Shloka 17

Netra–Nāsa–Mukha Cikitsā, Vraṇa/Bhasma Prayoga, Jvara–Vāta Remedies, and Protective/Uccāṭana Procedures

चन्दनं सैन्धवं वृद्धपालाशश्च हरीतकी / पटलं कुसुमं नीली च (व) क्रिकां हरते ऽञ्जनम्

candanaṃ saindhavaṃ vṛddhapālāśaśca harītakī / paṭalaṃ kusumaṃ nīlī ca (va) krikāṃ harate 'ñjanam

ചന്ദനം, സൈന്ധവലവണം, വൃദ്ധപലാശം, ഹരീതകി എന്നിവകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച്, പടല, കുസുമ, നീലി ചേർത്ത ഈ അഞ്ജനം ക്രികാ മുതലായ നേത്രരോഗങ്ങൾ അകറ്റുന്നു।

चन्दनम्sandalwood
चन्दनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचन्दन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
सैन्धवम्rock-salt
सैन्धवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्धव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
वृद्धपालाशःmature palāśa (Butea)
वृद्धपालाशः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक) + पालाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nom., Singular)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction/particle: 'and')
हरीतकीharītakī (Terminalia chebula)
हरीतकी:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहरीतकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Feminine, Nom., Singular)
पटलम्paṭala (a medicinal plant)
पटलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपटल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
कुसुमम्flower
कुसुमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुसुम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
नीलीnīlī (indigo plant)
नीली:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनीली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Feminine, Nom., Singular)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction/particle: 'and')
or (variant)
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootव (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (particle: 'or'/variant reading)
क्रिकाम्krikā (a medicinal ingredient)
क्रिकाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्रिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Feminine, Acc., Singular)
हरतेremoves, cures
हरते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (Present indicative, 3rd person singular, Parasmaipada)
अञ्जनम्collyrium; eye-disease/eye-application
अञ्जनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअञ्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Acc., Singular)

Lord Vishnu (in instruction to Garuda)

Concept: Care of the body as a support for dharma; disciplined application of remedies.

Vedantic Theme: Śarīra as sādhana-upakaraṇa (instrument for right living); sattva through cleanliness and measured regimen.

Application: Prepare collyrium from the listed ingredients and apply for eye disorders (krikā etc.) with attention to purity and correct proportions.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.177 (medical/auṣadha-prayoga context; adjacent verses on ocular and systemic remedies)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse treats anjana as a targeted therapeutic application, listing specific ingredients believed to clear named eye disorders and restore clarity of vision.

It focuses on practical dharma through health maintenance; clear perception supports right action, study, and ritual observances rather than afterlife geography.

Treat the verse as a traditional formulation reference; do not self-apply herbal collyrium without expert guidance, as ocular preparations require strict safety and sterility.