काम्येष्टयः प्रायश्चित्तानि च (TS 2.3)
TS 2.3 functions as a deployable catalogue of targeted rites (kāmyeṣṭi) and corrective rites (prāyaścitta) that can be inserted into the Srauta calendar as needed. The text organizes efficacy through deity-selection (Āditya, Varuṇa, Indra, Agni-Soma, Bṛhaspati, etc.), offering-forms (caru, puroḍāśa, multi-kapāla structures), and bandhu-logic that ties social order (viś/ rāṣṭra/ sajāta cohesion), bodily integrity (āyus, indriya, prāṇa), and cosmic stability (dhruva, budhna–agra movement) to ritual geometry. Several units explicitly encode “repair” semantics: restoring radiance, releasing bonds, re-stabilizing community alignment, and reconstituting vitality. In the Shrauta year, these modules serve as a technical toolkit for the Adhvaryu to address contingencies—loss of standing, obstruction, illness-signs, or social fragmentation—while maintaining continuity with the larger yajña-system through standardized implements, altar-space movements, and mantra-vidhi coupling.
Mantra 1
अर्यम्णे चरुं निर् वपेत् सुवर्गकामस् । असौ वा आदित्यो ऽर्यमा । अर्यमणम् एव स्वेन भागधेयेन् उप धावति । स एवैनं सुवर्गं लोकं गमयति । अर्यम्णे चरुं निर् वपेद् यः कामयेत— दानकमा मे प्रजाः स्युर् इति । असौ वा आदित्यो ऽर्यमा । यः खलु वै ददाति सो ऽर्यमा । अर्यमणम् एव स्वेन भागधेयेन् उप धावति । स एव …
സ്വർഗ്ഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അര്യമണനു ചരു നിർവപിക്കണം. ആ ആദിത്യൻ തന്നെയാണ് അര്യമാ; അവൻ അര്യമണനെ തന്റെ ഭാഗധേയത്താൽ ഉപധാവിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് അവനെ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്. ‘എന്റെ പ്രജകൾ ദാനകാമികളാകട്ടെ’ എന്നു ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അര്യമണനു ചരു നിർവപിക്കണം. ആ ആദിത്യൻ തന്നെയാണ് അര്യമാ; യഥാർത്ഥത്തിൽ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ അര്യമാ തന്നെയാണ്. അവൻ അര്യമണനെ തന്റെ ഭാഗധേയത്താൽ ഉപധാവിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് (അവന്) ആ ഫലം നൽകുന്നത്.
Mantra 2
अस्मै दानकामाः प्रजाः करोति । दानकामा अस्मै प्रजा भवन्ति । अर्यम्णे चरुं निर्वपेद् यः कामयेत स्वस्ति जनताम् इयाम् इति । असौ वा आदित्यो ऽर्यमा । अर्यमणम् एव स्वेन भागधेयेनोपधावति । स एवैनं तद् गमयति यत्र जिगमिषति । इन्द्रो वै देवानाम् आनुजावर आसीत् । स प्रजापतिम् उपाधावत् । तस्मा एतम् ऐन्द्रम् आनुषूकम् एकादशकपालं निः …
അവന്നു ദാനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന പ്രജകളെ ഉണ്ടാക്കുന്നു; അവന്നു ദാനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന പ്രജകൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ‘ഞാൻ ക്ഷേമത്തോടെ ജനസമൂഹത്തെ എത്തട്ടെ’ എന്നു ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അര്യമണിന് ചരു അർപ്പിക്കണം. വാസ്തവത്തിൽ ആ ആദിത്യൻ തന്നെയാണ് അര്യമാ. അവൻ തന്റെ ഭാഗധേയത്താൽ അര്യമണിനെ സമീപിച്ചു ധാവിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് അവനെ അവൻ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നിടത്തേക്ക് എത്തിക്കുന്നത്. ഇന്ദ്രൻ ദേവന്മാരിൽ അനുജാവര (അനുഗാമി/പിന്നിലോടുന്നവൻ) ആയിരുന്നു; അവൻ പ്രജാപതിയെ സമീപിച്ചു ധാവിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ഈ ഐന്ദ്ര ആനുഷൂക ഏകാദശകപാല (പതിനൊന്ന് കപാലങ്ങളുള്ള പുരോഡാശ) …
Mantra 3
अवपत् तेनैवैनम् अग्रं देवतानाम् पर्य् अणयत् बुद्ʰनवती अग्रवती याज्यानुवाक्ये अकरोद् बुद्ʰनाद् एवैनम् अग्रम् पर्य् अणयत् यो राजन्य आनुजावरः स्यात् तस्मा एतम् ऐन्द्रम् आनुषूकम् एकादसकपालं निर् वपेत् इन्द्रम् एव स्वेन ब्ʰआगद्ʰएयेनोप द्ʰआवति स एवैनम् अग्रं समानानाम् परि णयति बुद्ʰनवती अग्रवती याज्यानुवाक्ये ब्ʰअवतो बुद्ʰनाद् एवैनम् अग्रम्
അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവൻ അവനെ ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ അഗ്രസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പരി-നയനം ചെയ്തു. യാജ്യവും അനുവാക്യവും ‘ബുധ്നവതി’യും ‘അഗ്രവതി’യും ആക്കി; ബുധ്നത്തിൽ നിന്നുതന്നെ അവനെ അഗ്രസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പരി-നയനം ചെയ്തു. ഏതെങ്കിലും രാജന്യൻ (ക്ഷത്രിയൻ) അനുജാവരൻ (കಿರಿಯവനുപോലെ അധീനൻ) ആയി തീർന്നാൽ, അവനുവേണ്ടി ഈ ഐന്ദ്ര ആനുഷൂക ഏകാദശകപാല പുരോഡാശം നിർവപിക്കണം. അവൻ ഇന്ദ്രനെയേ തന്റെ ഭാഗധേയത്താൽ ഉപധാവിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് അവനെ സമാനന്മാരുടെ ഇടയിൽ അഗ്രസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പരി-നയനം ചെയ്യുന്നത്. യാജ്യ-അനുവാക്യങ്ങൾ ‘ബുധ്നവതി’യും ‘അഗ്രവതി’യും ആയിരിക്കും; ബുധ്നത്തിൽ നിന്നുതന്നെ അവനെ അഗ്രസ്ഥാനത്തിലേക്ക് (ഉയർത്തുന്നു).
Mantra 4
परि णयति । आनुषूको भवत्य् । एषा ह्य् एतस्य देवता । य आनुजावरः समृद्ध्यै । यो ब्राह्मण आनुजावरः स्यात् । तस्मा एतं बार्हस्पत्यम् आनुषूकं चरुं निर्वपेत् । बृहस्पतिम् एव स्वेन भागधेयेनोपधावति । स एवैनम् अग्रं समानानाम् परि णयति । बुध्नवती अग्रवती याज्यानुवाक्ये भवतो । बुध्नाद् एवैनम् अग्रम् परि णयति । आनुषूको भवत्य् । एषा ह्य् एतस्य देवता । य आनुजावरः समृद्ध्यै ॥
അവനെ (യാഗത്തിൽ) ‘ആനുഷൂക’ (ചരു) കൊണ്ടു മുന്നിലേക്കു പരി നയിക്കുന്നു; കാരണം ഇതുതന്നെയാണ് ഇതിന്റെ ദേവത. ‘ആനുജാവര’ (അനുജാവര-ദോഷം/അവസ്ഥ) ഉള്ളവന്റെ സമൃദ്ധിക്കായി—ഏതെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണൻ ആനുജാവരനായാൽ, അവനുവേണ്ടി ബാർഹസ്പത്യമായ ആനുഷൂക ചരു നിർവപിക്കണം. തന്റെ ഭാഗധേയത്തിലൂടെ തന്നെ ബൃഹസ്പതിയെ ഉപധാവിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് അവനെ സമാനരിൽ അഗ്രസ്ഥാനത്തിലേക്കു പരി നയിക്കുന്നത്. യാജ്യയും അനുവാക്യയും ‘ബുധ്നവതി’യും ‘അഗ്രവതി’യും ആകുന്നു; ബുധ്നം (മൂലം) മുതലേ അവനെ അഗ്രസ്ഥാനത്തിലേക്കു പരി നയിക്കുന്നു. ‘ആനുഷൂക’ (ചരു) ആകുന്നു; കാരണം ഇതുതന്നെയാണ് ഇതിന്റെ ദേവത—ആനുജാവരന്റെ സമൃദ്ധിക്കായി.
Read Krishna Yajur Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.