Shloka 2

Nīti-saṅgraha: Conduct, Association, Kali-yuga Decline, and the Supremacy of Vidyā

Devanagari script

धर्मः प्रव्रजितस्तपः प्रचलितं सत्यं च दूरं गतं पृथ्वी वन्ध्यफला जनाः कपटिनो लौल्ये स्थिता ब्राह्मणाः / मर्त्याः स्त्रीवशगाः स्त्रियश्च चपला नीचा जना उन्नताः हा कष्टं खलुजीवितं कलियुगे धन्या जना ये मृताः

Transliteration

dharmaḥ pravrajitastapaḥ pracalitaṃ satyaṃ ca dūraṃ gataṃ pṛthvī vandhyaphalā janāḥ kapaṭino laulye sthitā brāhmaṇāḥ / martyāḥ strīvaśagāḥ striyaśca capalā nīcā janā unnatāḥ hā kaṣṭaṃ khalujīvitaṃ kaliyuge dhanyā janā ye mṛtāḥ

Translation

കലിയുഗത്തിൽ ധർമ്മം വിട്ടുപോയി; തപസ് വഴിതെറ്റി; സത്യം ദൂരെയായി. ഭൂമി ശുഭഫലങ്ങളിൽ വന്ധ്യയായി; ജനങ്ങൾ കപടികൾ; ബ്രാഹ്മണരും ലാഭലോലതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. പുരുഷന്മാർ സ്ത്രീവശം; സ്ത്രീകൾ ചപലം; നീചർ ഉയർന്ന സ്ഥാനങ്ങളിൽ. അയ്യോ! കലിയുഗജീവിതം തീർച്ചയായും കഷ്ടം; ഇതിനകം മരിച്ചവരാണ് ധന്യർ.

Word by Word

• धर्मः: dharma, righteousness
• धर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रव्रजितः: has departed, has gone away
• प्रव्रजितः: Kriyā (Predicative state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + व्रज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (धर्मः)

• तपः: austerity
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रचलितम्: has become unsteady, has slipped
• प्रचलितम्: Kriyā (Predicative state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + चल् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (तपः)

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Coordination/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• दूरम्: far away
• दूरम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दूर (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: far)

• गतम्: has gone
• गतम्: Kriyā (Predicative state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (सत्यम्)

• पृथ्वी: the earth
• पृथ्वी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पृथ्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वन्ध्यफला: bearing barren fruit, fruitless
• वन्ध्यफला: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वन्ध्या + फल (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि-समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पृथ्वी)

• जनाः: people
• जनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• कपटिनः: deceitful
• कपटिनः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कपटिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (जनाः)

• लौल्ये: in fickleness/greed
• लौल्ये: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लौल्यम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• स्थिताः: are situated, remain
• स्थिताः: Kriyā (Predicative state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय-विशेषण (ब्राह्मणाः)

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मर्त्याः: mortals
• मर्त्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• स्त्रीवशगाः: under the control of women
• स्त्रीवशगाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्त्री + वश + ग (प्रातिपदिक; तत्पुरुष-समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (मर्त्याः)

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Coordination/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• चपलाः: fickle
• चपलाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चपल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (स्त्रियः)

• नीचाः: low, base
• नीचाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नीच (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (जनाः)

• जनाः: people
• जनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• उन्नताः: are elevated (undeservedly), risen
• उन्नताः: Viśeṣaṇa (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उन्नत (उद् + नम् धातोः क्त; प्रातिपदिकवत्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विधेय-विशेषण (जनाः)

• हा: alas!
• हा: Sambandha (Exclamation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हा (अव्यय)
• Form: विस्मय/शोक-निपात (interjection)

• कष्टम्: hard, miserable (thing)
• कष्टम्: Kriyā (Exclamatory predicate/क्रिया)
• Type: Noun
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक (exclamatory predicate)

• खलु: indeed
• खलु: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: खलु (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• जीवितम्: life
• जीवितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कलियुगे: in the Kali age
• कलियुगे: Adhikaraṇa (Locus/time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि + युग (प्रातिपदिक; सप्तमी-तत्पुरुष)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• धन्याः: fortunate, blessed
• धन्याः: Viśeṣaṇa (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विधेय-विशेषण (जनाः)

• जनाः: people
• जनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ये: who
• ये: Sambandha (Relative connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• मृताः: are dead
• मृताः: Kriyā (Predicative state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय-विशेषण (जनाः)

Speaker

Lord Vishnu (narrating to Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Kali-yuga is marked by decline of dharma, tapas, and satya; social roles invert; greed and deceit proliferate.

Vedantic Theme: Guṇa-miśratā and tamas-prādhānya in Kali; need for inner refuge when outer order collapses.

Application: Do not normalize corruption; strengthen personal ethics, truthfulness, and restraint; seek sat-saṅga; simplify life; anchor in devotion and disciplined practice amid societal volatility.

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bibhatsa

Cross References

Related Themes: Garuda Purana: Kali-yuga nindā and nīti passages (general thematic parallel)

Characters & Entities

• Kali Yuga
• Brahmanas

FAQs

What is the importance of Kali Yuga signs in the Garuda Purana?

This verse frames Kali Yuga as a time when dharma, tapas, and truth weaken, warning readers to recognize moral decline and consciously uphold righteous conduct despite adverse social trends.

How does this verse explain the path of the soul?

Indirectly, it contrasts worldly degeneration with the urgency of spiritual discipline; by implying that life in Kali Yuga is fraught with deception and greed, it motivates turning toward dharma-oriented living that supports a better post-death destiny.

Practical application of this wisdom today?

Cultivate truthfulness, self-restraint, and non-deceit; avoid greed-driven choices; and prioritize dharma-based actions even when society rewards the opposite.