Adhyaya 208
Tīrtha-Sevana and the Cursed Apsaras (Grāha-Encounter at Saubhadra Tīrtha)
Upa-parva: Tīrthayātrā Episode (Southern Sea Tīrthas and the Five Grāhas)
Vaiśaṃpāyana reports that Arjuna approaches highly meritorious southern sea tīrthas, ornamented by ascetics, yet learns that five are avoided because grāhas residing there seize practitioners. Despite warnings, Arjuna enters Saubhadra tīrtha and is seized by a powerful aquatic grāha; he lifts and subdues it through strength. The grāha then transforms into a radiant, ornamented woman—an apsaras—who identifies herself as Vargā, favored of Kubera (Dhanapati). She explains that she and four companions attempted to disrupt a solitary, radiant brāhmaṇa engaged in austerities by singing, laughing, and enticing him; unmoved, the ascetic cursed them to live as grāhas in water for a hundred years. The chapter functions as an etiological account for why certain holy bathing-sites are avoided and as a didactic statement on the inviolability of tapas and the moral hazards of interfering with spiritual discipline.
Chapter Arc: Hiranyakashipu’s ancient daitya line is recalled, and from it arise the fearsome brothers Sunda and Upasunda—two bodies, one hunger for dominion. → The brothers’ might swells; they revel in unchecked pleasure and conquest, and the world’s households echo with commands to eat, drink, sing, and indulge—signs of a realm sliding into lawless excess. Their power becomes a burden upon the three worlds, drawing the attention of the cosmic regulator, Brahma. → Brahma himself approaches the two asuras and grants their boon—yet binds it with a fated condition: the manner of their death is fixed so that their end will arise from the very bond they cherish, turning invincibility into a hidden snare. → Armed with the boon, the brothers cast off ascetic marks for crowns and ornaments and establish a perpetual festival of arrogance; the immediate crisis is postponed, but the seed of their downfall is planted in the terms of the gift. → Their ‘protected’ reign begins in full intoxication—inviting the inevitable moment when desire and rivalry will make the brothers the instruments of each other’s death.
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २५६ श्लोक मिलाकर कुल ४९३ “लोक हैं) भस्न्मा तन (_) अडमन+ा - कण्ठ
നാരദൻ പറഞ്ഞു—കുന്തീപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരാ! ഹേ പാർഥ, സഹോദരന്മാരോടുകൂടി, എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവോ അതുപോലെ തന്നെ ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം എന്റെ വായിൽ നിന്ന് വിശദമായി കേൾക്കുക.
Verse 2
महासुरस्यान्ववाये हिरण्यकशिपो: पुरा । निकुम्भो नाम दैत्येन्द्रस्तेजस्वी बलवानभूत्
നാരദൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് മഹാസുരനായ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ വംശത്തിൽ നികുംഭൻ എന്ന ദൈത്യേന്ദ്രൻ ഉദിച്ചു; അവൻ തേജസ്വിയും ബലവാനുമായിരുന്നു.
Verse 3
तस्य पुत्रौ महावीर्यों जातौ भीमपराक्रमौ । सुन्दोपसुन्दौ दैत्येन्द्री दारुणौ क्रूरमानसौ
നാരദൻ പറഞ്ഞു—അവനു മഹാവീര്യവും ഭീകരപരാക്രമവും ഉള്ള രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—സുന്ദനും ഉപസുന്ദനും. അവർ ഇരുവരും ദാനവേന്ദ്രന്മാർ; ദാരുണരും ക്രൂരമനസ്സുള്ളവരുമായിരുന്നു.
Verse 4
तावेकनिनश्षयो दैत्यावेककार्यार्थसम्मतौ । निरन्तरमवर्तेतां समदुःखसुखावुभौ
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ആ രണ്ടു ദൈത്യർക്കും ഒരേ നിശ്ചയം; ഒരേ കാര്യത്തിനായി അവർ എപ്പോഴും ഏകമതമായിരുന്നു. അവരുടെ സുഖദുഃഖങ്ങളും ഒരുപോലെ; അവർ നിരന്തരം കൂട്ടായി ജീവിച്ചു.
Verse 5
विनान्योन्यं न भुज्जाते विनान्योन्यं न जल्पत: । अन्योन्यस्य प्रियकरावन्योन्यस्य प्रियंवदौ
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഒരാളില്ലാതെ മറ്റൊരാൾ ഭക്ഷിക്കുകയോ പാനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്തില്ല; ഒരാളില്ലാതെ മറ്റൊരാൾ ആരോടും സംസാരിച്ചുമില്ല. അവർ പരസ്പരം പ്രിയം ചെയ്തു, മധുരവചനങ്ങളാൽ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.
Verse 6
एकशीलसमाचारी द्विधैवैको5भवत् कृत: । तौ विवृद्धौ महावीर्यो कार्येष्वप्येकनिश्चयौं
നാരദൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ ശീലവും ആചാരവും ഒരുപോലെ; ഒരേ ജീവനെ രണ്ടു ദേഹങ്ങളായി വിഭജിച്ചതുപോലെ. ആ മഹാവീര്യ ദൈത്യർ ഒരുമിച്ച് വളർന്നു; എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ഒരേ നിശ്ചയത്തിലേക്കെത്തി.
Verse 7
त्रैलोक्यविजयार्थाय समाधायैकनिश्चयम् । दीक्षां कृत्वा गतौ विन्ध्यं तावुग्रं तेपतुस्तप:
ത്രൈലോക്യവിജയം ലക്ഷ്യമാക്കി അവർ ഇരുവരും ഒരേ നിശ്ചയത്തിൽ ഉറച്ചു ഗുരുവിൽ നിന്ന് ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ച് വിന്ധ്യപർവതത്തിലേക്ക് പോയി അവിടെ കഠിനതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു।
Verse 8
तौ तु दीर्घेण कालेन तपोयुक्ता बभूवतु: । क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ जटावल्कलधारिणौ,भूख और प्यासका कष्ट सहते हुए सिरपर जटा तथा शरीरपर वल्कल धारण किये वे दोनों भाई दीर्घकालतक भारी तपस्यामें लगे रहे
ദീർഘകാലത്തിനിടയിൽ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ തപസ്സിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനരായി. ക്ഷുധയും ദാഹവും സഹിച്ച്, കഷ്ടത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച്, തലയിൽ ജടയും ശരീരത്തിൽ വൽക്കലവും ധരിച്ച് അവർ അചഞ്ചലമായി ഘോരതപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടു।
Verse 9
मलोपचितसर्वाज्ञि वायुभक्षौ बभूवतु: । आत्ममांसानि जुहद्वन्तौ पादाड्गुष्ठाग्रविष्ठितो । ऊर्ध्वबाहू चानिमिषौ दीर्घकालं धृतव्रतौ
അവരുടെ ശരീരമൊട്ടാകെ മലിനം കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരുന്നു; അവർ വായുവിനെ മാത്രം ആഹാരമാക്കി ജീവിച്ചു. സ്വന്തം ശരീരത്തിലെ മാംസം മുറിച്ചുമുറിച്ച് അഗ്നിയിൽ ആഹുതിയായി അർപ്പിച്ചു. പിന്നെ ദീർഘകാലം പാദങ്ങളുടെ പെരുവിരലുകളുടെ അഗ്രത്തിൽ തുലനം പിടിച്ച് നിന്നുകൊണ്ട്, ഇരുകൈകളും മേലോട്ടുയർത്തി, കണ്ണിമയ്ക്കാതെ ദൃഷ്ടി സ്ഥിരമാക്കി, വ്രതധാരികളായി തപസ്സിൽ ലീനരായി തുടർന്നു।
Verse 10
तयोस्तप:प्रभावेण दीर्घकालं प्रतापित: । धूम॑ प्रमुमुचे विन्ध्यस्तदद्भुतमिवाभवत्,उन दैत्योंकी तपस्याके प्रभावसे दीर्घकालतक संतप्त होनेके कारण विन्ध्य पर्वत धुआँ छोड़ने लगा, यह एक अद्भुत-सी बात हुई
ആ രണ്ടുപേരുടെ തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ദീർഘകാലം ചൂടേറ്റ് വിന്ധ്യപർവതം പുക പുറപ്പെടുവിക്കാൻ തുടങ്ങി; അത് അത്ഭുതകരമായ (ഒപ്പം അശുഭസൂചനയായ) ദൃശ്യമെന്നപോലെ തോന്നി।
Verse 11
ततो देवा भयं जम्मुरुग्रं दृष्टवा तयोस्तप: । तपोविघातार्थमथो देवा विघ्नानि चक्रिरे,उनकी उम्र तपस्या देखकर देवताओंको बड़ा भय हुआ। वे देवतागण उनके तपको भंग करनेके लिये अनेक प्रकारके विघ्न डालने लगे
അപ്പോൾ ആ രണ്ടുപേരുടെ ഉഗ്രതപസ്സിനെ കണ്ട ദേവന്മാർ ഭീതിയിലായി. അവരുടെ തപസ്സിനെ ഭംഗപ്പെടുത്താൻ ദേവന്മാർ പലവിധ വിഘ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു।
Verse 12
रत्नै: प्रलो भयामासुः स्त्रीभि श्वो भौ पुन: पुनः । नच तौ चक्रतुर्भड़ं व्रतस्य सुमहाव्रती
അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും രത്നക്കൂമ്പാരങ്ങളും സുന്ദരികളായ സ്ത്രീകളെയും അയച്ച് ആ രണ്ടുപേരെയും പ്രലോഭിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; എന്നാൽ മഹാവ്രതധാരികളായ ആ രണ്ടു ദൈത്യന്മാർ തങ്ങളുടെ തപസ്സ് ഭംഗപ്പെടാൻ അനുവദിക്കാതെ അചഞ്ചലരായി നിന്നു।
Verse 13
अथ मायां पुनर्देवास्तयोशक्षक्रुर्महात्मनो: । भगिन्यो मातरो भार्यास्तयोक्षात्मजनस्तथा
അതിനുശേഷം ദേവന്മാർ ആ രണ്ടു മഹാത്മാക്കളുടെ നേരെ വീണ്ടും മായ പ്രയോഗിച്ചു; മായയാൽ അവരുടെ സഹോദരിമാർ, മാതാക്കൾ, ഭാര്യമാർ, മറ്റു ആത്മീയരും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 14
प्रपात्यमाना विस्रस्ता: शूलहस्तेन रक्षसा | भ्रष्टाभरणकेशान्ता भ्रष्टाभरणवासस:
ശൂലഹസ്തനായ രാക്ഷസൻ അവരെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓടിച്ചിട്ട് നിലത്തേക്ക് തള്ളിവീഴ്ത്തി; അവരുടെ ആഭരണങ്ങൾ വീണുപോയി, വസ്ത്രങ്ങൾ അസ്തവ്യസ്തമായി, മുടിയുടെ അറ്റങ്ങൾ അഴുകിപ്പോയി।
Verse 15
अभिभाष्य तत: सर्वस्तौ त्राहीति विचुक्रुशु: । नच तौ चक्रतुर्भड़ं व्रतस्य सुमहाव्रती
പിന്നീട് അവർ എല്ലാവരും അവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ‘രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ’ എന്നു നിലവിളിച്ചു; എങ്കിലും മഹാവ്രതധാരികളായ ആ രണ്ടുപേരും തങ്ങളുടെ വ്രതത്തിൽ ഒരു ഭംഗവും വരുത്തിയില്ല।
Verse 16
यदा क्षोभं नोपयाति नार्तिमन्यतरस्तयो: । ततः स्त्रियस्ता भूतं च सर्वमन्तरधीयत
അവരിൽ ഒരാളും കലങ്ങുകയില്ല, ആരുടെയും മനസ്സിൽ ദുഃഖം ഉദിക്കുകയില്ല എന്നു കണ്ടപ്പോൾ, ആ മായാസ്ത്രീകളും ആ ജീവിയും—എല്ലാം—അന്തർധാനം ചെയ്തു।
Verse 17
ततः पितामहः साक्षादभिगम्य महासुरौ । वरेणच्छन्दयामास सर्वलोकहित: प्रभु:,तब सम्पूर्ण लोकोंके हितैषी पितामह साक्षात् भगवान् ब्रह्माने उन दोनों महादैत्योंके निकट आकर उन्हें इच्छानुसार वर माँगनेको कहा
അപ്പോൾ സർവ്വലോകഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്ന പ്രഭുവായ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം ആ രണ്ടു മഹാസുരന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുവാൻ ക്ഷണിച്ചു।
Verse 18
ततः सुन्दोपसुन्दौ तौ भ्रातरौ दृढविक्रमौ । दृष्टवा पितामहं देवं तस्थतु: प्राजजली तदा
അനന്തരം ദൃഢവിക്രമന്മാരായ സുന്ദനും ഉപസുന്ദനും എന്ന രണ്ടു സഹോദരന്മാർ ദേവപിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ കൈകൂപ്പി നിന്നു।
Verse 19
ऊचतुश्न प्रभुं देव ततस्तौ सहितौ तदा । आवयोस्तपसानेन यदि प्रीत:ः पितामह:
അപ്പോൾ അവർ ഇരുവരും ചേർന്ന് പ്രഭു ദേവനോട് പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! ഞങ്ങളുടെ തപസ്സാൽ പിതാമഹൻ പ്രസന്നനായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ…”
Verse 20
मायाविदावस्त्रविदौ बलिनौ कामरूपिणौ । उभावप्यमरी स्याव: प्रसन्नो यदि नौ प्रभु:
“ഞങ്ങൾ ഇരുവരും മായാവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായി, അസ്ത്രശാസ്ത്രജ്ഞരായി, ബലവാന്മാരായി, ഇഷ്ടപ്രകാരം രൂപം ധരിക്കുവാൻ കഴിയുന്നവരായി ഇരിക്കണം; പ്രഭു പ്രസന്നനായാൽ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും അമരന്മാരാകണം.”
Verse 21
ब्रह्मोवाच ऋते<मरत्वं युवयो: सर्वमुक्तं भविष्यति । अन्यद् वृणीतं मृत्योश्व॒ विधानममरै: समम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“അമരത്വം ഒഴികെ നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം സംഭവിക്കും. മരണത്തെക്കുറിച്ച് മറ്റൊരു വിധാനം വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക; അതിനാൽ നിങ്ങൾ ദേവന്മാരോടു സമാനമായി നിലനിൽക്കും.”
Verse 22
प्रभविष्याव इति यन्महदशभ्युद्यतं तप: । युवयो्हेतुनानेन नामरत्वं विधीयते
“ഞങ്ങൾ മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ഈശ്വരന്മാരാകും” എന്ന സംकल्पത്തോടെ നിങ്ങൾ ഇരുവരും ആരംഭിച്ച മഹാതപസ്സിന്റെ കാരണത്താലാണ് നിങ്ങള്ക്ക് അമരത്വം നല്കപ്പെടാത്തത്; കാരണം അമരത്വം നിങ്ങളുടെ തപസ്സിന്റെ ലക്ഷ്യമല്ലായിരുന്നു.
Verse 23
त्रैलोक्यविजयार्थाय भवद्भ्यामास्थितं तप: । हेतुनानेन दैत्येन्द्री न वा कामं करोम्यहम्
നാരദൻ പറഞ്ഞു—“ദൈത്യേന്ദ്രി, ദൈത്യാധിപന്മാരേ! നിങ്ങൾ ഇരുവരും ത്രിലോകവിജയം ലക്ഷ്യമാക്കി തന്നെയാണ് ഈ തപസ്സിനെ ആശ്രയിച്ചത്; അതുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങളുടെ അമരത്വകാമന ഞാൻ നിറവേറ്റാത്തത്.”
Verse 24
7, युन्दोपयुन्दावूचत॒ः त्रिषु लोकेषु यद् भूतं॑ किंचित् स्थावरजड्भमम् । सर्वस्मान्नो भयं न स्यादृतेडन्योन्यं पितामह,सुन्द और उपसुन्द बोले--पितामह! तब यह वर दीजिये कि हम दोनोंमेंसे एक- दूसरेको छोड़कर तीनों लोकोंमें जो कोई भी चर या अचर भूत हैं, उनसे हमें मृत्युका भय न हो
സുന്ദനും ഉപസുന്ദനും പറഞ്ഞു—“പിതാമഹാ! എന്നാൽ ഈ വരം നല്കുക: മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള ചല-അചലമായ ഏതൊരു ഭൂതത്താലും ഞങ്ങൾക്ക് മരണഭയം ഉണ്ടാകരുത്—ഞങ്ങൾ ഇരുവരും പരസ്പരം ഒഴികെ.”
Verse 25
पितामह उवाच यत् प्रार्थितं यथोक्तं च काममेतद् ददानि वाम् | मृत्योविधानमेतच्च यथावद् वा भविष्यति
പിതാമഹൻ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ അപേക്ഷിച്ചതുപോലെ, പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയീ വരം ഞാൻ നിങ്ങളിരുവർക്കും നൽകുന്നു. നിങ്ങളുടെ മരണവിധിയും അതേ രീതിയിൽ യഥാവിധി സംഭവിക്കും.”
Verse 26
नारद उवाच ततः पितामहो दत्त्वा वरमेतत् तदा तयो: । निवर्त््य तपसस्तौ च ब्रह्मलोक॑ जगाम ह
നാരദൻ പറഞ്ഞു—“അപ്പോൾ പിതാമഹൻ ആ ഇരുവർക്കും ആ വരം നൽകി, അവരെ തപസ്സിൽ നിന്ന് വിരമിപ്പിച്ച്, സ്വയം ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി.”
Verse 27
लब्ध्वा वराणि दैत्येन्द्रावथ तौ भ्रातरावुभौ | अवध्यौ सर्वलोकस्य स्वमेव भवनं गतौ,फिर वे दोनों भाई दैत्यराज सुन्द और उपसुन्द यह अभीष्ट वर पाकर सम्पूर्ण लोकोंके लिये अवध्य हो पुनः अपने घरको ही लौट गये
ഇഷ്ടവരങ്ങൾ ലഭിച്ച ദാനവേന്ദ്രരായ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ—സുന്ദനും ഉപസുന്ദനും—സകല ലോകങ്ങൾക്കും അവധ്യരായി; പിന്നെ തങ്ങളുടെ ഭവനത്തിലേക്കു മടങ്ങി।
Verse 28
तौ तु लब्धवरीौ दृष्टवा कृतकामौ मनस्विनौ । सर्व: सुहृज्जनस्ताभ्यां प्रहर्षमुपजग्मिवान्,वरदान पाकर पूर्णकाम होकर लौटे हुए उनदोनों मनस्वी वीरोंको देखकर उनके सभी सगे-सम्बन्धी बड़े प्रसन्न हुए
വരം നേടി ലക്ഷ്യം സഫലമാക്കി മടങ്ങിയെത്തിയ ആ രണ്ടു മനസ്വികളായ വീരന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, അവരുടെ എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും അത്യന്തം ഹർഷിച്ചു।
Verse 29
ततस्तौ तु जटा भित्त्वा मौलिनौ सम्बभूवतु: । महाहाभरणोपेतौ विरजो<म्बरधारिणौ
അനന്തരം അവർ ജട മുറിച്ച് ശിരസ്സിൽ കിരീടം ധരിച്ചു. മഹാമൂല്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായി, മാലിന്യമില്ലാത്ത വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു അവർ ദീപ്തരായി।
Verse 30
अकालकौमुदी चैव चक्रतु: सार्वकालिकीम् । नित्यप्रमुदित: सर्वस्तयोश्वैव सुहृज्जन:
അവർ കാലമല്ലാത്ത ചന്ദ്രിക സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ ചെയ്തു, അതിനെ സർവകാലികമാക്കി. അവരുടെ കാരണത്താൽ അവരുടെ എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും നിത്യവും ആനന്ദത്തിലായിരുന്നു।
Verse 31
भक्ष्यतां भुज्यतां नित्यं दीयतां रम्यतामिति । गीयतां पीयतां चेति शब्दश्चासीद् गृहे गृहे,प्रत्येक घरमें सर्वदा 'खाओ, भोग करो, लुटाओ, मौज करो, गाओ और पीओ'”का शब्द गूँजता रहता था
വീടുവീടായി ഇതേ വിളി മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു—“ഭക്ഷിക്കൂ, ഭോഗിക്കൂ, നിത്യം ദാനം ചെയ്യൂ, രമിക്കൂ; പാടൂ, പാനം ചെയ്യൂ।”
Verse 32
तत्र तत्र महानादैरुत्कृष्टतलनादितै: । हृष्ट प्रमुदितं सर्व दैत्यानामभवत् पुरम्,जहाँ-तहाँ जोर-जोरसे तालियाँ पीटनेकी ऊँची आवाजसे दैत्योंका वह सारा नगर हर्ष और आनन्दमें मग्न जान पड़ता था
ഇവിടെയും അവിടെയും മഹാകോലാഹലത്തോടെയും ഉയർന്ന കൈയടികളുടെ മുഴക്കത്തോടെയും ദൈത്യരുടെ മുഴുവൻ നഗരം ഹർഷപ്രമോദങ്ങളിൽ മുങ്ങിയതായി തോന്നി।
Verse 33
तैस्तैरविंहारैर्बहुभिदैत्यानां कामरूपिणाम् | समा: संक्रीडतां तेषामहरेकमिवाभवत्
ഇഷ്ടാനുസാരം രൂപം ധരിക്കാനാകുന്ന ആ അനേകം ദാനവർ പലവിധ വിനോദങ്ങളിലും ക്രീഡകളിലും ലീനരായി; അവർക്കു വർഷങ്ങളോളം പോലും ഒരുദിവസംപോലെ തന്നെയായി തോന്നി।
Verse 207
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत विदुरागमनराज्यलम्भपर्वमें युधिष्ठिर-नारद- संवादविषयक दो सौ सातवाँ अध्याय पूरा हुआ
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിന്റെ ആദിപർവത്തിലെ ‘വിദുരാഗമന-രാജ്യലഭംപർവ’ത്തിനകത്ത് യുദ്ധിഷ്ഠിര-നാരദ സംവാദവിഷയകമായ ഇരുനൂറ്റിയേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 208
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि विदुरागमनराज्यलम्भपर्वणि सुन्दोपसुन्दोपाख्यानेडष्टाधिकद्विशततमो<5 ध्याय:
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിന്റെ ആദിപർവത്തിലെ ‘വിദുരാഗമന-രാജ്യലഭംപർവ’ത്തിനകത്ത് ‘സുന്ദ-ഉപസുന്ദോപാഖ്യാനം’ വിഷയകമായ ഇരുനൂറ്റിയെട്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Frequently Asked Questions
The dilemma centers on action under advisory constraint: whether to avoid a sacred site due to credible warnings or to proceed with disciplined courage; the narrative tests how reverence for tīrtha is balanced with responsibility toward foreseeable harm.
Tapas is portrayed as ethically protected power: deliberate interference with sincere ascetic discipline generates severe karmic repercussions, while humility before spiritual practice and attention to wise counsel preserve social and personal order.
No explicit phalaśruti is stated; the implicit meta-teaching is etiological and normative—explaining ritual avoidance of certain tīrthas and reinforcing the broader Mahābhārata framework where actions toward ascetics and sacred contexts yield durable consequences.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.