Adhyaya 170
और्वोपाख्यानम् (Aurva Episode: Restoration of Sight and Restraint of World-Destructive Anger)
Upa-parva: Āurva-Upākhyāna (Episode of Sage Aurva)
The chapter reports a sequence of explanations and interventions surrounding Āurva, a Bhārgava born by splitting a thigh (ūru), who embodies accumulated wrath from prior killings of Bhṛgus. A female speaker clarifies to afflicted kings that their loss of sight is not her act but arises from Āurva’s anger and divine potency, triggered by remembrance of slain kin. She advises the kings to supplicate Āurva; upon their prostration he relents and restores their sight, becoming famed as “Aurva.” The narrative then pivots: Āurva interprets the episode as a humiliation of the world and resolves, through intensified tapas, toward a comprehensive destruction of beings as a form of reparation for the Bhṛgus. The Pitṛs (ancestors), arriving from the ancestral realm, counsel him to restrain this impulse. They argue that earlier events were not unilaterally controlled by the Bhṛgus, that retaliatory schemes (including provocation via hidden wealth) were adopted under existential pressure, and that self-destruction is not an acceptable solution. They instruct Āurva to check sinful intention, abandon world-harming anger, and preserve the integrity of tapas by aligning it with restraint rather than collective ruin.
Chapter Arc: आश्रयदाता ब्राह्मण से अनुमति लेकर कुन्तीपुत्र पाण्डव पंचाल-यात्रा के लिए प्रस्थान करते हैं—वन-मार्ग, तीर्थ और गङ्गा-तट की ओर बढ़ते हुए। → दिन-रात की कठिन यात्रा के बाद वे गङ्गा-तट के सोमाश्रय तीर्थ पर पहुँचते हैं, जहाँ वन का रहस्य और गन्धर्व-लोक की छाया उनके मार्ग को असाधारण बना देती है। अर्जुन का सामना चित्ररथ गन्धर्व से होता है; पराक्रम की परीक्षा के साथ-साथ यह भी स्पष्ट होता है कि केवल बाहुबल नहीं, नीति और ब्राह्मण-आधारित राजधर्म भी निर्णायक है। → अर्जुन अपने वेग से शत्रु की शक्ति को स्तम्भित कर उसे पराजित करता है—पराजित चित्ररथ शरणागत-भाव से आता है; विजय के क्षण में अर्जुन का संयम और क्षत्रधर्म (शरणागत पर अनावश्यक प्रहार न करना) निर्णायक बनता है। → पराजय के बाद शत्रुता मित्रता में बदलती है। चित्ररथ ‘अङ्गारपर्ण’ के रूप में वन-परिचय देता है और गन्धर्व-देश के अद्भुत अश्वों का वर्णन/प्रदान करता है—जो इच्छानुसार रंग-वेग बदलने वाले, रथ-युद्ध के ‘वज्र’ के अंग समान माने गए हैं। साथ ही राजधर्म का उपदेश उभरता है: पुरोहित/ब्राह्मण-प्रधान व्यवस्था के बिना राज्य दीर्घकाल तक नहीं टिकता। → पाण्डवों की पंचाल-यात्रा आगे बढ़ती है—गन्धर्व-मित्रता से प्राप्त साधनों और उपदेशों के साथ अगला चरण किस परीक्षा की ओर ले जाएगा, यह संकेत मात्र रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्रात बछ। अर: अ2 एकोनसप्तत्याधिकशततमो< ध्याय: पाण्डवोंकी पंचाल-यात्रा और अर्जुनके द्वारा चित्ररथ गन्धर्वकी पराजय एवं उन दोनोंकी मित्रता वैशम्पायन उवाच गते भगवति व्यासे पाण्डवा हृष्टमानसा: । ते प्रतस्थु: पुरस्कृत्य मातरं पुरुषर्षभा:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാൻ വ്യാസൻ പുറപ്പെട്ടശേഷം പുരുഷശ്രേഷ്ഠരായ പാണ്ഡവർ ഹർഷഭരിതരായി. അവർ മാതാവിനെ മുൻപിൽ നിർത്തി, അവൾക്ക് ആദരം അർപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, അവിടെ നിന്ന് പാഞ്ചാലദേശത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
Verse 2
आमन्त्य ब्राह्मा्ं पूर्वमभिवाद्यानुमान्य च । समैरुदड्मुखैर्मार्गर्यथोद्दिष्टं परंतपा:
പരന്തപന്മാരായ കുന്തീപുത്രന്മാർ ആദ്യം ആശ്രയദാതാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് വിട ചോദിച്ചു, നമസ്കരിച്ചു, അവരുടെ അനുമതി നേടി. പിന്നെ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ വടക്കോട്ടു മുഖമുള്ള നേരായ വഴികളിലൂടെ അവർ തങ്ങളുടെ അഭിഷ്ടമായ പാഞ്ചാലദേശത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു।
Verse 3
ते त्वगच्छन्नहोरात्रात् तीर्थ सोमाश्रयायणम् | आसेदु: पुरुषव्यात्रा गज्ञायां पाण्डुनन्दना:,एक दिन और एक रात चलकर वे नरश्रेष्ठ पाण्डव गंगाजीके तटपर सोमाश्रयायण नामक तीर्थमें जा पहुँचे
ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും യാത്ര ചെയ്ത് പുരുഷവ്യാഘ്രന്മാരായ പാണ്ഡുനന്ദന പാണ്ഡവർ ഗംഗാതീരത്തിലെ ‘സോമാശ്രയായണ’ എന്ന തീർത്ഥത്തിലെത്തി।
Verse 4
उल्मुकं तु समुद्यम्य तेषामग्रे धनंजय: । प्रकाशार्थ ययौ तत्र रक्षार्थ च महारथ:,उस समय उनके आगे-आगे महारथी अर्जुन उजाला तथा रक्षा करनेके लिये जलती हुई मशाल उठाये चल रहे थे
അപ്പോൾ മഹാരഥനായ ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ) വഴിക്ക് വെളിച്ചവും സംരക്ഷണവും നൽകാൻ ജ്വലിക്കുന്ന തീപ്പന്തം ഉയർത്തി അവരുടെ മുന്നിൽ മുന്നിൽ നടന്നു।
Verse 5
तत्र गज्भाजले रम्ये विविक्ते क्रीडयन् स्त्रिय: । ईर्ष्युर्गन्धर्वराजो वै जलक्रीडामुपागत:
ആ തീർത്ഥത്തിലെ ഗംഗയുടെ മനോഹരവും ഏകാന്തവുമായ ജലത്തിൽ ഗന്ധർവരാജൻ (ചിത്രരഥൻ/അംഗാരപർണൻ) തന്റെ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം ക്രീഡിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അസൂയയുള്ള അവൻ ജലക്രീഡയ്ക്കായിട്ടാണ് അവിടെ വന്നത്।
Verse 6
शब्दं तेषां स शुश्राव नदीं समुपसर्पताम् । तेन शब्देन चाविष्ट श्रुक्रोध बलवद् बली
നദിയിലേക്കു സമീപിച്ചുവരുന്ന അവരുടെ പാദധ്വനി അവൻ കേട്ടു. ആ ശബ്ദം കേട്ടതുമാത്രത്തിൽ തന്നെ ആ ശക്തനായ ഗന്ധർവൻ തീക്ഷ്ണക്രോധാവേശത്തിൽ പെട്ട് ഭീകരമായി കോപിച്ചു എഴുന്നേറ്റു।
Verse 7
स दृष्टवा पाण्डवांस्तत्र सह मात्रा परंतपान् | विस्फारयन् धनुर्घोरमिदं वचनमब्रवीत्,परंतप पाण्डवोंको अपनी माताके साथ वहाँ देख वह अपने भयानक धनुषको टंकारता हुआ इस प्रकार बोला--
അവിടെ മാതാവിനോടുകൂടിയ പാണ്ഡവരെ—ശത്രുസന്താപകരെ—കണ്ട് അവൻ തന്റെ ഭയങ്കര ധനുസ്സിനെ ടങ്കാരമൊലിപ്പിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 8
संध्या संरज्यते घोरा पूर्वरात्रागमेषु या । अशीतिभिललवैहींन तन्मुहुर्त प्रचक्षते
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാത്രി ആരംഭിക്കുമുമ്പ് പടരുന്ന ഭയങ്കര സന്ധ്യാരക്തിമ ഒരു പ്രത്യേക കാലമാണ്; അത് എൺപത് ലവങ്ങൾ കുറച്ച ഒരു മുഴുവൻ മുഹൂർത്തമെന്നു പറയുന്നു।
Verse 9
विहितं कामचाराणां यक्षगन्धर्वरक्षसाम् । शेषमन्यन्मनुष्याणां कर्मचारेषु वै स्मृतम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇഷ്ടപ്രകാരം സഞ്ചരിക്കുന്ന യക്ഷന്മാർക്കും ഗന്ധർവന്മാർക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും ആ സമയം വിധിക്കപ്പെട്ടതാണ്; ശേഷിക്കുന്ന സമയം മനുഷ്യർക്കു അവരുടെ കർമധർമ്മപ്രകാരം സഞ്ചരിക്കുവാൻ യുക്തമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।
Verse 10
लोभात् प्रचारं चरतस्तासु वेलासु वै नरान् । उपक्रान्तानि गृह्नीमो राक्षसैः सह बालिशान्,“जो मनुष्य लोभवश हमलोगोंकी वेलामें इधर घूमते हुए आ जाते हैं, उन मूर्खोंकी हम गन्धर्व और राक्षस कैद कर लेते हैं
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ലോഭം മൂലം ആ വേളകളിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ് എത്തുന്ന മനുഷ്യരെ, ആ മൂഢന്മാരെ ഞങ്ങൾ രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം പിടിച്ചു തടവിലാക്കുന്നു।
Verse 11
अतो रात्रौ प्राप्तुवन्तो जल॑ ब्रह्मविदो जना: । गर्हयन्ति नरान् सर्वान् बलस्थान् नृपतीनपि
അതുകൊണ്ട് വേദജ്ഞരായ ബ്രഹ്മവിദർ രാത്രിയിൽ ജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന എല്ലാ മനുഷ്യരെയും—ബലവാന്മാരായ രാജാക്കളെയുമുപോലും—നിന്ദിക്കുന്നു।
Verse 12
आरात् तिष्ठत मा महां समीपमुपसर्पत । कस्मान्मां नाभिजानीत प्राप्त भागीरथीजलम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “ദൂരത്ത് നിൽക്കുവിൻ; എന്റെ അടുത്തേക്ക് വരരുത്. ഞാൻ ഭാഗീരഥി (ഗംഗ)യുടെ ജലത്തിൽ ഇറങ്ങിയിട്ടും നിങ്ങളെന്തുകൊണ്ട് എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല?”
Verse 13
अज्जरपर्ण गन्धर्व वित्त मां स्वबलाश्रयम् । अहं हि मानी चेष्युश्व॒ कुबेरस्य प्रियः सखा
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “എന്നെ അങ്കാരപർണൻ എന്ന ഗന്ധർവനായി അറിയുക. ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം ബലത്തെയേ ആശ്രയിക്കുന്നവൻ. ഞാൻ അഭിമാനിയും അസൂയാസ്വഭാവിയും; കുബേരന്റെ പ്രിയസഖാവും ആകുന്നു. ഹേ മനുഷ്യരേ, ദൂരത്ത് നിൽക്കുവിൻ—എന്റെ അടുത്തേക്ക് വരരുത്.”
Verse 14
अड्जरपर्णमित्येवं ख्यातं चेदं वन॑ मम । अनुगड़ं चरन् कामांश्रित्रं यत्र रमाम्पयहम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “എന്റെ ഈ വനത്തിന് ‘അങ്കാരപർണ’ എന്ന പേരിലാണ് പ്രസിദ്ധി. ഭാഗീരഥിയുടെ തീരത്ത് സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, ഞാൻ ഇവിടെ ഇഷ്ടാനുസരണം നാനാവിധ മനോഹര ക്രീഡകളിൽ രമിക്കുന്നു.”
Verse 15
न कौणपा: शुज्िणो वा न देवा न च मानुषा: । इदं समुपसर्पन्ति तत् कि समनुसर्पथ,“मेरी उपस्थितिमें यहाँ राक्षस, यक्ष, देवता अथवा मनुष्य--कोई भी नहीं आने पाते; फिर तुमलोग कैसे आ रहे हो?”
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “എന്റെ സന്നിധിയിൽ ഇവിടെ കൗണപർ (അശുദ്ധഭക്ഷകർ) ആകട്ടെ, ശുചികൾ ആകട്ടെ—ദേവന്മാരോ മനുഷ്യരോ—ആരും സമീപിക്കാനാവില്ല. പിന്നെ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ഇവിടെ എത്തി പിന്തുടരുന്നു?”
Verse 16
अजुन उवाच समुद्रे हिमवत्पाश्वे नद्यामस्यां च दुर्मते । रात्रावहनि संध्यायां कस्य गुप्त: परिग्रह:
അർജുനൻ പറഞ്ഞു— “ദുർമതേ! സമുദ്രതീരത്തും, ഹിമവാന്റെ പാദപ്രദേശത്തും, ഈ നദീതീരത്തും—രാത്രിയിലോ പകലിലോ സന്ധ്യാവേളയിലോ—ആരുടെ അവകാശമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സുരക്ഷിതമായി നിലനിൽക്കുക? ആരാണ് ഇതിനെ സംരക്ഷിതമായ സ്വന്തം സ്വത്തെന്നപോലെ പിടിച്ചുനിർത്തുക?”
Verse 17
भुक्तो वाप्यथवाभुक्तो रात्रावहनि खेचर । न कालनियमो हास्ति गड्ढां प्राप्प सरिद्वराम्
ആകാശചാരിയായ ഗന്ധർവാ! ഗംഗാതീരത്തിലേക്ക് വരാൻ ആരെങ്കിലും ഭക്ഷിച്ചോ ഭക്ഷിക്കാതെയോ, രാത്രിയോ പകലോ എന്നൊരു നിയമമില്ല; കാലാദികളിലും ഇവിടെ യാതൊരു നിയന്ത്രണവും ഇല്ല.
Verse 18
वयं च शक्तिसम्पन्ना अकाले त्वामधृष्णुम । अशक्ता हि रणे क्रूर युष्मानर्चन्ति मानवा:
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“ഞങ്ങളും ശക്തിസമ്പന്നരാണ്. അസമയത്തിലും വന്ന്, ഹേ ക്രൂരനേ, നിന്നെ തകർത്തുകളയാം. യുദ്ധത്തിൽ അശക്തരായ—ദുർബല മനുഷ്യർ—മാത്രമാണ് നിങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്നത്.”
Verse 19
पुरा हिमवतश्नैषा हेमशूज्राद् विनिस्सृता | गड्ढा गत्वा समुद्राम्भ: सप्तथा समपद्यत
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“പുരാതനകാലത്ത് ഹിമാലയത്തിന്റെ സ്വർണ്ണശിഖരത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച ഗംഗ സമുദ്രത്തെത്തി ഏഴ് ധാരകളായി വിഭജിതയായി.”
Verse 20
गड्जां च यमुनां चैव प्लक्षजातां सरस्वतीम् । रथस्थां सरयूं चैव गोमतीं गण्डकीं तथा
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“ഗംഗയും യമുനയും, പ്ലക്ഷവൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച സരസ്വതിയും; അതുപോലെ രഥസ്ഥാ, സരയൂ, ഗോമതി, ഗണ്ഡകി—ഇവയെക്കുറിച്ചാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്.”
Verse 21
अपर्युषितपापास्ते नदी: सप्त पिबन्ति ये । इयं भूत्वा चैकवप्रा शुचिराकाशगा पुन:
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“ഈ ഏഴ് നദികളുടെ ജലം പാനം ചെയ്യുന്നവരുടെ പാപങ്ങൾ വൈകാതെ തന്നെ നശിക്കുന്നു. ഈ നദി പരമശുദ്ധമാണ്; പിന്നെയും ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച്, ഒരേയൊരു ധാരയായി മാറിയതുപോലെ തോന്നുന്നു.”
Verse 22
देवेषु गड्जा गन्धर्व प्राप्रोत्यलकनन्दताम् | तथा पितृन् वैतरणी दुस्तरा पापकर्मभि: । गड्जा भवति वै प्राप्य कृष्णद्वैपायनोडब्रवीत्
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗന്ധർവാ! ദേവലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ ഗംഗ അവിടെ ‘അലകനന്ദാ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. പിതൃലോകത്തെത്തുമ്പോൾ അവൾ ‘വൈതരണി’ ആകുന്നു—പാപകർമ്മഭാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടവർക്ക് അതി ദുഷ്കരമായി കടക്കേണ്ട നദി. ഈ ലോകത്ത് വന്നാൽ അവൾ ‘ഗംഗ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) പറഞ്ഞു.
Verse 23
असम्बाधा देवनदी स्वर्गसम्पादनी शुभा | कथमिच्छसि तां रोद्धुं नैष धर्म: सनातनः
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഈ ദേവനദി തടസ്സരഹിതവും ശുഭകരവും സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി നൽകുന്നതുമാണ്. നീ അവളെ എന്തിന് തടയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു? ഇത് സനാതനധർമ്മത്തിന് യോജിച്ചതല്ല.
Verse 24
अनिवार्यमसम्बाधं तव वाचा कथं वयम् | न स्पृशेम यथाकामं पुण्यं भागीरथीजलम्
ആർക്കും തടയാനാകാത്തതും എത്തുന്നതിൽ തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ആ പുണ്യമായ ഭാഗീരഥീജലം, നിന്റെ വാക്കുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ ഇഷ്ടമെന്നപോലെ സ്പർശിക്കാതിരിക്കേണ്ടത് എന്തിന്?
Verse 25
वैशम्पायन उवाच मम बा गन गला आग कार्मुकम् । मुमोच बाणान् निशि शीविषानिव
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനമേജയ! അർജുനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അങ്കാരപർണൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു. വില്ല് വളച്ച്, രാത്രിയിൽ വിഷസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ തീക്ഷ്ണമായ അമ്പുകളുടെ മഴ വിട്ടു.
Verse 26
उल्मुकं भ्रामयंस्तूर्ण पाण्डवश्नर्म चोत्तरम् । व्यपोहत शरांस्तस्य स्वानिव धनंजय:,यह देख पाण्डुनन्दन धनंजयने तुरंत ही मशाल घुमाकर और उत्तम ढालसे रोककर उसके सभी बाण व्यर्थ कर दिये
അത് കണ്ട പാണ്ഡുനന്ദനൻ ധനഞ്ജയൻ ഉടൻ തന്നെ ജ്വലിക്കുന്ന ഉൽമുകം ചുഴറ്റി, ഉത്തമമായ പരിചകൊണ്ട് തടഞ്ഞ്, അവന്റെ അമ്പുകളെല്ലാം നിഷ്ഫലമാക്കി.
Verse 27
अर्जुन उवाच बिभीषिका वै गन्धर्व नास्त्रज्ेषु प्रयुज्यते । अस्त्रज्ेषु प्रयुक्तेयं फेनवत् प्रविलीयते
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗന്ധർവാ! ആയുധവിദ്യയെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നവരിൽ നിന്റെ ഭീഷണി ഫലിക്കുകയില്ല. അസ്ത്രജ്ഞന്മാർക്കെതിരേ പ്രയോഗിക്കുന്ന നിന്റെ ഈ മായ നുരപോലെ ലയിച്ചുപോകും.
Verse 28
मानुषानतिगन्धर्वान् सर्वान् गन्धर्व लक्षये | तस्मादस्त्रेण दिव्येन योत्स्येडहं न तु मायया
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗന്ധർവാ! എല്ലാ ഗന്ധർവരും മനുഷ്യരെക്കാൾ ശക്തിയേറിയവരാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നോട് മായയാൽ അല്ല, ദിവ്യാസ്ത്രത്താൽ യുദ്ധം ചെയ്യും.
Verse 29
पुरास्त्रमिदमाग्नेयं प्रादात् किल बृहस्पति: । भरद्वाजाय गन्धर्व गुरुर्मान्य: शतक्रतो:,गन्धर्व! यह आग्नेय अस्त्र पूर्वकालमें इन्द्रके माननीय गुरु बृहस्पतिजीने भरद्वाज मुनिको दिया था
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗന്ധർവാ! ഈ പുരാതന ആഗ്നേയാസ്ത്രം ഒരിക്കൽ ശതക്രതു ഇന്ദ്രന്റെ മാന്യഗുരുവായ ബൃഹസ്പതി ഭരദ്വാജ മുനിക്കു നൽകിയതാണെന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 30
भरद्वाजादग्निवेश्य अग्निवेश्याद् गुरुर्मम । साथ्विदं महमददद् द्रोणो ब्राह्मणसत्तम:
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഭരദ്വാജനിൽ നിന്ന് അത് അഗ്നിവേശ്യനിലേക്കു ചെന്നു; അഗ്നിവേശ്യനിൽ നിന്ന് അത് എന്റെ ഗുരുവിലേക്കു എത്തി. പിന്നെ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ ഈ മഹത്തായ അസ്ത്രം എനിക്കു നൽകി.
Verse 31
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा पाण्डव: क्रुद्धों गन्धर्वाय मुमोच ह । प्रदीप्तमस्त्रमाग्नेयं ददाहास्य रथं तु तत्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ജനമേജയാ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ക്രുദ്ധനായ പാണ്ഡവൻ അർജുനൻ ഗന്ധർവനേതിരേ ജ്വലിക്കുന്ന ആഗ്നേയാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. ആ ദീപ്തമായ അസ്ത്രം ഗന്ധർവന്റെ രഥം കത്തിച്ച് ഭസ്മമാക്കി.
Verse 32
विरथं विप्लुतं तं तु स गन्धर्व महाबल: । अस्त्रतेज:प्रमूढं च प्रपतन््तमवाड्मुखम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രഥം നശിച്ച ആ മഹാബല ഗന്ധർവ്വൻ, അസ്ത്രത്തിന്റെ ജ്വലിതതേജസ്സാൽ മൂഢനായി വ്യാകുലപ്പെട്ടു, മുഖം താഴോട്ടാക്കി തലകീഴായി വീഴാൻ തുടങ്ങി.
Verse 33
शिरोरुहेषु जग्राह माल्यवत्सु धनंजय: । भ्रातृन् प्रति चकर्षाथ सो<स्त्रपातादचेतसम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ധനഞ്ജയൻ പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിച്ച അവന്റെ മുടി പിടിച്ചു; അസ്ത്രാഘാതത്തിൽ അചേതനായ ആ ഗന്ധർവ്വനെ വലിച്ചിഴച്ച് സഹോദരന്മാരുടെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുവന്നു.
Verse 34
युधिष्ठिरं तस्य भार्या प्रपेदे शरणार्थिनी । नाम्ना कुम्भीनसी नाम पतित्राणमभीप्सती,उस गन्धर्वकी पत्नीका नाम कुम्भीनसी था। उसने अपने पतिके जीवनकी रक्षाके लिये महाराज युधिष्ठिरकी शरण ली
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭർത്താവിന്റെ ജീവൻ രക്ഷിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച് ശരണാർത്ഥിനിയായി ആ ഗന്ധർവ്വന്റെ ഭാര്യ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ അടുക്കൽ എത്തി; അവളുടെ പേര് കുംഭീനസി ആയിരുന്നു.
Verse 35
गन्धर्व्युवाच त्रायस्व मां महाभाग पति चेम॑ विमुज्च मे । गन्धर्वी शरण प्राप्ता नाम्ना कुम्भीनसी प्रभो
ഗന്ധർവ്വി പറഞ്ഞു—മഹാഭാഗാ! എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ; എന്റെ ഈ ഭർത്താവിനെ വിട്ടയക്കണമേ. പ്രഭോ, ഞാൻ ശരണാഗതയായ ഗന്ധർവ്വി; എന്റെ പേര് കുംഭീനസി.
Verse 36
युधिछिर उवाच युद्धे जितं यशोहीन स्त्रीनाथमपराक्रमम् । को निहन्यादू रिपुं तात मुड्चेमं रिपुसूदन
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—താതാ, ഹേ റിപ്പുസൂദന അർജുനാ! ഈ ശത്രു യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു യശസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ഒരു സ്ത്രീ അവന്റെ രക്ഷകയായി ശരണമായി വന്നിരിക്കുന്നു, അവൻ സ്വയം പരാക്രമരഹിതനാണ്. ഇത്തരമൊരു ദീനനും അസഹായനുമായ ശത്രുവിനെ ആരാണ് വധിക്കുക? അവനെ വിട്ടയക്കുക.
Verse 37
अजुन उवाच जीवितं प्रतिपद्यस्व गच्छ गन्धर्व मा शुच: । प्रदिशत्यभयं ते5द्य कुरुराजो युधिछिर:,अर्जुन बोले--गन्धर्व! जीवन धारण करो। जाओ, अब शोक न करो। इस समय कुरुराज युधिष्ठिर तुम्हें अभयदान दे रहे हैं
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“ഗന്ധർവാ! ജീവൻ നിലനിർത്തുക; പോകുക, ദുഃഖിക്കരുത്. ഇന്ന് കുരുരാജാവായ യുധിഷ്ഠിരൻ നിനക്ക് അഭയം (രക്ഷ) നൽകുന്നു.”
Verse 38
गन्धर्व उवाच जितोऊहं पूर्वक॑ नाम मुज्चाम्यड्रारपर्णताम् । न च श्लाघे बलेनाड़ न नाम्ना जनसंसदि
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—“അർജുനാ! ഞാൻ പരാജിതനായി; അതിനാൽ എന്റെ മുൻനാമമായ ‘അംഗാരപർണ’ം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇനി ജനസഭയിൽ ഞാൻ എന്റെ ബലം പുകഴ്ത്തുകയുമില്ല; ഈ പേരിൽ തന്നെ പരിചയപ്പെടുത്തുകയുമില്ല.”
Verse 39
साध्विमं लब्धवॉल्लाभं योऊहं दिव्यास्त्रधारिणम् | गान्धर्व्या माययेच्छामि संयोजयितुमर्जुनम्
“ഇന്നത്തെ പരാജയത്തിൽ നിന്നെനിക്ക് ലഭിച്ച ഏറ്റവും വലിയ ലാഭം—ദിവ്യാസ്ത്രധാരിയായ അർജുനനെ ഞാൻ പ്രാപിച്ചതാണ്. ഇനി ഗന്ധർവരുടെ മായയാൽ അവനെ (ആ വിദ്യയോട്) സംയോജിപ്പിക്കുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”
Verse 40
अस्त्राग्निना विचित्रो<यं दग्धो मे रथ उत्तम: । सो हं चित्ररथो भूत्वा नाम्ना दग्धरथो5भवम्
“അവന്റെ ദിവ്യാസ്ത്രാഗ്നിയിൽ എന്റെ ഈ വിചിത്രവും ഉത്തമവുമായ രഥം ദഗ്ധമായി. ആ അത്ഭുത രഥം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ‘ചിത്രരഥൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടത്; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ എന്റെ പേര് ‘ദഗ്ധരഥൻ’—രഥം കത്തിപ്പോയവൻ.”
Verse 41
सम्भृता चैव विद्येयं तपसेह मया पुरा । निवेदयिष्ये तामद्य प्राणदाय महात्मने,मैंने पूर्वकालमें यहाँ तपस्याद्वारा जो यह विद्या प्राप्त की है, उसे आज अपने प्राणदाता महात्मा मित्रको अर्पित करूँगा
“പണ്ടുകാലത്ത് ഇവിടെ തപസ്സിലൂടെ ഞാൻ സമ്പാദിച്ച ഈ വിദ്യയെ, ഇന്ന് എന്റെ പ്രാണദാതനായ ആ മഹാത്മാവിന് ഞാൻ സമർപ്പിക്കും.”
Verse 42
संस्तम्भयित्वा तरसा जितं शरणमागतम् । यो रिपुं योजयेत् प्राण: कल्याणं कि न सो5हति
തന്റെ വേഗബലത്തോടെ ശത്രുവിന്റെ ശക്തി തടഞ്ഞ് ജയിച്ചവൻ, അതേ ശത്രു ശരണം തേടി വന്നപ്പോൾ അവന് ജീവദാനം ചെയ്യുന്നവൻ—അവന് അർഹമല്ലാത്ത കല്യാണവും പുണ്യവും എന്തുണ്ട്?
Verse 43
चाक्षुषी नाम विद्येयं यां सोमाय ददौ मनु: । ददौ स विश्वावसवे मम विश्वावसुर्ददी,यह चाक्षुषी नामक विद्या है, जिसे मनुने सोमको दिया। सोमने विश्वावसुको दिया और विश्वावसुने मुझे प्रदान किया है
ഇത് ‘ചാക്ഷുഷീ’ എന്ന പേരുള്ള വിദ്യയാണ്. മനു അത് സോമനു നൽകി; സോമൻ അത് വിശ്വാവസുവിനു നൽകി; വിശ്വാവസു അത് എനിക്ക് പ്രദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
Verse 44
सेयं कापुरुषं प्राप्ता गुरुदत्ता प्रणश्यति । आगमोडस्या मया प्रोक्तो वीर्य प्रतिनिबोध मे
ഗുരു നൽകിയ ഈ വിദ്യ ഭീരുവിന്റെ കൈയിൽ എത്തിയാൽ നശിച്ചുപോകും. ഇതിന്റെ ഉപദേശപരമ്പര ഞാൻ പറഞ്ഞു കഴിഞ്ഞു; ഇനി ഇതിന്റെ ശക്തിയും എന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേട്ട് നന്നായി ഗ്രഹിക്ക.
Verse 45
यच्चक्षुषा द्रष्टमिच्छेत् त्रिषु लोकेषु किंचन । तत् पश्येद् यादृशं चेच्छेत् तादृशं द्रष्टमर्हति
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള ഏതൊരു വസ്തുവും, ആരെങ്കിലും കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചാൽ—ഈ വിദ്യയുടെ പ്രഭാവത്താൽ അത് കാണാൻ കഴിയും; ഏത് രൂപത്തിൽ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുമോ, അതേ രൂപത്തിൽ തന്നെ ദർശിക്കാൻ അർഹനാകും.
Verse 46
एकपादेन षण्मासान् स्थितो विद्यां लभेदिमाम् । अनुनेष्याम्यहं विद्यां स्वयं तुभ्यं ब्रतेडकृते
ഒരു കാലിൽ ആറുമാസം നിലകൊണ്ട് തപസ്സു ചെയ്യുന്നവനേ ഈ വിദ്യ ലഭിക്കൂ. എന്നാൽ നീ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കാതിരുന്നാലും, ഞാൻ തന്നെ നിന്നെ ഈ വിദ്യ പ്രാപ്തനാക്കും.
Verse 47
विद्यया हानया राजन् वयं नृभ्यो विशेषिता: । अविशिष्टाश्न देवानामनुभावप्रदर्शिन:,राजन! इस विद्याके बलसे ही हमलोग मनुष्योंसे श्रेष्ठ माने जाते हैं और देवताओंके तुल्य प्रभाव दिखा सकते हैं
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ഞങ്ങളുടെ ഈ വിശേഷവിദ്യയുടെ ബലത്താലാണ് ഞങ്ങൾ മനുഷ്യരെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ദേവന്മാരേക്കാൾ ഞങ്ങൾ ഹീനരല്ല; ദേവതുല്യമായ പ്രഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് കഴിയും.
Verse 48
गन्धर्वजानामश्चानामहं पुरुषसत्तम | भ्रातृभ्यस्तव तुभ्यं च पृथग्दाता शतं शतम्,पुरुषशिरोमणे! मैं आपको और आपके भाइयोंको अलग-अलग गन्धर्वलोकके सौ-सौ घोड़े भेंट करता हूँ
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—പുരുഷസത്തമാ! നിനക്കും നിന്റെ സഹോദരന്മാർക്കും വേർവേറായി ഗന്ധർവജാതിയിലുള്ള അശ്വങ്ങളെ—ഓരോരുത്തർക്കും നൂറു വീതം—ഞാൻ ദാനമായി അർപ്പിക്കുന്നു, പുരുഷശിരോമണേ!
Verse 49
देवगन्धर्ववाहास्ते दिव्यवर्णा मनोजवा: । क्षीणाक्षीणा भवन्त्येते न हीयन्ते च रंहस:
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—ഈ അശ്വങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും വാഹനങ്ങളാണ്. ഇവയുടെ വർണകാന്തി ദിവ്യമാണ്; വേഗം മനസ്സിനോടു തുല്യം. ആവശ്യാനുസരണം ഇവ ക്ഷീണമോ പുഷ്ടിയോ ആകും; എന്നാൽ ഇവയുടെ ദ്രുതഗതി ഒരിക്കലും കുറയുകയില്ല.
Verse 50
पुरा कृतं महेन्द्रस्य वज् वृत्रनिबर्हणम् । दशधा शतधा चैव तच्छीर्ण वृत्रमूर्धनि
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് വൃത്രവധത്തിനായി മഹേന്ദ്രനുവേണ്ടി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട വജ്രം, വൃത്രന്റെ ശിരസ്സിൽ പതിച്ചയുടൻ പത്തു വലിയ ഭാഗങ്ങളായും നൂറു ചെറുഭാഗങ്ങളായും പിളർന്നു പോയി.
Verse 51
ततो भागीकृतो देवैर्वज्ञभाग उपास्यते । लोके यशो धनं किंचित् सैव वज्जतनु: स्मृता
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ദേവന്മാർ വിഭജിക്കപ്പെട്ട ആ വജ്രത്തിന്റെ ഓരോ ഭാഗവും ആരാധ്യമായി ഉപാസിച്ചു. ലോകത്തിൽ യശസ്സ്, ധനം മുതലായതായി ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നതെല്ലാം വജ്രത്തിന്റെ തന്നെ സ്വഭാവമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 52
वज्पाणित्रह्यिण: स्यात् क्षत्रं वज़रथं स्मृतम् । वैश्या वै दानवज्ाक्ष कर्मवज़ा यवीयस:
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—ഓരോ വർണ്ണത്തിനും സ്വന്തം ‘വജ്രം’ ഉണ്ട്; അതായത് അതിന്റെ പ്രത്യേക ശക്തിയും ധർമ്മകർത്തവ്യവും. ബ്രാഹ്മണന്റെ വജ്രം യജ്ഞാഹുതികളാൽ സംസ്കൃതമായ വലങ്കൈ; ക്ഷത്രിയന്റെ വജ്രം യുദ്ധരഥം; വൈശ്യരുടെ വജ്രം ദാനംയും ഉദാരതയും; ശൂദ്രരുടെ വജ്രം സേവാകർമ്മം. യഥാർത്ഥ ശക്തി ആയുധബലം മാത്രമല്ല—അഹങ്കാരമില്ലാതെ ഉത്തരവാദിത്വത്തോടെ സ്വധർമ്മം ശാസ്ത്രീയമായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നതുതന്നെ ലോകത്തെ ധരിക്കുന്നു.
Verse 53
क्षत्रवज़्स्य भागेन अवध्या वाजिन: स्मृता: । रथाजूं वडवा सूते शूराश्नाश्वेषु ये मता:
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—ക്ഷത്രവജ്രത്തിന്റെ (രഥശക്തിയുടെ) അംശം പങ്കിടുന്നതിനാൽ ഈ വാജികൾ അവധ്യരെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഗന്ധർവദേശത്തിലെ വടവ ഒരു അശ്വത്തെ പ്രസവിക്കുന്നു—അത് যেন രഥത്തിന്റെ ഒരു അംശംപോലെ, രഥഭാരം വഹിക്കാൻ യോഗ്യം; അത്തരം അശ്വങ്ങൾ എല്ലായശ്വങ്ങളിലും ഏറ്റവും ശൂരന്മാരെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
Verse 54
कामवर्णा: कामजवा: कामत: समुपस्थिता: । इति गन्धर्वजा: काम॑ पूरयिष्यन्ति मे हया:
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ ഹയങ്ങൾ ഇഷ്ടമുള്ള വർണ്ണം ധരിക്കും, ഇഷ്ടമുള്ള വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കും, ആവശ്യമോ ആഗ്രഹമോ ഉണ്ടായാൽ അന്നേ ഉപസ്ഥിതരാകും. ഇങ്ങനെ എന്റെ ഗന്ധർവദേശീയ അശ്വങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കും.
Verse 55
अजुन उवाच यदि प्रीतेन मे दत्तं संशये जीवितस्य वा । विद्याधनं श्रुतं वापि न तद् गन्धर्व रोचये
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗന്ധർവാ! നീ പ്രസന്നനായി, അല്ലെങ്കിൽ പ്രാണസങ്കടത്തിൽ നിന്നെ ഞാൻ രക്ഷിച്ചതിന്റെ പ്രതിദാനമായി, എനിക്ക് വിദ്യയോ ധനമോ ശാസ്ത്രജ്ഞാനമോ നൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ—അത്തരം ദാനം എനിക്ക് രുചിക്കുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ ഒരു പ്രതിഫലം ഞാൻ സ്വീകരിക്കുകയില്ല.
Verse 56
गन्धर्व उवाच संयोगो वै प्रीतिकरो महत्सु प्रतिदृश्यते । जीवितस्य प्रदानेन प्रीतो विद्यां ददामि ते
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—മഹാപുരുഷന്മാരുമായുള്ള സംഗമം പ്രീതി വർധിപ്പിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. നീ എനിക്ക് ജീവദാനം നൽകിയിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ പ്രസന്നനായി ഞാൻ നിനക്ക് ‘ചാക്ഷുഷീ വിദ്യ’ നൽകുന്നു.
Verse 57
त्वत्तो5प्यहं ग्रहीष्यामि अस्त्रमाग्नेयमुत्तमम् । तथैव योग्यं बीभत्सो चिराय भरतर्षभ
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—നിനക്കിടയിൽ നിന്നുമും ഞാൻ ഉത്തമമായ ആഗ്നേയാസ്ത്രം സ്വീകരിക്കും. ഹേ ബീഭത്സാ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! ഇത്തരത്തിലുള്ള യുക്തമായ കൈമാറ്റത്തിലൂടെയേ നമ്മുടെ ഇടയിൽ ദീർഘകാലം യഥോചിതമായ സൗഹൃദവും സ്നേഹബന്ധവും നിലനിൽക്കൂ.
Verse 58
अर्जुन उवाच त्वत्तोडस्त्रेण वृणोम्यश्वान् संयोग: शाश्व॒तो<स्तु नौ । सखे तद् ब्रूहि गन्धर्व युष्मभ्यो यद् भयं भवेत्
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ശരി; നീ നൽകിയ അസ്ത്രവിദ്യയുടെ പകരമായി ഞാൻ ആ കുതിരകളെ സ്വീകരിക്കും. നമ്മുടെ ബന്ധവും സൗഹൃദവും ശാശ്വതമാകട്ടെ. സഖാ ഗന്ധർവാ, സത്യമായി പറയുക—മനുഷ്യരായ ഞങ്ങളിൽ നിന്നു നിങ്ങള്ക്ക് ഭയം ഉയരാൻ കാരണമെന്ത്?
Verse 59
कारण ब्रूहि गन्धर्व कि तद् येन सम धर्षिता: । यान्तो वेदविद: सर्वे सन्तो रात्रावरिंदमा:
ഹേ ഗന്ധർവാ, കാരണം പറയുക—ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വേദവിദ്വാന്മാരും ശത്രുദമനശക്തിയുള്ളവരുമാണ്; എന്നിട്ടും രാത്രിയാത്രയിൽ നീ ഞങ്ങളോട് ആക്രമണം നടത്തിയതിന്റെ കാരണം എന്ത്? ഇതും വ്യക്തമാക്കുക.
Verse 60
गन्धर्व उवाच अनग्नयो<नाहुतयो न च विप्रपुरस्कृता: । यूयं ततो धर्षिता: स्थ मया वै पाण्डुनन्दना:
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാണ്ഡുനന്ദനമാരേ! നിങ്ങൾ പവിത്രാഗ്നികളില്ലാത്തവർ; നിത്യാഹുതികൾ അർപ്പിക്കുന്നില്ല; നിങ്ങളുടെ മുൻപിൽ ബ്രാഹ്മണ പുരോഹിതനും ഇല്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിങ്ങളെ അവഗണിച്ച് ആക്രമിച്ചത്.
Verse 61
(जानता च मया तस्मात् तेजश्चलाभिजनं च व: । इयं मतिमतां श्रेष्ठ धर्षितुं वै कृता मति: ।।
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മതിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ! നിങ്ങളുടെ തേജസ്സും വംശമഹിമയും ഞാൻ അറിഞ്ഞിട്ടും നിങ്ങളെ ആക്രമിക്കണമെന്ന തീരുമാനം എടുത്തു. ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! നിങ്ങൾ മഹാതേജസ്വികൾ; നിങ്ങളുടെ സ്വഗുണങ്ങളാൽ വ്യാപിച്ച ആ ശ്രീമത്തായ, അഗ്രഗണ്യമായ യശസ്സിനെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിൽ ആരാണ് അറിയാത്തത്? ബുദ്ധിമാനായ യക്ഷർ, രാക്ഷസർ, ഗന്ധർവർ, പിശാചർ, നാഗർ, ദാനവർ എന്നിവർ കുരുവംശത്തിന്റെ മഹിമയെ വിശദമായി പാടിപ്പറയുന്നു.
Verse 62
नारदप्रभृतीनां तु देवर्षीणां मया श्रुतम् । गुणान् कथयतां वीर पूर्वेषां तव धीमताम्,वीर! नारद आदि देवर्षियोंके मुखसे भी मैंने आपके बुद्धिमान् पूर्वजोंका गुणगान सुना है
വീരാ! നാരദാദി ദേവർഷികളുടെ മുഖത്തിലൂടെയും നിന്റെ ബുദ്ധിമാനായ പൂർവികരുടെ ഗുണഗാനം ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
Verse 63
स्वयं चापि मया दृष्टक्षरता सागराम्बराम् । इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभाव: सुकुलस्य ते,तथा समुद्रसे घिरी हुई इस सम्पूर्ण पृथ्वीपर विचरते हुए मैंने स्वयं भी आपके उत्तम कुलका प्रभाव प्रत्यक्ष देखा है
സമുദ്രം വസ്ത്രമെന്നപോലെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ഈ സമസ്ത ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, നിന്റെ ഉത്തമകുലത്തിന്റെ പ്രഭാവം ഞാൻ സ്വയം പ്രത്യക്ഷമായി കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
Verse 64
वेदे धनुषि चाचार्यमभिजानामि तेडर्जुन । विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम्
അർജുനാ! വേദത്തിലും ധനുർവിദ്യയിലും നിനക്ക് ആചാര്യനായ, ത്രിലോകത്തും പ്രസിദ്ധനായ യശസ്വിയായ ഭാരദ്വാജനന്ദന ദ്രോണനെ ഞാൻ നന്നായി അറിയുന്നു.
Verse 65
धर्म वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा । पाण्डुं च कुरुशार्टूल षडेतान् कुरुवर्धनान् । पितृनेतानहं पार्थ देवमानुषसत्तमान्
കുരുശാർദൂലാ! ധർമ്മൻ, വായു, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ), ഇരുവർ അശ്വിനീകുമാരന്മാർ, കൂടാതെ രാജാവ് പാണ്ഡു—ഇവർ ആറുപേരും കുരുവംശത്തെ വർധിപ്പിച്ചവർ. പാർഥാ! ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും ശ്രേഷ്ഠരായ ഈ ആറുപേരാണ് നിങ്ങളുടെ പിതാക്കൾ; അവരെല്ലാം ഞാൻ അറിയുന്നു.
Verse 66
दिव्यात्मानो महात्मान: सर्वशस्त्रभृतां वरा: । भवन्तो भ्रातर: शूरा: सर्वे सुचरितव्रता:
നിങ്ങൾ സഹോദരന്മാർ ദിവ്യസ്വഭാവമുള്ളവർ, മഹാത്മാക്കൾ, ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ ശൂരന്മാർ; കൂടാതെ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സദാചാരവ്രതം—വിശേഷിച്ച് ബ്രഹ്മചര്യം—നിഷ്ഠയോടെ പാലിച്ചിട്ടുണ്ട്.
Verse 67
उत्तमां च मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम् | जानन्नपि च व: पार्थ कृतवानिह धर्षणाम्
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങളുടെ അന്തഃകരണം ശുദ്ധമാണ്; മനസ്സും ബുദ്ധിയും ഉത്തമം, കാരണം നിങ്ങൾ ആത്മനിയമത്തിൽ സ്ഥിരരാണ്. എങ്കിലും, ഹേ പാർഥ! ഇതെല്ലാം അറിഞ്ഞിട്ടും ഞാൻ ഇവിടെ ഈ ആക്രമണം ചെയ്തു.
Verse 68
स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान् क्षन्तुमरहति | धर्षणामात्मन: पश्यन् बाहुद्रविणमाश्रित:
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൗരവ്യ! സ്ത്രീയുടെ സന്നിധിയിൽ പുരുഷന് അപമാനം സഹിക്കാനാവില്ല. തന്റെ ഭുജബലമെന്ന ധനം—ശക്തിയും പരാക്രമവും—ആശ്രയിക്കുന്നവൻ, സ്വന്തം നിന്ദ കാണുമ്പോൾ അത് സഹിക്കുകയില്ല.
Verse 69
नक्तं च बलमस्माकं भूय एवाभिवर्धते | यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युराविशत्
കൂടാതെ രാത്രിയിൽ ഞങ്ങളുടെ ബലം കൂടുതൽ വർധിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ കൗന്തേയ! നിന്നെ ഭാര്യയോടൊപ്പം കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ ഉള്ളിൽ ക്രോധം കുതിച്ചുയർന്നു.
Verse 70
सो हं त्वयेह विजित: संख्ये तापत्यवर्धन । येन तेनेह विधिना कीर्त्यमानं निबोध मे,तपतीके कुलकी वृद्धि करनेवाले अर्जुन] आपने जिस कारण युद्धमें मुझे पराजित किया है, उसे (भी) बतलाता हूँ; सुनिये
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ താപതി വംശത്തിന്റെ കീർത്തി വർധിപ്പിക്കുന്ന അർജുനാ! ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ നിന്നാൽ പരാജിതനായി. നീ ഇവിടെ എന്നെ ജയിച്ച കാരണമെന്തെന്നു ഞാൻ ക്രമമായി പറയുന്നു—ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.
Verse 71
ब्रह्मचर्य परो धर्म: स चापि नियतस्त्वयि । यस्मात् तस्मादहं पार्थ रणेडस्मि विजितस्त्वया
ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മചര്യമാണ് പരമധർമ്മം; അത് നിനക്കുള്ളിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാണ്. അതിനാൽ, ഹേ പാർഥ (കൗന്തേയ)! ഈ കാരണത്താലാണ് യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ നിന്നാൽ പരാജിതനായത്.
Verse 72
यस्तु स्यात् क्षत्रिय: कश्चित् कामवृत्त: परंतप । नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत् कथंचन
ഹേ ശത്രുസന്താപകനായ വീരാ! കാമവൃത്തനായി, വാസനാവശനായ മറ്റേതെങ്കിലും ക്ഷത്രിയൻ രാത്രിയിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എന്നോടു പോരാടാൻ വന്നിരുന്നെങ്കിൽ, അവൻ എങ്ങനെയും ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെടുമായിരുന്നില്ല.
Verse 73
यस्तु स्यात् कामवृत्तो5पि पार्थ ब्रह्मपुरस्कृत: । जयेन्नक्तंचरान् सर्वान् स पुरोहितधूर्गत:
എന്നാൽ ഹേ പാർഥാ! കാമവൃത്തനായിരുന്നാലും ഒരാൾ ബ്രാഹ്മണനെ മുന്നിൽ നിർത്തി മാർഗദർശകനായും രക്ഷകനായും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നുവെങ്കിൽ, രാത്രിചര ശത്രുക്കളെയെല്ലാം ജയിക്കാം; കാരണം അപ്പോൾ ആ സംരംഭത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭാരവും പുരോഹിതന്റെ മേലാണ്.
Verse 74
तस्मात् तापत्य यक्किंचिन्नृणां श्रेय इहेप्सितम् | तस्मिन् कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मान: पुरोहिता:
അതുകൊണ്ട്, ഹേ താപതീനന്ദനാ! ഈ ലോകത്തിൽ മനുഷ്യർ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏതു ശ്രേയസ്സും നേടുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവോ, ആ പ്രവർത്തിയിൽ മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ച പുരോഹിതരെ നിയോഗിക്കണം.
Verse 75
वेदे षडड़े निरता: शुचय: सत्यवादिन: । धर्मात्मान: कृतात्मान: स्युर्न॒पाणां पुरोहिता:
വേദം ഷഡംഗങ്ങളോടുകൂടി അധ്യയനം ചെയ്യുന്നതിൽ നിരതരും, ശുചികളുമായും, സത്യവാദികളുമായും, ധർമ്മാത്മാക്കളുമായും, ആത്മസംയമികളുമായും ഉള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരേ രാജാക്കന്മാരുടെ പുരോഹിതരാകേണ്ടത്.
Verse 76
जयश्न नियतो राज्ञ: स्वर्गशक्ष तदनन्तरम् । यस्य स्याद् धर्मविद् वाग्मी पुरोधा: शीलवान् शुचि:
ധർമ്മജ്ഞനും വാഗ്മിയുമായും ശീലവാനുമായും ശുചിയായും ഉള്ള ബ്രാഹ്മണ പുരോഹിതൻ ആരുടെ അടുക്കൽ ഉണ്ടോ, ആ രാജാവിന് ഈ ലോകത്തിൽ വിജയം നിശ്ചയം; അതിനുശേഷം സ്വർഗ്ഗലാഭവും ലഭിക്കുന്നു.
Verse 77
लाभ॑ लब्धुमलब्धं वा लब्धं वा परिरक्षितुम् । पुरोहितं प्रकुर्वीत राजा गुणसमन्वितम्
ലഭിക്കാത്ത ലാഭം നേടുവാനോ ലഭിച്ച ധനം സംരക്ഷിക്കുവാനോ രാജാവ് ഗുണസമ്പന്നനായ ബ്രാഹ്മണനെ രാജപുരോഹിതനായി നിയമിക്കണം।
Verse 78
पुरोहितमते तिष्ठेद् य इच्छेद् भूतिमात्मन: । प्राप्तुं वसुमतीं सर्वा सर्वश: सागराम्बराम्
സ്വസമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, നാലുവശവും സമുദ്രം ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന സമസ്ത ഭൂമിയിലും ആധിപത്യം നേടുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും പುರോഹിതന്റെ ആജ്ഞയും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശവും അനുസരിച്ച് നിലകൊള്ളണം।
Verse 79
न हि केवलशौर्येण तापत्याभिजनेन च । जयेदब्राह्मण: कश्चिद् भूमिं भूमिपति: क्वचित्,तपतीनन्दन! कोई भी राजा कहीं भी पुरोहितकी सहायताके बिना केवल अपने बल अथवा कुलीनताके भरोसे भूमिपर विजय नहीं पाता
ഹേ താപതീനന്ദനാ! വെറും ശൗര്യത്താലോ താപതിയുടെ വംശജന്മഗൗരവത്താലോ മാത്രം, ബ്രാഹ്മണന്റെ (പുരോഹിതന്റെ) സഹായമില്ലാതെ ഒരു രാജാവും എവിടെയും ഭൂമിയെ ജയിക്കുകയില്ല।
Verse 80
तस्मादेवं विजानीहि कुरूणां वंशवर्धन । ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक््यं पालयितुं चिरम्
അതുകൊണ്ട്, ഹേ കുരുവംശവർദ്ധനാ! അറിഞ്ഞുകൊൾക—വിദ്വാൻ ബ്രാഹ്മണർക്ക് പ്രാധാന്യമുള്ള രാജ്യം മാത്രമേ ദീർഘകാലം സംരക്ഷിച്ച് നിലനിർത്താൻ കഴിയൂ।
Verse 169
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वणि गन्धर्वपराभवे एकोनसप्तत्यधिकशततमो< ध्याय:
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവത്തിലെ ചൈത്രരഥപർവത്തിൽ ഗന്ധർവപരാഭവപ്രസംഗത്തിലെ നൂറ്റി അറുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തം।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether justified grief and anger (rooted in lineage violence) can authorize indiscriminate retaliation against the wider world, or whether dharma requires restraint and non-universalization of punishment.
Tapas and power are ethically meaningful only when governed by self-restraint; remembrance of injury must be processed through dharmic limits to prevent escalation from personal grievance into collective catastrophe.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is structural—this episode models how ancestral/ethical counsel contains destructive agency, reinforcing the epic’s broader thesis that unchecked anger destabilizes worlds.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.