Shloka 15

Gayā-māhātmya: Gayāsura, Viṣṇu’s Establishment, and the Fruits of Śrāddha at Gayā

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा / वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरेषा चतुर्विधा

brahmajñānaṃ gayāśrāddhaṃ gogṛhe maraṇaṃ tathā / vāsaḥ puṃsāṃ kurukṣetre muktireṣā caturvidhā

ബ്രഹ്മജ്ഞാനം, ഗയയിൽ നിർവഹിക്കുന്ന ശ്രാദ്ധം, ഗോശാലയിൽ മരണം, കൂടാതെ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ വാസം—ഇവയാണ് മോക്ഷത്തിനുള്ള നാലുവിധ മാർഗങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു।

ब्रह्मज्ञानम्knowledge of Brahman
ब्रह्मज्ञानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्म (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः ज्ञानम्)
गया-श्राद्धम्Śrāddha at Gayā
गया-श्राद्धम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगया (प्रातिपदिक) + श्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (गयायां/गयायाः श्राद्धम्)
गो-गृहेin a cowshed
गो-गृहे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गवां गृहे)
मरणम्death
मरणम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
तथाand also
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अन्वयार्थे (and/also/likewise)
वासःdwelling/residence
वासः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
पुंसाम्of men
पुंसाम्:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुंस्/पुम् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
कुरुक्षेत्रेin Kurukṣetra
कुरुक्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुरु (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुरूणां क्षेत्रे)
मुक्तिःliberation
मुक्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
एषाthis
एषा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
चतुर्विधाfourfold
चतुर्विधा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थः (चत्वारः विधाः यस्याः सा)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinātā-putra)

Ritual Type: Parvana

Beneficiary: Pitr

Timing: Performed at Gayā during prescribed śrāddha periods (often linked with pitṛ-pakṣa and tīrtha-śrāddha conventions).

Concept: Fourfold means to liberation: brahmajñāna, Gayā-śrāddha, death in a cow-shed, and residence at Kurukṣetra.

Vedantic Theme: Jñāna as direct liberator, with auxiliary purificatory/merit-bearing supports (sādhana-catuṣṭaya via śuddhi and saṃskāra) that remove obstacles to realization.

Application: Cultivate brahmajñāna through study and contemplation; perform śrāddha at Gayā for ancestors; honor cows and sacred spaces; undertake pilgrimage/residence in dharma-kṣetras with disciplined conduct.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: tirtha-kṣetra

Related Themes: Garuda Purana (Pretakalpa/Śrāddha-khaṇḍa): Gayā-māhātmya and piṇḍadāna-phala passages; Garuda Purana: discussions of antima-saṃskāra and śrāddha as uplift for pretas

B
Brahman
G
Gayā
Ś
Śrāddha
C
Cow (go)
K
Kurukṣetra
M
Mukti

FAQs

This verse lists Gayā śrāddha among the four renowned means connected with liberation, highlighting Gayā as a highly efficacious place for ancestral rites (pitṛ-kārya) and spiritual merit.

It presents both inner realization (brahma-jñāna) and sacred supports (kṣetra-vāsa, śrāddha, and an auspicious manner/place of death) as complementary avenues that can culminate in mukti.

Prioritize self-knowledge and dharmic living, and—where culturally appropriate—honor ancestors through śrāddha and pilgrimage to sacred sites associated with purification and merit.