Adhyaya 186
Ādi Parva, Adhyāya 186 — Drupada’s Summons and the Pāñcāla Reception
Upa-parva: Svayaṃvara-Anantara (Pāñcāla-gamana) Episode within Ādi Parva
A messenger announces that King Drupada has prepared food provisions and wedding arrangements, urging the party to complete remaining tasks and not delay Kṛṣṇā (Draupadī) there. Ornate, royal-appropriate chariots are presented for immediate departure to the Pāñcāla residence. Vaiśaṃpāyana narrates that the Kuru leaders set out, first sending/placing the family priest in the lead, traveling in great conveyances with Kuntī and Kṛṣṇā together. Responding to the priest’s words and out of prudent inquiry, Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) gathers diverse materials: fruits, garlands, hides, armor, seats, cattle, ropes, agricultural implements, artisanal goods, and recreation items, alongside extensive martial equipment (swords, bows, arrows, spears, axes, and other battlefield stores) and well-prepared beds and seats. Kuntī escorts Draupadī into Drupada’s inner apartments, where the women honor her as the Kaurava bride. Observing the arriving heroes—depicted with disciplined bearing and ascetic-like attire—Drupada’s court (king, ministers, sons, friends, servants) rejoices; the guests are seated in order on costly seats and served varied royal foods in fine vessels by well-dressed attendants. After dining to satisfaction, the heroes proceed to view the assembled resources and war-ready supplies. Drupada’s son and the king, with chief counselors, approach and formally honor the sons of Kuntī, recognizing their royal stature and strengthening the alliance through public ceremony.
Chapter Arc: द्रौपदी-स्वयंवर के रंगमंच पर अनेक नवयुवक राजा आभूषणों से दीप्त, कानों में कुण्डल, हाथों में अस्त्र-शस्त्र लिये, परस्पर लाग-डाँट और स्पर्धा करते हुए एकत्र होते हैं—हर दृष्टि लक्ष्य पर नहीं, ‘कृष्णा मेरी ही’ के दर्प पर टिकी है। → राजा रूप, कुल, शील, धन और यौवन के मद में हिमालयी गजों-से उन्मत्त होकर एक-दूसरे को तौलते हैं; फिर एक-एक कर उस ‘सुदृढ़ धनुष’ के पास बढ़ते हैं। पर धनुष का भार और कठोरता उनके बल-वीर्य को अपमानित करती है—किसी के मुकुट-हार ढीले पड़ते हैं, कोई भूमि पर गिरता है, कोई हाँफता हुआ लौटता है; सभा में ‘हाहा’ का कोलाहल उठता है। → जरासंध पर्वत-सा अचल होकर आगे आता है, शल्य भी प्रयास करता है, और फिर दुर्योधन अपने समस्त राजलक्षणों और मान के साथ उठता है—पर वह भी उस धनुष के आगे विवश होता है। राजमण्डल का अभिमान द्रौपदी-निमित्त टूटता दिखता है; उसी क्षण परदे के पीछे छिपे पाण्डव-बल का संकेत उभरता है—बलराम (राम) किसी पाण्डुसुत की ‘हस्तगत’ विजय को भाँपकर भीतर ही भीतर चकित/हर्षित होता है, जबकि अन्य नृपवीर उस छिपे रूप को नहीं पहचानते। → अनेक राजाओं की असफलता से यह स्पष्ट हो जाता है कि केवल राजवैभव और दर्प इस परीक्षा को नहीं जीत सकते। सभा का उत्साह अब अनिश्चितता और जिज्ञासा में बदलता है—कौन है जो इस धनुष को साधेगा? → जिस पाण्डुसुत की सामर्थ्य को बलराम पहचान लेता है, वह अभी प्रकट नहीं हुआ—अगला क्षण उसी अज्ञात साधक के उदय की ओर बढ़ता है।
Shlokas
Verse 1
वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! वे सब नवयुवक राजा अनेक आशभूषणोंसे विभूषित हो कानोंमें कुण्डल पहने और परस्पर लाग-डाँट रखते हुए हाथोंमें अस्त्र-शस्त्र लिये अपने-अपने आसनोंसे उठने लगे। उन्हें अपनेमें ही सबसे अधिक अस्त्रविद्या और बलके होनेका अभिमान था; सभीको अपने रूप
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനമേജയ! ആ നവയൗവന രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും പലവിധ ആഭരണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതരായി, കാതുകളിൽ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, പരസ്പരം തള്ളിത്തള്ളിയും പരിഹാസവാക്കുകൾ ചൊല്ലിയും, കൈകളിൽ അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങൾ പിടിച്ച് തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആസനങ്ങളിൽ നിന്ന് എഴുന്നേൽക്കാൻ തുടങ്ങി. അസ്ത്രവിദ്യയിലും ബലത്തിലും താനേ ശ്രേഷ്ഠനെന്ന അഭിമാനം ഓരോരുത്തനിലും; രൂപം, പരാക്രമം, കുലം, ശീലം, ധനം, യൗവനം—ഇവയുടെ ഗർവം എല്ലാവരെയും വീർപ്പിച്ചു. ഹിമാചലപ്രദേശത്തിലെ ഗജേന്ദ്രന്മാർ കപാലത്തിൽ നിന്ന് മദധാര വേഗത്തിൽ ഒഴുക്കുന്നതുപോലെ, അവർ മദോന്മത്തരായി അഴിഞ്ഞാടി.
Verse 2
रूपेण वीर्येण कुलेन चैव शीलेन वित्तेन च यौवनेन । समिद्धदर्पा मदवेगभिनज्ना मत्ता यथा हैमवता गजेन्द्रा:
രൂപം, വീര്യം, കുലം, ശീലം, ധനം, യൗവനം—ഇവയാൽ അവരുടെ ദർപ്പം ജ്വലിച്ചു; മദവേഗം വിവേകം തകർത്തു; ഹൈമവത ഗജേന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ അവർ ഉന്മത്തരായി. വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനമേജയ! ആ നവയൗവന രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും പലവിധ ആഭരണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതരായി, കാതുകളിൽ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, പരസ്പരം മത്സരിച്ചു പരിഹസിച്ചു, കൈകളിൽ അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങൾ പിടിച്ച് തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആസനങ്ങളിൽ നിന്ന് എഴുന്നേൽക്കാൻ തുടങ്ങി. അസ്ത്രവിദ്യയിലും ബലത്തിലും താനേ ശ്രേഷ്ഠനെന്ന അഭിമാനം ഓരോരുത്തനിലും; രൂപം, പരാക്രമം, കുലം, ശീലം, ധനം, യൗവനം—ഇവയുടെ ഗർവം എല്ലാവരെയും വീർപ്പിച്ചു. ഹിമാചലപ്രദേശത്തിലെ ഗജേന്ദ്രന്മാർ കപാലത്തിൽ നിന്ന് മദധാര വേഗത്തിൽ ഒഴുക്കുന്നതുപോലെ, അവർ മദോന്മത്തരായി അഴിഞ്ഞാടി.
Verse 3
परस्परं स्पर्धया प्रेक्षमाणा: संकल्पजेनाभिपरिप्लुताज्ा: | कृष्णा ममैवेत्यभिभाषमाणा नृपासनेभ्य: सहसोदतिष्ठन्
അവർ പരസ്പരം കടുത്ത മത്സരത്തോടെ നോക്കി; തങ്ങളുടെ തന്നെ സംकल्पത്തിൽ നിന്നുയർന്ന കാമോന്മാദം ശരീരമൊട്ടാകെ പടർന്നു. “കൃഷ്ണാ എനിക്കേ” എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അവർ രാജാസനങ്ങളിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റു നിന്നു.
Verse 4
ते क्षत्रिया रड्रगता: समेता जिगीषमाणा द्रुपदात्मजां ताम् | चकाशिरे पर्वतराजकन्या- मुमां यथा देवगणा: समेता:
ദ്രുപദപുത്രിയെ നേടുവാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ രംഗമണ്ഡപത്തിൽ സമവേതരായ ആ ക്ഷത്രിയ നൃപന്മാർ, പർവതരാജന്റെ പുത്രി ഉമയുടെ വിവാഹത്തിൽ ദേവഗണങ്ങൾ ഒന്നിച്ചുകൂടി ശോഭിക്കുന്നതുപോലെ, ദീപ്തിമാന്മാരായി തിളങ്ങി.
Verse 5
कन्दर्पषबाणाभिनिपीडिताड्रा: कृष्णागतैस्ते हृदयैनरिन्द्रा: । रड्भावतीर्णा द्रुपदात्मजार्थ द्वेषं प्रचक्रु: सुहदो5पि तत्र
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—കാമദേവന്റെ അമ്പുകളാൽ പീഡിതരായ ആ രാജാക്കന്മാർ നിരന്തരം വേദനയിൽ ആയിരുന്നു. അവരുടെ ഹൃദയം മുഴുവനും കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി)യിലേക്കു തന്നെ ആകർഷിക്കപ്പെട്ടു. ദ്രുപദന്റെ പുത്രിയെ നേടാൻ അരങ്ങിലിറങ്ങിയ അവർ അവിടെ സ്വന്തം സുഹൃത്തായ കൂട്ടരാജാക്കന്മാരോടുപോലും അസൂയ വളർത്തിത്തുടങ്ങി.
Verse 6
अथाययुर्देवगणा विमानै रुद्रादित्या वसवो<थाश्रिनौ च । साध्याश्चव सर्वे मरुतस्तथैव यम॑ पुरस्कृत्य धनेश्वरं च
അപ്പോൾ ദേവഗണങ്ങൾ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വിമാനങ്ങളിൽ എത്തി—രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, ഇരട്ട അശ്വിനികൾ; അതുപോലെ എല്ലാ സാധ്യരും മരുതുകളും. യമനെ മുൻപിൽ നിർത്തി, ധനാധിപനായ കുബേരനെയും കൂട്ടി അവർ ആ സ്ഥലത്തേക്ക് വന്നു.
Verse 7
दैत्या: सुपर्णाश्न महोरगाश्न देवर्षयो गुह्मुकाश्चारणाश्न । विश्वावसुर्नारदपर्वतौ च गन्धर्वमुख्या: सहसाप्सरोभि:
ദൈത്യർ, സുപർണർ, മഹോരഗർ (നാഗങ്ങൾ), ദേവർഷികൾ, ഗുഹ്യകർ, ചാരണർ; കൂടാതെ വിശ്വാവസു, നാരദൻ, പർവതൻ മുതലായ പ്രധാന ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളോടുകൂടെ പെട്ടെന്ന് ആകാശത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 8
हलायुधस्तत्र जनार्दनश्न वृष्ण्यन्धकाश्चैव यथाप्रधानम् । प्रेक्षां सम चक्रुर्यदुपुड्रवास्ते स्थिताश्न कृष्णस्य मते महान्तः
അവിടെ ഹലായുധനായ ബലരാമനും ജനാർദനനായ ശ്രീകൃഷ്ണനും, വൃഷ്ണി-അന്ധക വംശങ്ങളിലെ പ്രധാനന്മാരും യഥാക്രമം ഇരുന്നിരുന്നു. ആ മഹത്തായ യാദവശ്രേഷ്ഠർ കൃഷ്ണന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം തന്നെ നിശ്ശബ്ദമായി തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇരുന്ന് ദൃശ്യം മാത്രം നിരീക്ഷിച്ചു.
Verse 9
दृष्टवा तु तान् मत्तगजेन्द्ररूपान् पज्चाभिपषझानिव वारणेन्द्रान् । भस्मावृताड्ानिव हव्यवाहान् कृष्ण: प्रदध्यौ यदुवीरमुख्य:
ആ അഞ്ചുപേരെയും കണ്ടപ്പോൾ—മത്തഗജേന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെയുള്ള രൂപം, ചുറ്റുമൊതുക്കപ്പെട്ട വാരണേന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ; ധൂളി-ഭസ്മം മൂടിയ അവയവങ്ങൾ, ചാരത്തിനടിയിൽ മറഞ്ഞ അഗ്നിപോലെ—യാദവവീരന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഉടൻ തന്നെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
Verse 10
शशंस रामाय युधिष्छिरं स भीमं॑ सजिष्णुं च यमौ च वीरौ । शनै: शनैस्तान् प्रसमीक्ष्य रामो जनार्दनं प्रीतमना ददर्श ह
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ബലരാമനോട് പതുക്കെ പറഞ്ഞു: “അണ്ണാ! അവിടെ നോക്കൂ—യുധിഷ്ഠിരൻ, ഭീമൻ, സദാ വിജയിയായ അർജുനൻ, പിന്നെ ആ രണ്ടു വീര ഇരട്ടകൾ നകുലൻ-സഹദേവൻ അവിടെ ഇരിക്കുന്നു.” അവരെ പതുക്കെ നിരീക്ഷിച്ച ബലരാമന്റെ മനസ്സ് ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു; അവൻ സ്നേഹത്തോടെ ജനാർദനനായ ശ്രീകൃഷ്ണനിലേക്കു ദൃഷ്ടി തിരിച്ചു.
Verse 11
अन््ये तु वीरा नृपपुत्रपौत्रा: कृष्णागतैनेत्रमन:स्वभावै: । व्यायच्छमाना ददृशुर्न तान् वै संदष्टदन्तच्छदताम्रनेत्रा:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—എന്നാൽ മറ്റു വീരന്മാർ—രാജാക്കന്മാരുടെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും—അവരുടെ കണ്ണും മനസ്സും സ്വഭാവവും എല്ലാം കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപതി)യിലേക്കു വലിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, അവളെയേ നോക്കി നിന്നു; പാണ്ഡവരെ അവർ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല. ആവേശത്തിൽ പല്ലുകൾ കടിച്ചമർത്തി അധരങ്ങൾ കടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; ക്രോധത്തിൽ അവരുടെ കണ്ണുകൾ ചുവന്നു.
Verse 12
तथैव पार्था: पृथुबाहवस्ते वीरौ यमौ चैव महानुभावौ । तां द्रौपदी प्रेक्ष्य तदा सम सर्वे कन्दर्पबाणाभिहता बभूवु:
അതുപോലെ തന്നെ, വിശാലഭുജന്മാരായ പൃഥയുടെ പുത്രന്മാരും ആ രണ്ടു മഹാനുഭാവ വീര ഇരട്ടകൾ—നകുലൻ-സഹദേവൻ—ദ്രൗപതിയെ കണ്ട ഉടനെ, എല്ലാവരും ഒരുപോലെ കാമദേവന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് വേദനിച്ചവരായി തോന്നി.
Verse 13
देवर्षिगन्धर्वसमाकुलं तत् सुपर्णनागासुरसिद्धजुष्टम् । दिव्येन गन्धेन समाकुलं च दिव्यैश्व पुष्पैरवकीर्यमाणम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! അപ്പോൾ അവിടത്തെ ആകാശം ദേവർഷിമാരും ഗന്ധർവന്മാരും നിറഞ്ഞുകവിഞ്ഞിരുന്നു. സുപർണർ, നാഗർ, അസുരർ, സിദ്ധർ എന്നിവരുടെ കൂട്ടവും അവിടെ സമാഗമിച്ചു. ദിവ്യസുഗന്ധം എല്ലാടവും പരന്നു; ദിവ്യപുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 14
महास्वनैर्दुन्दुभिनादितैश्न बभूव तत् संकुलमन्तरिक्षम् । विमानसम्बाधम भूत् समन्तात् सवेणुवीणापणवानुनादम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മഹാനാദത്തോടെ മുഴങ്ങുന്ന ദുന്ദുഭികളുടെ ഗർജ്ജനത്തിൽ സമസ്ത അന്തരീക്ഷം മുഴങ്ങി; ആകാശം കോലാഹലത്തോടെ നിറഞ്ഞു. എല്ലാടവും വിമാനങ്ങൾ നിറഞ്ഞുകൂടി; അവിടെ വേണു, വീണ, പണവ-മൃദംഗങ്ങളുടെ മധുരനാദം ഒരുമിച്ച് പ്രതിധ്വനിച്ചു.
Verse 15
ततस्तु ते राजगणा: क्रमेण कृष्णानिमित्तं कृतविक्रमाश्न । सकर्णदुर्योधनशाल्वशल्य- द्रौणायनिक्राथसुनीथवक्रा:
അനന്തരം ആ രാജാക്കന്മാർ ക്രമമായി കൃഷ്ണയെ (ദ്രൗപദിയെ) നിമിത്തമാക്കി തങ്ങളുടെ വീര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു—കർണ്ണൻ, ദുര്യോധനൻ, ശാൽവൻ, ശല്യൻ, ദ്രൗണായനി, ക്രാഥൻ, സുനീഥൻ, വക്രൻ മുതലായവർ।
Verse 16
कलिजड्भवज्राधिपपाण्ड्यपौण्ड्रा विदेहराजो यवनाधिपश्न । अन्ये च नानानृपपुत्रपौत्रा राष्ट्राधिपा: पड़कजपकत्रनेत्रा:
കലിംഗം, ജഡ്ഭം, വജ്രം എന്നിവയുടെ അധിപന്മാർ; പാണ്ഡ്യരും പൗണ്ഡ്രരും രാജാക്കന്മാർ; വിദേഹരാജാവും യവനാധിപതിയും—ഇവരോടൊപ്പം അനേകം രാജപുത്രന്മാരും രാജപൗത്രന്മാരും വിവിധ ദേശാധിപന്മാരും കൂടി വന്നു।
Verse 17
किरीटहाराड्गदचक्रवालै- विभूषिताजड्: पृथुबाहवस्ते | अनुक्रमं विक्रमसच्त्वयुक्ता बलेन वीर्येण च नर्दमाना:
കിരീടങ്ങളും ഹാരങ്ങളും അങ്കദങ്ങളും ധരിച്ച്, ഗദയും ചക്രവും കൈവശമുള്ള ആ വിശാലഭുജ വീരന്മാർ—വിക്രമവും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞവർ—ക്രമബദ്ധമായി മുന്നേറി, ബലവും വീര്യവും കൊണ്ടുള്ള ഗർജ്ജനത്തോടെ ദിക്കുകളെ മുഴക്കിച്ചു।
Verse 18
तदनन्तर वे नृपतिगण द्रौपदीके लिये क्रमशः: अपना पराक्रम प्रकट करने लगे। कर्ण
അതിനുശേഷം ദ്രൗപദിക്കായി നൃപതികൾ ക്രമമായി തങ്ങളുടെ പരാക്രമം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി—കർണ്ണൻ, ദുര്യോധനൻ, ശാൽവൻ, ശല്യൻ, അശ്വത്ഥാമാവ്, ക്രാഥൻ, സുനീഥൻ, വക്രൻ, കലിംഗരാജാവ്, വംഗനരേശൻ, പാണ്ഡ്യനരേശൻ, പൗണ്ഡ്രദേശാധിപൻ, വിദേഹരാജാവ്, യവനാധിപൻ, കൂടാതെ മറ്റു പല ദേശാധിപന്മാർ, രാജാക്കന്മാർ, രാജപുത്രന്മാർ, രാജപൗത്രന്മാർ। വിരിഞ്ഞ താമരയിലപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന കണ്ണുകൾ, കിരീടം-ഹാരം-അങ്കദം-വളകൾ മുതലായ ആഭരണങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ശരീരം, ദീർഘവും ബലവുമുള്ള ഭുജങ്ങൾ—ഇവയുള്ള അവർ എല്ലാവരും ധൈര്യപരാക്രമസമ്പന്നരായി ബല-വീര്യഗർജ്ജനത്തോടെ ആ ധനുസ്സിൽ തങ്ങളുടെ ശക്തി പരീക്ഷിക്കാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു। എന്നാൽ സഘനമായി നിർമ്മിതമായ അതിദൃഢമായ ആ ധനുസ്സിനെ അവർ സജ്ജമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല—കൈകൊണ്ടല്ല, മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും. തങ്ങളുടെ അഭ്യാസവും അഹങ്കാരവും അനുസരിച്ച് അമർത്തുമ്പോൾ, ആ കഠിനമായി മിനുങ്ങുന്ന ധനുസ്സിന്റെ ഝട്കത്തിൽ അവർ പിന്നോട്ടെറിഞ്ഞു തളർന്ന് നിലത്തു വീണു. അപ്പോൾ അവരുടെ ഉത്സാഹം കെട്ടടങ്ങി; കിരീടങ്ങളും ഹാരങ്ങളും വഴുതി വീണു; ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ട് മൗനമായി ഇരുന്നു।
Verse 19
विचेष्टमाना धरणीतलस्था यथाबलं शैक्ष्यगुणक्रमाश्न । गतौजस: स्रस्तकिरीटहारा विनि:श्वसन्त: शमयाम्बभूवु:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ആ രാജാക്കന്മാർ തങ്ങളുടെ ബലം, അഭ്യാസം, ഗുണക്രമം അനുസരിച്ച് ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ അവരുടെ ഊർജം ക്ഷയിച്ചു; കിരീടങ്ങളും ഹാരങ്ങളും സളളപ്പെട്ടു; ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ട് അവർ മൗനമായി ഇരുന്നു।
Verse 20
हाहाकृतं तद् धनुषा दृढेन विस्रस्तहाराड़चक्रवालम् । कृष्णानिमित्तं विनिवृत्तकामं राज्ञां तदा मण्डलमार्तमासीत्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി) കാരണമായി ആഗ്രഹം വിട്ട രാജമണ്ഡലം അത്യന്തം വ്യാകുലമായി ഹാഹാകാരം ചെയ്തു. ആ ദൃഢധനുസ്സിന്റെ പ്രഹരത്തിൽ അവരുടെ മാലകളും ഭുജബന്ധങ്ങളും കങ്കണങ്ങളും വഴുതി വീണു; അവളെ നേടുമെന്ന പ്രതീക്ഷ ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ ദുഃഖത്തോടെ നിന്നു.
Verse 21
सर्वान् नृपांस्तान् प्रसमीक्ष्य कर्णो धनुर्धराणां प्रवरो जगाम । उद्धृत्य तूर्ण धनुरुद्यतं तत् सज्यं चकाराशु युयोज बाणान्
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും അവസ്ഥ കണ്ടു ധനുർധരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കർണ്ണൻ ആ ധനുസ്സിനരികേ ചെന്നു. ഉടൻ തന്നെ അത് എടുത്തുയർത്തി നാരേറി, വേഗത്തിൽ ബാണങ്ങൾ അതിൽ ഘടിപ്പിച്ചു—സഭയുടെ മുന്നിൽ തന്റെ സന്നദ്ധതയും വീര്യവും പ്രകടമാക്കി.
Verse 22
दृष्टवा सूतं मेनिरे पाण्डुपुत्रा भित्त्वा नीत॑ लक्ष्यवरं धरायाम् | धनुर्धरा रागकृतप्रतिज्ञ- मत्यग्निसोमार्कमथार्कपुत्रम्
സൂതപുത്രനെ കണ്ട പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ—ഇവൻ ആ ഉത്തമ ലക്ഷ്യം ഭേദിച്ച് ഭൂമിയിലേക്കു വീഴ്ത്തുമെന്നു നിശ്ചയിച്ചു. ആ മഹാബല ധനുർധരൻ, സൂര്യപുത്രൻ കർണ്ണൻ, ദ്രൗപദിയോടുള്ള ആസക്തിയിൽ നിന്നുയർന്ന പ്രതിജ്ഞയോടെ എഴുന്നേറ്റു; അവന്റെ തേജസ് അഗ്നി, സോമ, സൂര്യന്മാരെയും മീതെ ദീപ്തമായി.
Verse 23
दृष्टवा तु तं द्रौपदी वाक्यमुच्चै- जगाद नाहं वरयामि सूतम् । सामर्षहासं प्रसमीक्ष्य सूर्य तत्याज कर्ण: स्फुरितं धनुस्तत्
അവനെ കണ്ട ദ്രൗപദി ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ സൂതജാതിയിലുള്ള പുരുഷനെ വരിക്കുകയില്ല.” ഇത് കേട്ട് കർണ്ണൻ അമർഷം നിറഞ്ഞ ചിരിയോടെ സൂര്യനെ നോക്കി, ആ ദീപ്തമായ ധനുസ്സിനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
Verse 24
एवं तेषु निवत्तेषु क्षत्रियेषु समन््तत: । चेदीनामधिपो वीरो बलवानन्तकोपम:
ഇങ്ങനെ എല്ലാ ക്ഷത്രിയരും ചുറ്റുമെല്ലാം പിന്മാറിയപ്പോൾ, ചേദികളുടെ വീരാധിപൻ—അന്തകനെ (മരണം) പോലെ ബലവാനായ ശിശുപാലൻ—ധനുസ്സെടുക്കാൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. എന്നാൽ അതിൽ കൈവെച്ച നിമിഷം തന്നെ അവൻ മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.
Verse 25
दमघोषसुतो धीर: शिशुपालो महामतिः । धनुरादायमानस्तु जानुभ्यामगमन्महीम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—മറ്റു ക്ഷത്രിയർ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും പിന്മാറിയപ്പോൾ, ധീരനും മഹാമതിയുമായ ചേദിരാജൻ ദമഘോഷപുത്രൻ ശിശുപാലൻ വില്ലെടുക്കാൻ മുന്നോട്ട് ചെന്നു. എന്നാൽ അതിൽ കൈവെച്ച ഉടനെ അവൻ മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.
Verse 26
ततो राजा महावीरयों जरासंधो महाबल: । धनुषो5 भ्याशमागत्य तस्थौ गिरिरिवाचल:,तदनन्तर महापराक्रमी एवं महाबली राजा जरासंध धनुषके निकट आकर पर्वतकी भाँति अविचलभावसे खड़ा हो गया
അതിനുശേഷം മഹാവീര്യനും മഹാബലനും ആയ രാജാവ് ജരാസന്ധൻ വില്ലിനരികെ വന്ന് പർവ്വതംപോലെ അചലമായി നിന്നു.
Verse 27
धनुषा पीड्यमानस्तु जानुभ्यामगमन्महीम् | तत उत्थाय राजा स स्वराष्ट्राण्यभिजग्मिवान्,परंतु उठाते समय धनुषका झटका खाकर वह भी घुटनेके बल गिर पड़ा। तब वहाँसे उठकर राजा जरासंध अपने राज्यको चला गया
എന്നാൽ വില്ലിന്റെ പ്രബലതയിൽ അമർന്നു അവനും മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിലേക്കു വീണു. പിന്നെ അവിടെ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് രാജാവ് ജരാസന്ധൻ തന്റെ രാജ്യത്തിലേക്കു മടങ്ങിപ്പോയി.
Verse 28
तत: शल्यो महावीरो मद्रराजो महाबल: । तदप्यारोप्यमाणस्तु जानुभ्यामगमन्महीम्,तत्पश्चात् महावीर एवं महाबली मद्रराज शल्य आये। पर उन्होंने भी उस धनुषको चढ़ाते समय धरतीपर घुटने टेक दिये
അതിനുശേഷം മഹാവീരനും മഹാബലനും ആയ മദ്രരാജൻ ശല്യൻ വന്നു; എന്നാൽ ആ വില്ലിൽ ഞാണേറിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ അവനും മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.
Verse 29
(ततो दुर्योधनो राजा धार्तराष्ट्र: परंतप: । मानी दृढास्त्रसम्पन्न: सर्वेश्ष नृपलक्षणै: ।।
അതിനുശേഷം ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ, മഹാബലനായ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ, സഹസാ സഹോദരന്മാരുടെ നടുവിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് നിന്നു. അവൻ ദൃഢമായ ആയുധസമ്പത്താൽ സമ്പന്നനും, അഭിമാനിയും, രാജോചിതമായ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളാലും അലങ്കൃതനുമായിരുന്നു. ദ്രൗപദിയെ കണ്ടപ്പോൾ അവന്റെ ഹൃദയം ഹർഷത്തോടെ വിരിഞ്ഞു; അവൻ വേഗത്തിൽ വില്ലിനരികെ ചെന്നു. വില്ലെടുത്തു കൈയിൽ പിടിച്ചപ്പോൾ ധനുര്ധരനായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ അവൻ ദീപ്തനായി. എന്നാൽ ആ പ്രബല വില്ലിൽ ഞാണേറിക്കാൻ ശ്രമിച്ച നിമിഷം, വിരലുകളുടെ ഇടയിൽ ശക്തമായ അടിയേറ്റു; അവൻ പുറകോട്ടു വീണ് ചിതയായി കിടന്നു. വില്ലിന്റെ പ്രഹരത്തിൽ തകർന്നു, ലജ്ജയിൽ മുങ്ങിയവനെപ്പോലെ ആ നരാധിപൻ തന്റെ സ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങി. അപ്പോൾ സഭയിൽ, മഹാരാജാക്കന്മാർ പോലും പരാജയപ്പെട്ടതോടെ ലക്ഷ്യവേധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാക്കുകൾ കലക്കത്തിൽ മൗനമായപ്പോൾ, കുന്തീപുത്രൻ ജിഷ്ണു അർജുനൻ ആ വില്ലിനെ സജ്ജമാക്കി അതിൽ അമ്പു ചാർത്താൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
Verse 186
(ततो वरिष्ठ: सुरदानवाना- मुदारधीर्वृष्णिकुलप्रवीर: । जहर्ष रामेण स पीड्य हस्तं हस्तं गतां पाण्डुसुतस्य मत्वा ।।
അപ്പോൾ ദേവ-ദാനവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ഉദാരബുദ്ധിയുമായ വൃഷ്ണികുലപ്രവീരൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പരമഹർഷത്തിൽ നിറഞ്ഞു. ബലരാമനോടൊപ്പം അദ്ദേഹം അഭിവാദ്യമായി കൈ അമർത്തിപ്പിടിച്ചു; ദ്രൗപദി ഇനി പാണ്ഡുപുത്രൻ അർജുനന്റെ കൈവശമായെന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായി. പാണ്ഡവർ തങ്ങളുടെ രൂപം മറച്ചിരുന്നതിനാൽ മറ്റു പ്രമുഖ രാജാക്കന്മാരും വീരന്മാരും അവരെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds an administrative-ethical tension rather than a binary dilemma: how to transform a sensitive marital outcome into publicly legitimate order through timely movement, careful protocol, and avoidance of delay that could invite dispute or instability.
Legitimacy in public life is produced through disciplined procedures—speech (invitation), movement (escorted travel), and ritualized hospitality—showing how dharma operates through institutions and conduct, not only personal intention.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-function is narrative-structural, documenting the protocol and material arrangements that authenticate the alliance and prepare the next sequence of political recognition.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.