Pāṇḍu-Śotha Nidāna: Doṣa-wise Signs, Complications, and Prognosis
विण्मूत्रशुक्रोपहतमलवद्वस्तुसंङ्करात् / विषवृक्षानिलस्पर्शाद्गरयोगावचूर्णनात्
viṇmūtraśukropahatamalavadvastusaṃṅkarāt / viṣavṛkṣānilasparśādgarayogāvacūrṇanāt
വിഷ്ഠ, മൂത്രം, ശുക്രം അല്ലെങ്കില് മലമൂലം ദൂഷിതമായ വസ്തുക്കളുടെ കലര്ച്ചയില് നിന്ന് വിഷം (ഹാനികര ദൂഷണം) ഉണ്ടാകുന്നു. വിഷവൃക്ഷങ്ങളെ സ്പര്ശിച്ച് വന്ന കാറ്റിന്റെ സ്പര്ശം കൊണ്ടും, ഗരയോഗം അല്ലെങ്കില് വിഷചൂര്ണം നല്കല്/സേവനം കൊണ്ടും ഇത് സംഭവിക്കുന്നു.
Lord Vishnu (in instruction to Garuda)
Concept: Avoid impure mixtures and malicious adulteration; purity and ethical conduct protect life.
Vedantic Theme: Sattva-supporting discipline (śauca, ahiṃsā, apramāda) reduces suffering and supports higher pursuits.
Application: Maintain sanitation; avoid adulterated substances; be cautious of environmental toxins; ensure trustworthy preparation of medicines/foods.
Primary Rasa: bibhatsa
Secondary Rasa: bhayanaka
Related Themes: Garuda Purana 1.162.37 (overlapping list: impure mixtures, poisonous wind, gara-yoga)
This verse lists practical, high-risk causes of poisoning—impure mixtures, toxic air contact, and compounded poisons—showing that dharmic living includes safeguarding bodily purity and avoiding harmful contamination.
Vishnu teaches Garuda in a diagnostic, enumerative way: the text often presents clear lists of causes and effects so a practitioner can recognize danger (here, toxic/impure exposure) and act correctly.
Avoid food/water contamination, maintain strict cleanliness, be cautious of adulterated substances and unknown powders/medicines, and reduce exposure to toxic air or fumes—treating purity as both ethical discipline and health protection.