुप्रतीक प्रतिदिन बँटवारेके लिये आग्रह करते ही रहते थे। तब एक दिन बड़े भाई विभावसुने सुप्रतीकसे कहा--
സുപ്രതീകൻ നിത്യവും വിഭജനം വേണമെന്ന് ആവർത്തിച്ചു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ഒരു ദിവസം ജ്യേഷ്ഠൻ വിഭാവസു സുപ്രതീകനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
Verse 18
विभागं बहवो मोहात् कर्तुमिच्छन्ति नित्यश: । ततो विभक्तास्त्वन्योन्यं विक्रुध्यन्तेडर्थमोहिता:
സഹോദരാ! മോഹവശാൽ പലരും നിത്യവും വിഭജനം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ വിഭജനം കഴിഞ്ഞാൽ ധനമോഹത്തിൽ കുടുങ്ങി അവർ പരസ്പരം കോപിക്കുന്നു.
Verse 19
ततः स्वार्थपरान् मूढान् पृथग्भूतान् स्वकैर्धनै: । विदित्वा भेदयन्त्येतानमित्रा मित्ररूपिण:
പിന്നീട് സ്വാർത്ഥപരരായ മൂഢർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധനവുമായി വേർപെട്ടിരിക്കുന്നതായി അറിഞ്ഞ്, ശത്രുക്കളും മിത്രരൂപം ധരിച്ചു അടുത്തുവന്ന് അവരുടെ ഇടയിൽ ഭേദം വിതയ്ക്കുന്നു.
Verse 20
विदित्वा चापरे भिन्नानन्तरेषु पतन्त्यथ । भिन्नानामतुलो नाश: क्षिप्रमेव प्रवर्तते
മറ്റുള്ളവർ വിഭജിതരായെന്നറിഞ്ഞ് ചിലർ അവരുടെ ഇടയിലെ വിടവുകളിലേക്ക് വഴുതി കയറുന്നു. പിളർപ്പ് കണ്ടാൽ ഉടൻ നടുവിൽ കയറി പരസ്പര വൈരം വർധിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ വേർപിരിഞ്ഞ് തമ്മിൽ ഭിന്നത സൃഷ്ടിക്കുന്നവർക്ക് ഉപമയില്ലാത്ത നാശം വേഗത്തിൽ തന്നെ ആരംഭിക്കുന്നു.
Verse 21
तस्माद् विभागं भ्रातृणां न प्रशंसन्ति साधव: । गुरुशास्त्रे निबद्धानामन्योन्येनाभिशड्किनाम्
അതുകൊണ്ട് സദ്ജനങ്ങൾ സഹോദരന്മാരുടെ വേർപാടിനെയോ വിഭജനത്തെയോ പ്രശംസിക്കുന്നില്ല; കാരണം വിഭജിതരായാൽ അവർ ഗുരുക്കന്മാരുടെയും ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും അധികാരശാസനയിൽ ദൃഢമായി ബന്ധിതരായി നിലകൊള്ളാതെ, പരസ്പരം സംശയദൃഷ്ടിയോടെ കാണാൻ തുടങ്ങുന്നു.
Verse 22
- नियन्तुं न हि शक््यस्त्वं भेदतो धनमिच्छसि । यस्मात् तस्मात् सुप्रतीक हस्तित्वं समवाप्स्यसि
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—“നിനക്കു നിയന്ത്രണം സാധ്യമല്ല; ഭേദബുദ്ധിയാൽ പ്രേരിതനായി ധനം പോലും വിഭജനത്തിലൂടെയേ വേണമെന്ന് നീ പിടിവാശി പിടിക്കുന്നു. അതിനാൽ, സുപ്രതീകാ, നീ ഗജത്വം പ്രാപിക്കും (ആനയുടെ യോനിയിൽ ജനിക്കും).”
Verse 23
शप्तस्त्वेवं सुप्रतीिको विभावसुमथाब्रवीत् । त्वमप्यन्तर्जलचर: कच्छप: सम्भविष्यसि,इस प्रकार शाप मिलनेपर सुप्रतीकने विभावसुसे कहा--'तुम भी पानीके भीतर विचरनेवाले कछुए होओगे'
ഇങ്ങനെ ശപിക്കപ്പെട്ട സുപ്രതീകൻ വിഭാവസുവിനോട് പറഞ്ഞു—“നീയും ജലത്തിനുള്ളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന കച്ചപമായിത്തീരും.”
Verse 24
एवमन्योन्यशापात् तौ सुप्रतीकविभावसू । गजकच्छपतां प्राप्तावर्थार्थ मूढचेतसौ,इस प्रकार सुप्रतीक और विभावसु मुनि एक-दूसरेके शापसे हाथी और कछुएकी योनिमें पड़े हैं। धनके लिये उनके मनमें मोह छा गया था
ഇങ്ങനെ പരസ്പര ശാപങ്ങളാൽ ആ രണ്ടുപേർ—സുപ്രതീകനും വിഭാവസുവും—ഗജവും കച്ചപവും ആയ ജന്മങ്ങൾ പ്രാപിച്ചു. ധനം നേടാനുള്ള മോഹം അവരുടെ ചിത്തത്തെ മൂടിയിരുന്നു.
Verse 25
रोषदोषानुषज्ेण तिर्यग्योनिगतावुभौ । परस्परद्वेषरतौ प्रमाणबलदर्पिताौ
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ക്രോധദോഷത്തിന്റെ ബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയതിനാൽ അവർ ഇരുവരും തിര്യക്-യോണിയിൽ പതിച്ചു. മുൻജന്മവൈരം പിടിച്ചുനിൽക്കി, മഹാകായതയും ബലവും എന്ന ദർപ്പത്തിൽ മദിച്ചവർ, ഈ സരോവരത്തിൽ പാർത്തു പരസ്പരദ്വേഷത്തിൽ തന്നെ രമിക്കുന്നു.
Verse 26
सरस्यस्मिन् महाकायोौ पूर्ववैरानुसारिणौ । तयोरन्यतर: श्रीमान् समुपैति महागज:
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ഈ സരോവരത്തിൽ മുൻവൈരം പിന്തുടരുന്ന രണ്ടു മഹാകായ ജീവികൾ പാർക്കുന്നു. അവരിൽ ഒരുത്തൻ ശ്രീമാനായ മഹാഗജം; അവൻ സരോവരതീരത്തേക്ക് വരുമ്പോൾ—
Verse 27
यस्य बृंहितशब्देन कूर्मोउप्यन्तर्जलेशय: । उत्थितो5सौ महाकाय: कृत्स्नं विक्षोभयन् सर:
അവന്റെ ഗർജ്ജനസദൃശമായ ബൃംഹിതശബ്ദം കേട്ടപ്പോൾ, ജലത്തിനകത്ത് ശയിച്ചിരുന്ന കൂർമവും—മഹാകായനായി—എഴുന്നേറ്റ്, എഴുന്നേറ്റതോടെ മുഴുവൻ സരോവരവും കലക്കിമറിക്കുന്നു.
Verse 28
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपर्वमें गरुडचरित्रविषयक अट्ठाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ
അവനെ കണ്ടയുടൻ ആ വീര്യവാൻ ഗജം തുമ്പിക്കൈ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച് ജലത്തിലേക്ക് ചാടുന്നു. ദന്തങ്ങൾ, തുമ്പിക്കൈയുടെ അഗ്രം, വാൽ, പാദങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വേഗത്തിൽ അനവധി മത്സ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മുഴുവൻ സരോവരവും ഭീകരമായി കലക്കിമറിക്കുന്നു.
Verse 29
विक्षोभयंस्ततो नाग: सरो बहुझषाकुलम् । कूर्मोड्प्यभ्युद्यतशिरा युद्धायाभ्येति वीर्यवान्
അപ്പോൾ ആ വീര്യവാൻ നാഗൻ (ഗജം) അനവധി മത്സ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സരോവരത്തെ ക്ഷോഭിപ്പിച്ച് ഉലച്ചുമറിക്കുന്നു. അതേസമയം വീര്യവാൻ കൂർമവും തല ഉയർത്തി യുദ്ധത്തിനായി സമീപത്തേക്ക് വരുന്നു.
Verse 30
षड्डुच्छितो योजनानि गजस्तद्द्विगुणायत: । कूर्मस्त्रियोजनोत्सेधो दशयोजनमण्डल:,हाथीका शरीर छ: योजन ऊँचा और बारह योजन लंबा है। कछुआ तीन योजन ऊँचा और दस योजन गोल है
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ആന ആറു യോജന ഉയരം; അതിന്റെ നീളം അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണ്. ആമ മൂന്ന് യോജന ഉയരം; അതിന്റെ പരിസരം പത്ത് യോജന.
Verse 31
तावुभौ युद्धसम्मत्ती परस्परवधैषिणौ । उपयुज्याशु कर्मेदं साधयेप्सितमात्मन:
അവർ ഇരുവരും യുദ്ധോന്മത്തരായി പരസ്പരവധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നീ വേഗം ചെന്നു അവരെ ഇരുവരെയും ആഹാരത്തിനായി ഉപയോഗിച്ച് നിന്റെ അഭീഷ്ടകാര്യത്തെ സാധിപ്പിക്ക.
Verse 32
महा भ्रघनसंकाशं तं भुक्त्वामृतमानय । महागिरिसमप्रख्यं घोररूपं च हस्तिनम्,कछुआ महान् मेघ-खण्डके समान है और हाथी भी महान् पर्वतके समान भयंकर है। उन्हीं दोनोंको खाकर अमृत ले आओ
ഘനമേഘക്കൂട്ടംപോലെ കറുത്തും മഹത്തുമായ ആ ആമയെ ഭക്ഷിച്ച് അമൃതം കൊണ്ടുവരിക. അതുപോലെ മഹാഗിരിപോലെ വമ്പിച്ചും ഭീകരരൂപവുമായ ആ ആനയെയും ഭക്ഷിച്ച് അമൃതം കൊണ്ടുവരിക.
Verse 33
सौतिर्वाच इत्युक्त्वा गरुडं सो5थ माड़ूल्यमकरोत् तदा । युध्यत: सह देवैस्ते युद्धे भवतु मड़लम्
സൗതി പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഗരുഡനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം കശ്യപൻ അപ്പോൾ അവനുവേണ്ടി മംഗളാശീർവാദം ചെയ്തു പറഞ്ഞു—“ഗരുഡാ! ദേവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ ആ സമരത്തിൽ നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ.”
Verse 34
पूर्णकुम्भो द्विजा गावो यच्चान्यत् किंचिदुत्तमम् । शुभं स्वस्त्ययनं चापि भविष्यति तवाण्डज
ഹേ അണ്ഡജ, പക്ഷിപ്രവരാ! പൂർണ്ണകുംഭം, ദ്വിജന്മാർ, പശുക്കൾ, മറ്റെന്തെങ്കിലും ഉത്തമവും മംഗളകരവുമായതെല്ലാം—അവ എല്ലാം നിനക്കു ശുഭവും ക്ഷേമവും വരുത്തട്ടെ.
Verse 35
युध्यमानस्य संग्रामे देवैः सार्थ महाबल । ऋचो यजूंषि सामानि पवित्राणि हवींषि च
“മഹാബലവാനായ പക്ഷിരാജാ! ദേവന്മാരോടൊപ്പം സമരത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം, സാമവേദം, പവിത്ര ഹവിഷ്യങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയും നിനക്കു ബലമാകട്ടെ.” പിതാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ഗരുഡൻ ആ തടാകത്തിനടുത്തേക്ക് പോയി.
Verse 36
रहस्यानि च सर्वाणि सर्वे वेदाश्व ते बलम् । इत्युक्तो गरुड: पित्रा गतस्तं हृदमन्तिकात्
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—“എല്ലാ രഹസ്യങ്ങളും എല്ലാ വേദങ്ങളും നിനക്കു ബലമാകട്ടെ.” പിതാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ഗരുഡൻ അവിടെ നിന്ന് അടുത്തുള്ള തടാകത്തിലേക്ക് പോയി.
Verse 37
अपश्यन्निर्मलजलं नानापक्षिसमाकुलम् | स तत् स्मृत्वा पितुर्वाक्यं भीमवेगो<न्तरिक्षग:
അവൻ കണ്ടു—തടാകജലം അത്യന്തം നിർമ്മലമാണ്; ചുറ്റുമെങ്ങും നാനാവിധ പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പിന്നെ പിതാവിന്റെ വാക്ക് സ്മരിച്ച്, ഭീമവേഗമുള്ള ആകാശചാരി ഗരുഡൻ ഒരു നഖത്തിൽ ആനയെയും മറ്റൊന്നിൽ ആമയെയും പിടിച്ചു.
Verse 38
नखेन गजमेकेन कूर्ममेकेन चाक्षिपत् । समुत्पपात चाकाशं तत उच्चैविंहंगम:
ഒരു നഖത്തിൽ ആനയെയും മറ്റൊന്നിൽ ആമയെയും പിടിച്ച്, ആ മഹാവിഹംഗൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടി അത്യുച്ചത്തിൽ പറന്നു.
Verse 39
सो<5लम्बं तीर्थमासाद्य देववृक्षानुपागमत् । ते भीता: समकम्पन्त तस्य पक्षानिलाहता:
പറന്ന് അവൻ അലമ്പ തീർത്ഥത്തിലെത്തി ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളോടടുത്തു. അവന്റെ ചിറകുകളുടെ കാറ്റേറ്റ് ആ ദേവവൃക്ഷങ്ങൾ ഭീതിയോടെ വിറച്ചു.
Verse 40
न नो भज्ज्यादिति तदा दिव्या: कनकशाखिन: । प्रचलाज्रान् स तान् दृष्टवा मनोरथफलद्रुमान्
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ സ്വർണ്ണശാഖകളുള്ള ആ ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങൾ ‘ഞങ്ങൾ ഒടിയരുതേ’ എന്നു കരുതി വിറച്ചു. ഗരുഡന്റെ സമീപനബലത്തിൽ കുലുങ്ങിയ ആ മനോരഥഫലദ്രുമങ്ങളെ കണ്ട ഗരുഡൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; അതുല്യരൂപസൗന്ദര്യമുള്ള മറ്റു മഹാവൃക്ഷങ്ങളിലേക്കു പോയി. അവയുടെ ശാഖകൾ വൈദൂര്യമണിപോലെ; സ്വർണ്ണ-വെള്ളി ഫലങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവ; സമുദ്രജലത്തിൽ നിരന്തരം അഭിഷിക്തമായി ചുറ്റും ജലാവൃതമായി ദീപ്തമായി നിന്നവ.
Verse 41
अन्यानतुलरूपाज्नुपचक्राम खेचर: । काज्चनै राजतैश्वैव फलैरवैंदूर्यशाखिन: । सागराम्बुपरिक्षिप्तान् भ्राजमानान् महाद्रुमान्
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ആകാശചാരി ഗരുഡൻ പിന്നെ അതുല രൂപസൗന്ദര്യമുള്ള മറ്റു മഹാവൃക്ഷങ്ങളിലേക്കു നീങ്ങി. അവയുടെ ശാഖകൾ വൈദൂര്യമണിപോലെ; സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും ആയ ഫലങ്ങളാൽ അവ ദീപ്തമായിരുന്നു. സമുദ്രജലത്തിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും നിത്യ സ്നാതമായും നിന്ന ആ മഹാദ്രുമങ്ങൾ പ്രകാശിച്ചു നിന്നു.
Verse 42
तमुवाच खगश्रेष्ठ तत्र रोहिणपादप: । अतिप्रवृद्ध: सुमहानापतन्तं मनोजवम्,वहीं एक बहुत बड़ा विशाल वटवृक्ष था। उसने मनके समान तीव्र-वेगसे आते हुए पक्षियोंके सरदार गरुडसे कहा
അവിടെ ‘രോഹിണ’ എന്ന പേരുള്ള അതിവളർന്ന, അതിമഹത്തായ ഒരു വൃക്ഷം ഉണ്ടായിരുന്നു. മനസ്സിന്റെ വേഗംപോലെ പാഞ്ഞെത്തുന്ന പക്ഷിശ്രേഷ്ഠനായ ഗരുഡനെ കണ്ടു അത് അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു.
Verse 43
रौहिण उवाच यैषा मम महाशाखा शतयोजनमायता । एतामास्थाय शाखां त्वं खादेमौ गजकच्छपौ,वटवृक्ष बोला--पक्षिराज! यह जो मेरी सौ योजनतक फैली हुई सबसे बड़ी शाखा है, इसीपर बैठकर तुम इस हाथी और कछुएको खा लो
രോഹിണ പറഞ്ഞു—ഹേ പക്ഷിരാജാ! ഇതാ എന്റെ മഹാശാഖ; ഇത് നൂറ് യോജന നീളത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ ശാഖയെ ആശ്രയിച്ച് ഇരുന്ന് നീ ഈ രണ്ടിനെയും—ആനയെയും കച്ചപത്തെയും—ഭക്ഷിക്ക.
Verse 44
ततो द्रुमं पतगसहस्रसेवितं महीधरप्रतिमवपु: प्रकम्पयन् | खगोत्तमो द्रुतमभिपत्य वेगवान् बभज्ज तामविरलपत्रसंचयाम्
അപ്പോൾ പർവ്വതസദൃശമായ മഹാദേഹമുള്ള, വേഗവാനായ പക്ഷിശ്രേഷ്ഠൻ ഗരുഡൻ ആയിരക്കണക്കിന് പക്ഷികൾ സേവിച്ചിരുന്ന ആ വൃക്ഷത്തെ കുലുക്കിക്കൊണ്ട് ഉടൻ അതിന്മേൽ ഇറങ്ങി ഇരുന്നു. ഇരുന്ന നിമിഷം തന്നെ തന്റെ അപ്രതിരോധ്യമായ വേഗവും ഭാരവും മൂലം, ദട്ടമായ ഇലക്കൂട്ടം നിറഞ്ഞിരുന്ന ആ മഹാശാഖ ഒടിഞ്ഞുപോയി.
Verse 146
तन्मे तत्त्वं निबोधत्स्व यत्प्रमाणौ च तावुभौ । उसमें एक हाथी नीचेको मुँह किये सदा सूँड़से पकड़कर एक कछुएको खींचता रहता है। वह कछुआ पूर्वजन्ममें उसका बड़ा भाई था। दोनोंमें पूर्वजन्मका वैर चला आ रहा है। उनमें यह वैर क्यों और कैसे हुआ तथा उन दोनोंके शरीरकी लम्बाई-चौड़ाई और ऊँचाई कितनी है
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു—എന്നിൽ നിന്നു യഥാർത്ഥ തത്ത്വം ഗ്രഹിക്ക; ആ ഇരുവരുടെയും കൃത്യമായ അളവുകളും കേൾക്ക. ഒരു ആന മുഖം താഴ്ത്തി, തുമ്പിക്കൈകൊണ്ട് ഒരു ആമയെ പിടിച്ചു നിരന്തരം വലിച്ചിഴക്കുന്നു. ആ ആമ മുൻജന്മത്തിൽ അവന്റെ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനായിരുന്നു; ഇരുവരുടെയും വൈരം മുൻജന്മം മുതൽ തുടരുന്നു. ആ വൈരം എന്തുകൊണ്ടും എങ്ങനെ ഉണ്ടായതെന്നും, അവരുടെ ദേഹങ്ങളുടെ നീളം-വീതി-ഉയരം എത്രയെന്നും—ഇവയെല്ലാം ഞാൻ കൃത്യമായി പറയുന്നു; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്ക.
Verse 1236
क्षुत्पिपासाविघातार्थ भक्ष्यमाख्यातु मे भवान् । अतः भगवन्! आप मेरे लिये कोई दूसरा भोजन बताइये। प्रभो! वह भोजन ऐसा हो जिसे खाकर मैं अमृत लानेमें समर्थ हो सकूँ। मेरी भूख-प्यासको मिटा देनेके लिये आप पर्याप्त भोजन बताइये
ഗരുഡൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ വിശപ്പും ദാഹവും അകറ്റുവാൻ ഞാൻ എന്ത് ഭക്ഷിക്കണമെന്ന് ദയവായി പറഞ്ഞുതരിക. അതിനാൽ, ഭഗവൻ, എനിക്കായി മറ്റൊരു ആഹാരം നിർദ്ദേശിക്കണമേ—അത് ഭക്ഷിച്ചാൽ ഞാൻ അമൃതം കൊണ്ടുവരാൻ സമർത്ഥനാകും. എന്റെ ക്ഷുധയും തൃഷ്ണയും പൂർണ്ണമായി ശമിപ്പാൻ മതിയായ ഭോജനം പറഞ്ഞുതരിക.
Frequently Asked Questions
The chapter stages a tension between transgressive acquisition and obligation: Garuḍa must obtain amṛta to satisfy a binding condition, yet the narrative evaluates his worthiness by emphasizing controlled intent (absence of greed) and avoidance of gratuitous harm.
Power is ethically intelligible when aligned with disciplined purpose and non-attachment; moreover, stable order is achieved not only by force but by formal reciprocity—boons and recognized roles that integrate exceptional agents into cosmic governance.
No explicit phalaśruti is stated in this segment; the meta-commentary is implicit in narrative valuation—Viṣṇu’s approval and the reconfiguration of divine relationships function as the chapter’s interpretive ‘result’ for understanding dharma, merit, and rightful status.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.