Shloka 103

Purusha-Strī-Lakṣaṇa (Samudrika-śāstra): Marks of Kingship, Wealth, Longevity, and Conduct

सुमांसलं कर्णयुग्मं समं मृदु समाहितम् / स्निग्धा नीलाश्च मृदवो मूर्धजाः कुञ्चिताः कचाः

sumāṃsalaṃ karṇayugmaṃ samaṃ mṛdu samāhitam / snigdhā nīlāśca mṛdavo mūrdhajāḥ kuñcitāḥ kacāḥ

ചെവികളുടെ ജോടി സുമാംസളവും സമവും മൃദുവും സുസ്ഥിതവുമായിരിക്കണം. മുടി സ്നിഗ്ധമായി, നീലശ്യാമമായി, മൃദുവായി, സ്വാഭാവികമായി കുഞ്ചിതമായിരിക്കണം.

सुमांसलम्very fleshy/well-fleshed
सुमांसलम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootसु- (उपसर्ग/अव्यय) + मांसल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव-समास (सु + मांसल)
कर्णयुग्मम्pair of ears
कर्णयुग्मम्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootकर्ण (प्रातिपदिक) + युग्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समम्even, symmetrical
समम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मृदुsoft
मृदु:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (indeclinable-like adjective form)
समाहितम्well-set/placed, composed
समाहितम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootसम्-आ-धा (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
स्निग्धाःsmooth/oily
स्निग्धाः:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootस्निग्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
नीलाःblack/blue
नीलाः:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootनील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मृदवःsoft (plural)
मृदवः:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
मूर्धजाःhair (lit. head-born)
मूर्धजाः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
कुञ्चिताःcurled
कुञ्चिताः:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootकुञ्च् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
कचाःlocks of hair
कचाः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootकच (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Śubha-lakṣaṇa through harmony of softness, symmetry, and well-kept appearance (snigdha, mṛdu, sama).

Vedantic Theme: Outer order as a metaphor for inner composure; sattvic refinement expressed as cleanliness and balance.

Application: In art/iconography, render ears proportionate and hair glossy/dark/curled; in conduct, maintain cleanliness and dignified grooming without vanity.

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.65.99-102

FAQs

This verse treats balanced, gentle physical traits as outward indicators traditionally associated with inner steadiness and dharmic disposition.

Indirectly: by describing marks linked with virtue and composure, it aligns outer conduct and inner qualities that support a favorable post-death trajectory in the Purana’s broader teaching.

Use it as a reminder to cultivate the inner qualities implied—calmness, cleanliness, and self-control—rather than obsessing over appearance.