Arśa-nidāna: Causes, Prodrome, Doṣa-types, and Complications of Hemorrhoids
बाधिर्यातिशिरः श्वासशिरोरुक्काशपीनसाः? / मनोविकारस्तृट्श्वासपित्तगुल्मोदरादयः
bādhiryātiśiraḥ śvāsaśirorukkāśapīnasāḥ? / manovikārastṛṭśvāsapittagulmodarādayaḥ
ബധിരത, അതിശിര (അർദ്ധശിരസ്സുപോലുള്ള തലവേദന), ശ്വാസകഷ്ടം, തലവേദന, ചുമ, പീനസം (മൂക്കിലെ കഫരോഗം); അതുപോലെ മനോവികാരം, അതിതൃഷ്ണ, ദമം, പിത്തവികാരം, ഗുല്മം (ഉദരകട്ടി) ഉദരരോഗാദികളും ഉണ്ടാകുന്നു।
Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)
Dosha: Vata
Concept: Embodied suffering proliferates when foundational regulatory forces (vāta) are deranged; neglect compounds affliction across systems including mind.
Vedantic Theme: Mind-body interdependence within prakṛti; duḥkha prompts vairāgya and disciplined living.
Application: Treat vāta aggravation early; attend to sleep, nourishment, and mental steadiness to prevent psychosomatic spread.
Primary Rasa: bhayanaka
Secondary Rasa: karuna
Related Themes: Garuda Purana 1.156.48; Garuda Purana 1.156.49; Garuda Purana 1.156.50; Garuda Purana 1.156.52
This verse functions as a karmic-dharma warning: it catalogs physical and mental afflictions to show that suffering can manifest as concrete ailments when one lives against dharma.
By linking inner disorder (mano-vikāra) and bodily pain to consequences, it implies that the jīva carries impressions of actions that later ripen as embodied suffering, shaping one’s experience in life and beyond.
Use it as a prompt for self-correction: cultivate sattvic habits, truthful and non-harmful conduct, and remedial dharmic practices (prāyaścitta, charity, devotion) alongside appropriate medical care.