Shloka 35

Pāṇḍu-Śotha Nidāna: Doṣa-wise Signs, Complications, and Prognosis

कण्डूमान्पाण्डुरोमा त्वक्कठिनः शीतलो गुरुः / स्निग्धःश्लक्ष्णः स्थिरः शूलो निद्राच्छर्द्यग्निमान्द्यकृत्

kaṇḍūmānpāṇḍuromā tvakkaṭhinaḥ śītalo guruḥ / snigdhaḥślakṣṇaḥ sthiraḥ śūlo nidrācchardyagnimāndyakṛt

അവന്‍ കടുത്ത കണ്ഡൂ (ചൊറിച്ചില്‍) ബാധിക്കുന്നു; ദേഹരോമങ്ങള്‍ പാണ്ഡുരമാകുന്നു; ത്വക്ക് കഠിനമാകുന്നു; ശീതലതയും ഭാരവും അനുഭവപ്പെടുന്നു. ദേഹം സ്നിഗ്ധമായിട്ടും മൃദുവും ശ്ലക്ഷ്ണവും, സ്ഥിരവും ശൂലവേദനയുമുള്ളതായി മാറി, നിദ്രാലസ്യം, ഛര്‍ദ്ദി, ജഠരാഗ്നിമാന്ദ്യം എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു.

कण्डूमान्having itching
कण्डूमान्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकण्डूमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त विशेषण (having itching)
पाण्डुरोमाwith pale hair
पाण्डुरोमा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाण्डु + रोमा (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः—पाण्डुं रोमा यस्य (pale-haired)
त्वक्-कठिनःhard-skinned
त्वक्-कठिनः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्वक् + कठिन्/कठिन (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—त्वचः कठिनः (hard of skin)
शीतलःcold/cool
शीतलः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीतल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
गुरुःheavy
गुरुः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
स्निग्धःunctuous/oily
स्निग्धः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्निग्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
श्लक्ष्णःsmooth
श्लक्ष्णः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्लक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
स्थिरःstable/firm
स्थिरः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
शूलःcolic/pain
शूलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
निद्राsleepiness
निद्रा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (समाहार-लक्षणया सूचीकरणे)
छर्दिvomiting
छर्दि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootछर्दि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (vomiting)
अग्निdigestive fire
अग्नि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अत्र ‘जठराग्नि’ (digestive fire)
मान्द्यsluggishness
मान्द्य:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमान्द्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कृत्causing/producing
कृत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + कृत् (कृदन्त; क्तिन्/कृत्-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कृदन्त-विशेषण—‘करोति’ इति (causing/producing)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Dosha: Kapha

Concept: The body reflects the results of harmful contact and negligence; one should avoid impure/poisonous influences and seek corrective discipline.

Vedantic Theme: Deha as upādhi (limiting adjunct): suffering arises in the embodied condition; cultivate viveka and restraint to reduce bondage to bodily affliction.

Application: Maintain cleanliness and food/contact hygiene; avoid known irritants/toxins; respond early to signs of digestive weakening and systemic toxicity.

Primary Rasa: bibhatsa

Secondary Rasa: bhayanaka

Related Themes: Garuda Purana 1.162 (toxicology/viṣa-lakṣaṇa context)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse lists specific physical signs—itching, pallor of hair, hardened skin, coldness, heaviness, pain, drowsiness, vomiting, and weak digestion—as indicators of an afflicted condition, framing suffering as a discernible consequence within the Purana’s moral-cosmic order.

While not describing the post-death journey directly, it shows how karmic imbalance can manifest in embodied experience; the Purana often uses such signs to connect ethical causality (karma) with tangible suffering that prompts repentance, restraint, and remedial rites.

Treat these signs as prompts for ethical self-audit and disciplined living—truthfulness, non-harm, moderation, charity—along with appropriate medical care and devotional practices, aiming to reduce harm and restore balance.