Adhyaya 232
Chapter Arc: मन्दपाल अपने पुत्रों की चिन्ता में जलता हुआ लपिता से पुकारता है—अग्नि और वायु के वेग में उसके बच्चे कैसे बचेंगे? → वह अपने ही सामर्थ्य और पंखों के होते हुए भी ‘सुहृज्जनों’ को पीड़ित देखकर निष्क्रिय रहने की लज्जा व्यक्त करता है; उधर लपिता/जरिता के बीच तिरस्कार, संदेह और मातृत्व-प्रतिस्पर्धा का तनाव उभरता है। → अग्नि के हटते ही जरिता पुत्र-गृद्धिनी होकर दौड़ती है और मन्दपाल भी पुत्रों के पास पहुँचता है; वहीं संबंधों की गाँठ—‘मैं अपत्यहेतु आया हूँ, फिर भी तिरस्कार?’—तीखी होकर फूट पड़ती है। → पुत्र मन्दपाल के पास यथोचित उपासना करते हैं; मन्दपाल उन्हें आश्वस्त/स्थिर करने को उद्यत होता है, और संकट के बाद परिवार का पुनर्मिलन घटित होता है। → पुत्रों की ओर से जरिता को लेकर कोई स्पष्ट निर्णय-वचन नहीं—वे न साधु कहते हैं, न असाधु; संबंधों का अंतिम संतुलन अगले प्रसंग पर टिका रहता है।
Shlokas
Verse 1
अत--#क्रत द्वात्रिशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: मन्दपालका अपने बाल-बच्चोंसे मिलना वैशम्पायन उवाच मन्दपालो5पि कौरव्य चिन्तयामास पुत्रकान् | उक्त्वापि च स तिग्मांशुं नैव शर्माधिगच्छति
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൗരവവംശജ ജനമേജയ! മന്ദപാലനും തന്റെ പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയിൽ വ്യാകുലനായിരുന്നു. അവരുടെ രക്ഷയ്ക്കായി തീവ്രതേജസ്സുള്ള അഗ്നിദേവനോട് അപേക്ഷിച്ചിട്ടും അവന്റെ മനസ്സിന് ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല।
Verse 2
स तप्यमान: पुत्रार्थे लपितामिदमब्रवीत् | कथं नु शक्ता: शरणे लपिते मम पुत्रका:,पुत्रोंके लिये संतप्त होते हुए वे लपितासे बोले--“लपिते! मेरे बच्चे अपने घोंसलेमें कैसे बच सकेंगे?
പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് ദുഃഖതപ്തനായി അവൻ ലപിതയോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ലപിതേ! എന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങൾ അവരുടെ ആശ്രയമായ കൂടിൽ എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെടും?”
Verse 3
वर्धमाने हुतवहे वाते चाशु प्रवायति । असमर्था विमोक्षाय भविष्यन्ति ममात्मजा:,“जब अग्निका वेग बढ़ेगा और हवा तीव्र गतिसे चलने लगेगी, उस समय मेरे बच्चे अपनेको आगसे बचानेमें असमर्थ हो जायाँगे
അഗ്നിയുടെ പ്രചണ്ഡത വർധിച്ച് കാറ്റ് വേഗത്തിൽ വീശിത്തുടങ്ങുമ്പോൾ, എന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങൾ സ്വയം മോചിതരാകാൻ അശക്തരാകും—ജ്വാലകളിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയില്ല.
Verse 4
कथं त्वशक्ता त्राणाय माता तेषां तपस्विनी । भविष्यति हि शोकार्ता पुत्रत्राणमपश्यती
രക്ഷിക്കാൻ താനേ അശക്തയായ ആ തപസ്വിനി മാതാവ് അവരെ എങ്ങനെ രക്ഷിക്കും? പുത്രന്മാരുടെ മോചനത്തിന് ഒരു മാർഗവും കാണാതെ അവൾ തീർച്ചയായും ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങും.
Verse 5
कथमुडुयने5शक्तान् पतने च ममात्मजान् | संतप्यमाना बहुधा वाशमाना प्रधावती
എന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങൾ പറക്കാൻ മാത്രമല്ല, ചിറകുകൾ അടിക്കാനും അശക്തർ—അവരുടെ ആ അവസ്ഥ കണ്ടു ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയ ജരിതാ വീണ്ടും വീണ്ടും നിലവിളിച്ച് വ്യാകുലയായി ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നിരിക്കണം.
Verse 6
जरितारि: कथं पुत्र: सारिसृकक: कथं च मे । स्तम्बमित्र: कथं द्रोण: कथं सा च तपस्विनी
എന്റെ പുത്രൻ ജരിതാരി എങ്ങനെയുണ്ട്? സാരിസൃകകന്റെ നില എന്താണ്? സ്തംബമിത്രനും ദ്രോണനും എങ്ങനെയുണ്ട്? ആ തപസ്വിനി (ജരിതാ) ഏത് അവസ്ഥയിലാണ്?
Verse 7
लालप्यमानं तमृषिं मन्दपालं तथा वने । लपिता प्रत्युवाचेदं सासूयमिव भारत,भारत! मन्दपाल मुनि जब इस प्रकार वनमें (अपनी स्त्री एवं बच्चोंके लिये) विलाप कर रहे थे, उस समय लपिताने ईर्ष्यापूर्वक कहा--
ഹേ ഭാരത! വനത്തിൽ ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മന്ദപാല ഋഷിയെ കണ്ടപ്പോൾ, ലപിതാ അസൂയയുടെ നിറം കലർന്നതുപോലെ വാക്കുകളാൽ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 8
न ते पुत्रेष्ववेक्षास्ति यानृषीनुक्तवानसि । तेजस्विनो वीर्यवन्तो न तेषां ज्वलनादू भयम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് നീ ആശങ്കപ്പെടേണ്ടതില്ല. നീ ആഹ്വാനം ചെയ്ത ഋഷിമാർ തേജസ്സും വീര്യവും ഉള്ളവർ; ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെയും അവർ ഒട്ടും ഭയപ്പെടുന്നില്ല.
Verse 9
त्वयाग्नौ ते परीताश्ष स्वयं हि मम संनिधौ । प्रतिश्रुतं तथा चेति ज्वलनेन महात्मना,“मेरे पास ही तुमने अग्निदेवको स्वयं अपने पुत्र सौंपे थे और उन महात्मा अग्निने भी उनकी रक्षाके लिये प्रतिज्ञा की थी
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ സന്നിധിയിലേ തന്നെ നീ ആ പുത്രന്മാരെ സ്വയം അഗ്നിദേവനു ഏല്പിച്ചു; മഹാത്മാവായ ജ്വലനനും അവരുടെ രക്ഷയ്ക്ക് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. അതിനാൽ ആ വാഗ്ദാനം പരസ്യമായി നൽകിയതാകുന്നു; അതിനെ മാറ്റിവെക്കാൻ കഴിയില്ല.
Verse 10
लोकपालो न तां वाचमुकक्त्वा मिथ्या करिष्यति । समक्ष बन्धुकृत्ये न तेन ते स्वस्थ मानसम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ലോകപാലൻ; ഒരിക്കൽ നൽകിയ വാക്ക് അവൻ അസത്യമാക്കുകയില്ല. അതിനാൽ, ഹേ ശാന്തചിത്തനേ, നിന്റെ മനസ്സ് ആശ്വസിക്കട്ടെ; ബന്ധുധർമ്മം—പ്രത്യേകിച്ച് സന്താനരക്ഷ—അവൻ പരസ്യമായും കപടമില്ലാതെയും നിർവ്വഹിക്കും.
Verse 11
तामेव तु ममामित्रां चिन्तयन् परितप्यसे । ध्रुवं मयि न ते स्नेहो यथा तस्यां पुराभवत्
“എന്റെ വൈരിയും പ്രതിസ്പർധിനിയുമായ ആ സ്ത്രീയെ മാത്രം ചിന്തിച്ച് നീ ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്നു. മുൻപ് അവളോടുണ്ടായിരുന്ന സ്നേഹം എനിക്കു നിന്നിൽ ഇല്ലെന്നത് തീർച്ച.”
Verse 12
न हि पक्षवता न्याय्यं निःस्नेहेन सुहृज्जने । पीड्यमान उपद्रष्टूं शक्तेनात्मा कथंचन
“സഹായികളാൽ സമ്പന്നനും ശക്തനുമായ ഒരാൾ, തന്റെ സുഹൃദ്ജനത്തോടു സ്നേഹരഹിതനായി ഇരിക്കുകയും, സ്വന്തം ആത്മീയൻ പീഡിക്കപ്പെടുമ്പോൾ കണ്ടുനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്—ഒരുവിധത്തിലും ന്യായമല്ല.”
Verse 13
गच्छ त्वं जरितामेव यदर्थ परितप्यसे । चरिष्याम्यहमप्येका यथा कुपुरुषाश्रिता
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—നീ ഏതിനുവേണ്ടി ഇത്രയും ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്നുവോ, ആ ജരിതയുടെയടുത്തേക്കുതന്നെ പോകുക. ഞാൻയും ദുഷ്ടപുരുഷന്റെ ആശ്രയത്തിൽപ്പെട്ട സ്ത്രീപോലെ ഒറ്റയ്ക്കു സഞ്ചരിക്കും.
Verse 14
मन्दपाल उवाच नाहमेवं चरे लोके यथा त्वमभिमन्यसे । अपत्यहेतोर्विचरे तच्च कृच्छूगतं मम
മന്ദപാലൻ പറഞ്ഞു—നീ കരുതുന്നതുപോലെ ഒരു ഉദ്ദേശത്താൽ ഞാൻ ഈ ലോകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല. ഞാൻ സഞ്ചരിക്കുന്നത് സന്താനത്തിനുവേണ്ടി മാത്രമാണ്; എന്റെ ആ സന്താനമേ ഇപ്പോൾ ദുരിതത്തിൽപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 15
भूतं हित्वा च भाव्यर्थे योडवलम्बेत् स मन्दधी: । अवमन्येत तं लोको यथेच्छसि तथा कुरु
മന്ദപാലൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോഴുള്ളതിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് വരാനിരിക്കുന്നതിന്റെ പ്രതീക്ഷയിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നവൻ മന്ദബുദ്ധിയാണ്; ലോകം അവനെ അവഹേളിക്കും. അതിനാൽ നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക.
Verse 16
एष हि प्रज्वलन्नग्निर्लेलिहानो महीरुहान् । आगविग्ने हृदि संतापं जनयत्यशिवं मम,यह प्रज्वलित आग सारे वृक्षोंको अपनी लपटोंमें लपेटती हुई मेरे उद्विग्न हृदयमें अमंगलसूचक संताप उत्पन्न कर रही है
മന്ദപാലൻ പറഞ്ഞു—നോക്കുക, ഈ അഗ്നി ജ്വലിച്ച് ജ്വാലാനാവുകളാൽ വൃക്ഷങ്ങളെ നക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അഗ്നിഭീതിയിൽ വിറയ്ക്കുന്ന എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഇത് അശുഭസൂചനയായ ദഹനവേദന ഉണർത്തുന്നു.
Verse 17
वैशम्पायन उवाच तस्माद् देशादतिक्रान्ते ज्वलने जरिता पुन: । जगाम पुत्रकानेव त्वरिता पुत्रगृद्धिनी
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അഗ്നി ആ ദേശം കടന്നുപോയപ്പോൾ, പുത്രലാലസയുള്ള ജരിത വീണ്ടും വേഗത്തിൽ തന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ അടുക്കലേക്ക് പോയി.
Verse 18
सा तान् कुशलिन: सर्वान् विमुक्ताज्जातवेदस: । रोखूयमाणान् ददृशे वने पुत्रान् निरामयान्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി കുശലത്തോടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ആ പുത്രന്മാരെയെല്ലാം അവൾ കണ്ടു. യാതൊരു ദുഃഖവും തൊടാതെ അവർ വനത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചുകൊണ്ട് ഓടിനടന്നു—ജീവിതത്തോടെ, ഉത്സാഹത്തോടെ, അപകടാതീതരായി।
Verse 19
अश्रूणि मुमुचे तेषां दर्शनात् सा पुनः पुनः । एकैकश्येन तान् सर्वान् क्रोशमानान्वपद्यत,उन्हें बार-बार देखकर वह नेत्रोंसे आँसू बहाने लगी और बारी-बारीसे पुकारकर वह सभी बच्चोंसे मिली
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവരെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കണ്ണീർ ചൊരിഞ്ഞു. പിന്നെ വിളിച്ചുകൂവിയ കുട്ടികളിലേക്കു ഒരൊന്നായി ചെന്നു, അവരുടെ വിളിക്ക് മറുപടി നൽകി ക്രമമായി എല്ലാവരെയും കണ്ടുമുട്ടി—ആ പുനർമേളനത്തിൽ അവളുടെ ദുഃഖവും സ്നേഹവും കവിഞ്ഞൊഴുകി।
Verse 20
ततो<भ्यगच्छत् सहसा मन्दपालो5पि भारत । अथ ते सर्व एवैनं नाभ्यनन्दंस्तदा सुता:,भारत! इतनेमें ही मन्दपाल मुनि भी सहसा वहाँ आ पहुँचे; किंतु उन बच्चोंमेंसे किसीने भी उस समय उनका अभिनन्दन नहीं किया
അതിനുശേഷം, ഹേ ഭാരത, മന്ദപാല മുനിയും പെട്ടെന്ന് അവിടെ എത്തി. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ആ പുത്രന്മാരിൽ ഒരുവനും അദ്ദേഹത്തെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തില്ല।
Verse 21
वे एक-एक बच्चेसे बोलते और जरिताको भी बारबार बुलाते, परंतु वे लोग उन मुनिसे भला या बुरा कुछ भी नहीं बोले
അവർ ഓരോ കുട്ടിയോടും വേറേവേറെ സംസാരിച്ചു; ജരിതയെയും വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചു. എന്നാൽ ആ മുനിയെ ഉദ്ദേശിച്ച് അവർ നല്ലതോ ചീത്തയോ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല।
Verse 22
मन्दपाल उवाच ज्येष्ठ: सुतस्ते कतम: कतमस्तस्य चानुज: । मध्यम: कतमश्नचैव कनीयान् कतमश्च ते,मन्दपालने पूछा-्रिये! तुम्हारा ज्येष्ठ पुत्र कौन है, उससे छोटा कौन है, मझला कौन है और सबसे छोटा कौन है?
മന്ദപാലൻ പറഞ്ഞു—“സ്ത്രീയേ! നിന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രൻ ആരാണ്? അവനേക്കാൾ ഇളയവൻ ആരാണ്? മദ്ധ്യവൻ ആരാണ്? നിന്റെ കനിഷ്ഠൻ ആരാണ്?”
Verse 23
एवं ब्रुवन्तं दुःखार्त कि मां न प्रतिभाषसे । कृतवानपि हि त्यागं नैव शान्तिमितो लभे
ഈ ദുഃഖത്തിൽ കുലുങ്ങി ഞാൻ നിന്നോടു പറയുന്നു—നീ എനിക്ക് മറുപടി പറയാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്? ഞാൻ ഒരിക്കൽ നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, ഇവിടെ നിന്നു പോയിട്ടും എനിക്ക് ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല.
Verse 24
जरितोवाच कि नु ज्येष्ठेन ते कार्य किमनन्तरजेन ते । कि वा मध्यमजातेन कि कनिष्ठेन वा पुन:
ജരിത പറഞ്ഞു—എന്റെ മൂത്ത മകനുമായി നിനക്ക് എന്ത് കാര്യം? അവന്റെ പിന്നാലെ ജനിച്ചവനുമായി നിനക്ക് എന്ത് ആവശ്യം? മദ്ധ്യജനനനുമായോ—അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും ഇളയവനുമായോ നിനക്ക് എന്ത് ബന്ധം?
Verse 25
यां त्वं मां सर्वतो हीनामुत्सूज्यासि गत: पुरा । तामेव लपितां गच्छ तरुणीं चारुहासिनीम्,पहले तुम मुझे सबसे हीन समझकर त्यागकर जिसके पास चले गये थे, उसी मनोहर मुसकानवाली तरुणी लपिताके पास जाओ
എന്നെ എല്ലാതരത്തിലും ഹീനയെന്നു കരുതി നീ ഒരിക്കൽ ഉപേക്ഷിച്ച് പോയതാരുടെ അടുക്കലേക്കോ, ആ മനോഹരഹാസിനിയായ യുവതി ലപിതയുടെ അടുക്കലേക്കുതന്നെ പോകുക.
Verse 26
मन्दपाल उवाच न ्त्रीणां विद्यते किंचिदमुत्र पुरुषान्तरात् । सापत्नकमृते लोके नान्यदर्थविनाशनम्
മന്ദപാലൻ പറഞ്ഞു—പരലോകത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ പരമഹിതം നശിപ്പിക്കുന്ന ദോഷം പരപുരുഷബന്ധം ഒഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല; (സപത്നീ-വൈരം ഒഴിച്ചാൽ) മറ്റൊന്നും അത്ര വിനാശകരമല്ല.
Verse 27
वैराग्निदीपनं चैव भृशमुद्वेगकारि च | सुव्रता चापि कल्याणी सर्वभूतेषु विश्रुता
ഈ സപത്നീ-വൈരം വൈരാഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിക്കുകയും അത്യന്തം ഉദ്വേഗം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധയായ, സുവ്രതയായ, കല്യാണമയിയായ അരുന്ധതിയും—ഹൃദയം പരമശുദ്ധമായ, എപ്പോഴും അവളുടെ പ്രിയവും ഹിതവും നോക്കുന്ന, സപ്തർഷിമണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ ദീപ്തനായ മഹാത്മാവ് വസിഷ്ഠനെക്കുറിച്ചും ഒരിക്കൽ സംശയിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ ധൈര്യവാനായ മുനിക്കും അവമാനം നേരിട്ടു.
Verse 28
अरुन्धती महात्मानं वसिष्ठ पर्यशशड्कत । विशुद्धभावमत्यन्तं सदा प्रियहिते रतम्
മണ്ഡപാലൻ പറഞ്ഞു—കല്യാണമയിയായ അരുന്ധതിയും ഒരിക്കൽ മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠനെക്കുറിച്ച് സംശയിച്ചു—അവന്റെ അന്തഃകരണം പരമവിശുദ്ധം; അവൻ സദാ പ്രിയവും ഹിതവും ആയ കാര്യങ്ങളിൽ നിരതൻ. മനസ്സിൽ കടന്നുകൂടുന്ന സംശയം സദ്ഗുണികളെയും ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു; നിർദോഷനിലും ദോഷം കാണിക്കുന്നു; ആ അന്തർദോഷം തന്നെയാണ് സ്വന്തം ദീപ്തിയും വിവേചനവും മങ്ങിപ്പോകാൻ കാരണമാകുന്നത്.
Verse 29
सप्तर्षिमध्यगं धीरमवमेने च त॑ मुनिम् । अपध्यानेन सा तेन धूमारुणसमप्रभा । लक्ष्यालक्ष्या नाभिरूपा निमित्तमिव पश्यति
സപ്തർഷികളുടെ മദ്ധ്യേ ഇരുന്നിരുന്ന ആ ധീര മുനിയെയും അവൾ അവമാനിച്ചു. ആ അശുഭചിന്ത മൂലം അവളുടെ പ്രഭ പുകയും അഗ്നിയുടെ അരുണിമയും പോലെ മങ്ങിപ്പോയി. ഇനി അവൾ ചിലപ്പോൾ ദൃശ്യമാകുന്നു, ചിലപ്പോൾ അദൃശ്യം; മുൻപത്തെ രൂപഭംഗിയും ഇല്ല—സ്വയം ഒരു അപശകുനംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 30
अपत्यहेतो: सम्प्राप्तं तथा त्वमपि मामिह । इष्टमेवं गते हि त्वं सा तथैवाद्य वर्तते
സന്താനഹേതുവായി ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും നീയും എന്നെ അവഹേളിക്കുന്നു. ഇനി നിനക്ക് അഭീഷ്ടം ലഭിച്ചിട്ടും നീ എന്നോടു സംശയത്തോടെ പെരുമാറുന്നു—ലപിതാ ഇന്നും അതുപോലെ തന്നെയിരിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 31
न हि भार्येति विश्वास: कार्य: पुंसा कथंचन । न हि कार्यमनुध्याति नारी पुत्रवती सती
‘ഇവൾ എന്റെ ഭാര്യ’ എന്ന ചിന്ത മാത്രം കൊണ്ടു പുരുഷൻ ഒരിക്കലും സ്ത്രീയെ വിശ്വസിക്കരുത്; കാരണം സ്ത്രീ പുത്രവതിയായാൽ ഭർത്തൃസേവനം മുതലായ തന്റെ കര്ത്തവ്യങ്ങളിൽ മനസ്സ് സ്ഥിരമാക്കുന്നില്ല.
Verse 32
वैशम्पायन उवाच ततस्ते सर्व एवैनं पुत्रा: सम्यगुपासते । स च तानात्मजानू् सर्वानाश्चवासयितुमुद्यतः
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ആ പുത്രന്മാർ എല്ലാവരും യഥോചിതമായി അവന്റെ അടുക്കൽ കൂടി ശുശ്രൂഷയിൽ ഇരുന്നു. അപ്പോൾ ആ മുനി—അവരുടെ പിതാവ്—തന്റെ എല്ലാ മക്കളെയും ആശ്വസിപ്പിച്ച് ധൈര്യം പകരാൻ ഒരുങ്ങി.
Verse 231
लालप्यमानमेकैकं जरितां च पुन: पुनः । न चैवोचुस्तदा किंचित् तमृषिं साध्वसाधु वा
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ ഋഷി ഒരിക്കൽ ഒരു കാര്യം, പിന്നെ മറ്റൊന്ന് എന്നിങ്ങനെ വിലപിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും ജരിതയെ വിളിച്ചിട്ടും, അപ്പോൾ അവർ ആ ഋഷിയോട് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല—അംഗീകാരവാക്കുകളോ അനംഗീകാരവാക്കുകളോ ഒന്നുമല്ല।
Verse 232
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि मयदर्शनपर्वणि शार्कहकोपाख्याने द्वात्रिंशयदधिकद्धिशततमो<ध्याय:
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവത്തിലെ ‘മയദർശനപർവ’ വിഭാഗത്തിനുള്ളിലെ ‘ശാർകഹകോപാഖ്യാനം’ എന്ന ഉപകഥയിലെ ഇരുനൂറ്റി മുപ്പത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.