Shloka 39

Dhanvantari’s Therapeutics: Jvara to Vraṇa

Fever, GI Disorders, Bleeding, Respiratory, Urinary, Swelling, and Wound Care

सगुडाः पञ्च पथ्याश्च कुष्टार्शोवातसादनाः / गडचीस्वरसं कल्कं चूर्णं वा क्वाथमेव वा

saguḍāḥ pañca pathyāśca kuṣṭārśovātasādanāḥ / gaḍacīsvarasaṃ kalkaṃ cūrṇaṃ vā kvāthameva vā

ശർക്കര (ഗുഡം) ചേർത്ത് പഥ്യാ (ഹരീതകി) അഞ്ചു അളവുകൾ കഴിച്ചാൽ കുഷ്ഠം, അർശസ്, വാതവ്യാധികൾ ശമിക്കുന്നു. ഗുഡൂചി (ഗഡചി) സ്വരസം, കല്കം, ചൂർണം അല്ലെങ്കിൽ കഷായം ആയി യഥാവിധി നൽകാം.

स-गुडाःwith jaggery
स-गुडाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपपद) + गुड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘गुडसहिताः’
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; (here) प्रथमा, बहुवचनार्थे—‘five’
पथ्याःharītakī fruits (pathyā)
पथ्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपथ्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
कुष्ट-अर्शः-वात-सादनाःalleviating leprosy, piles, and vāta-disorders
कुष्ट-अर्शः-वात-सादनाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक) + अर्शस् (प्रातिपदिक) + वात (प्रातिपदिक) + सादन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘कुष्ठं च अर्शः च वातसादनं च (तानि) सादयन्ति’—disease-alleviating
गडची-स्वरसम्fresh juice of guḍūcī
गडची-स्वरसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगडची/गुडूची (प्रातिपदिक) + स्वरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘गडच्याः स्वरसम्’
कल्कम्paste
कल्कम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकल्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
चूर्णम्powder
चूर्णम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: or)
क्वाथम्decoction
क्वाथम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्वाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
एवonly/indeed
एव:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle: only/indeed)
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)

Lord Vishnu (in discourse to Garuda/Vinatā-putra)

Dosha: Vata

Concept: Adapt treatment to patient and context; one substance can be applied through multiple samskāras (processing) to suit need.

Vedantic Theme: Yukti (skillful means) and moderation; bodily purification supports steadiness for dharmic living.

Application: Take five pathyā (harītakī) with jaggery for kuṣṭha, arśas, and vāta disorders; administer gudūcī as svarasa/kalka/cūrṇa/kvātha as appropriate.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.170 (harītakī, gudūcī usage; multi-form administration principles)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse presents Pathyā as a core rasāyana-like remedy, especially when combined with jaggery, for conditions linked to vāta imbalance, piles, and skin disorders.

It does not describe afterlife geography; instead, it preserves practical dharmic health-knowledge, implying that bodily well-being supports disciplined living and ritual capacity.

It suggests traditional dosage-forms for gudūcī (juice/paste/powder/decoction) and a classical combination (harītakī with jaggery), best applied with guidance from a qualified Ayurveda practitioner.