Shloka 1
Vaiśvadeva-Homa: Establishing Vaiśvānara, Sending Away Impurity, and the Svāhā Recipient-List
नाम पञ्जदशोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / वैश्वदेवं प्रवक्ष्यामि होमलक्षणमुत्तमम् / प्रज्वाल्य चाग्निं पर्युक्ष्य-ॐ क्रष्यादमग्निं प्रहिणोमि दूरं यमराज्यं गच्छतु रिप्रवाहः / इहैवायमितरो जातवेदा देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानत् / ॐ पावक वैश्वानर इदमासनं अरणीगर्भसंस्कृततेजोरूप महाब्रह्मन् मुहूर्तास्त्रिषु वैश्वानरं प्रतिबोधयामि / ॐ वैश्वानरे न उभयं आप्रयातु परावतः अग्निर्न स्वद्युतीरूपपृष्ठो दिवि पृष्ठो ऽश्वि पृथिव्यां पृष्ठा विवेवा ओषधीचाविवेश वैश्वानरः सहसा पृष्ठो ऽग्निः नमो दिव्य स षष्ठां नक्तम्
nāma pañjadaśottaradviśatatamo 'dhyāyaḥ brahmovāca / vaiśvadevaṃ pravakṣyāmi homalakṣaṇamuttamam / prajvālya cāgniṃ paryukṣya-oṃ kraṣyādamagniṃ prahiṇomi dūraṃ yamarājyaṃ gacchatu ripravāhaḥ / ihaivāyamitaro jātavedā devebhyo havyaṃ vahatu prajānat / oṃ pāvaka vaiśvānara idamāsanaṃ araṇīgarbhasaṃskṛtatejorūpa mahābrahman muhūrtāstriṣu vaiśvānaraṃ pratibodhayāmi / oṃ vaiśvānare na ubhayaṃ āprayātu parāvataḥ agnirna svadyutīrūpapṛṣṭho divi pṛṣṭho 'śvi pṛthivyāṃ pṛṣṭhā vivevā oṣadhīcāviveśa vaiśvānaraḥ sahasā pṛṣṭho 'gniḥ namo divya sa ṣaṣṭhāṃ naktam
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— വൈശ്വദേവ ഹോമത്തിന്റെ ഉത്തമ ലക്ഷണവും വിധിയും ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് ശുദ്ധജലത്തോടെ പര്യുക്ഷണം ചെയ്ത് ജപിക്കണം— “ഓം ഈ അഗ്നിയെ ഞാൻ ദൂരത്തേക്ക് അയക്കുന്നു; അശുദ്ധിയുടെ പ്രവാഹം യമരാജ്യത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ. എന്നാൽ ഈ മറ്റൊന്ന്—ജാതവേദസ്—ഇവിടെയേ ഇരിക്കട്ടെ; അറിഞ്ഞ് ദേവന്മാർക്കായി ഹവ്യം വഹിക്കട്ടെ.” തുടർന്ന്— “ഓം പാവക വൈശ്വാനരാ, ഇതാ നിന്റെ ആസനം; അരണികളുടെ ഗർഭത്തിൽ സംസ്കൃതമായ തേജസ്സുരൂപ മഹാബ്രഹ്മൻ, മൂന്ന് മുഹൂർത്തങ്ങളിൽ ഞാൻ വൈശ്വാനരനെ ഉണർത്തുന്നു.” പിന്നെയും— “ഓം വൈശ്വാനരനാൽ ദൂരത്തിൽ നിന്നുമുള്ള ഇരുവിധ മംഗളങ്ങളും ഞങ്ങൾക്ക് വരട്ടെ; സ്വദീപ്തിരൂപ പൃഷ്ഠമുള്ള അഗ്നി, ദിവിയിലും ഭൂമിയിലും ആധാരമുള്ളവൻ, ഔഷധി-വനസ്പതികളിൽ പ്രവേശിച്ചവൻ—ആ വൈശ്വാനര അഗ്നി വേഗം പ്രതിഷ്ഠിതനാകട്ടെ. ദിവ്യ അഗ്നിക്ക് നമസ്കാരം…”
Brahma
Afterlife Stage: Yamaloka Journey
Concept: Pañca-mahāyajña ethos via Vaiśvadeva: daily fire-offering purifies, sustains devas, and maintains ṛta through Agni as mediator.
Vedantic Theme: Yajña as harmonizing principle; Agni as inner fire (vaiśvānara) reflecting the universal Self’s sustaining power (microcosm–macrocosm correspondence).
Application: Perform Vaiśvadeva with proper kindling, pariṣecana (sprinkling), and mantras; consciously dedicate removal of impurity and offering transport to devas.
Primary Rasa: adbhuta
Secondary Rasa: shanta
Type: ritual hearth (agni-kuṇḍa)
Related Themes: Garuda Purana adhyāya 216 Vaiśvadeva-vidhi context; subsequent svāhā list (216.2) as continuation
FAQs
This verse frames Vaiśvadeva as a highest-grade daily offering that purifies the performer, properly seats/invokes Agni (Vaiśvānara), and directs the oblation to the Devas while removing defilement.
The verse uses ritual language of separation: impurity (ripra-vāha) is symbolically sent away to Yama’s realm, while the consecrated Agni (Jātavedas/Vaiśvānara) remains to carry offerings to the gods—marking purity vs. defilement.
Maintain daily disciplines that ‘separate’ harmful habits from sacred actions: begin worship/meditation with a clear purification step, then offer your best effort (havya) toward uplifting goals and service (deva-oriented living).