Adhyaya 20

Verse 1

शङ्‌खचूडेन सह देवानां सङ्ग्रामोद्योगवर्णनम् श्रीनारायण उवाच ब्रह्मा शिवं संनियोज्य संहारे दानवस्य च । जगाम स्वालयं तूर्णं यथास्थानं सुरोत्तमाः

ശംഖചൂഡനുമായുള്ള ദേവന്മാരുടെ യുദ്ധശ്രമ വർണ്ണനം. ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: ദാനവ നിഗ്രഹത്തിനായി ശിവനെ നിയോഗിച്ച ശേഷം ബ്രഹ്മാവ് വേഗത്തിൽ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പോയി, ദേവന്മാരും യഥാസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 2

चन्द्रभागानदीतीरे वटमूले मनोहरे । तत्र तस्थौ महादेवो देवविस्तारहेतवे

ചന്ദ്രഭാഗാ നദീതീരത്ത് മനോഹരമായ ഒരു പേരാലിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ദേവസേനയെ വിന്യസിക്കുന്നതിനായി മഹാദേവൻ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 3

दूतं कृत्वा चित्ररथं गन्धर्वेश्वरमीप्सितम् । शीघ्रं प्रस्थापयामास शङ्‌खचूडान्तिकं मुदा

ഗന്ധർവ്വരാജാവായ ചിത്രരഥനെ ദൂതനാക്കി, അദ്ദേഹം സന്തോഷത്തോടെ വേഗത്തിൽ ശംഖചൂഡന്റെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചു.

Verse 4

सर्वेश्वराज्ञया शीघ्रं ययौ तन्नगरं परम् । महेन्द्रनगरोत्कृष्टं कुबेरभवनाधिकम्

സർവ്വേശ്വരന്റെ കല്പനയാൽ അവൻ വേഗത്തിൽ ആ പരമ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി, അത് ഇന്ദ്രപുരിയേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠവും കുബേരഭവനത്തേക്കാൾ മഹത്തരവുമായിരുന്നു.

Verse 5

पञ्चयोजनविस्तीर्णं दैर्घ्ये तद्‌ द्विगुणं भवेत् । स्फटिकाकारमणिभिर्निर्मितं यानवेष्टितम्

ആ നഗരം അഞ്ച് യോജന വീതിയും അതിന്റെ ഇരട്ടി നീളവുമുള്ളതായിരുന്നു. സ്ഫടികതുല്യമായ മണികളാൽ നിർമ്മിതമായ ആ നഗരം വാഹനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതായിരുന്നു.

Verse 6

सप्तभिः परिखाभिश्च दुर्गमाभिः समन्वितम् । ज्वलदग्निनिभैः शश्वत्कल्पितं रत्‍नकोटिभिः

ഏഴ് ദുർഗ്ഗമമായ അഗഴികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ തിളങ്ങുന്ന കോടിക്കണക്കിന് രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിതവുമായിരുന്നു അത്.

Verse 7

युक्तं च वीथीशतकैर्मणिवेदिविचित्रितैः । परितो वणिजां सौधैर्नानावस्तुविराजितैः

മണിവേദികളാൽ അലംകൃതമായ നൂറുകണക്കിന് വീഥികളോടും വിവിധ വസ്തുക്കളാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന വ്യാപാരികളുടെ മാളികകളോടും കൂടിയതായിരുന്നു അത്.

Verse 8

सिन्दूराकारमणिभिर्निर्मितैश्च विचित्रितैः । भूषितं भूषितैर्दिव्यैराश्रमैः शतकोटिभिः

സിന്ദൂരവർണ്ണത്തിലുള്ള മണികളാൽ നിർമ്മിതവും വിചിത്രവുമായ നൂറുകോടി ദിവ്യ ആശ്രമങ്ങളാൽ അത് അലംകൃതമായിരുന്നു.

Verse 9

गत्वा ददर्श तन्मध्ये शङ्‌खचूडालयं परम् । अतीव वलयाकारं यथा पूर्णेन्दुमण्डलम्

നഗരമധ്യത്തിൽ ചെന്ന് അദ്ദേഹം ശംഖചൂഡന്റെ ഉത്തമമായ കൊട്ടാരം കണ്ടു. അത് പൂർണ്ണചന്ദ്രമണ്ഡലം പോലെ അത്യന്തം വട്ടത്തിലുള്ളതായിരുന്നു.

Verse 10

ज्वलदग्निशिखाक्ताभिः परिखाभिश्चतसृभिः । तद्दुर्गमं च शत्रूणामन्येषां सुगमं सुखम्

ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിശിഖകളോടു കൂടിയ നാല് അഗഴികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അത് ശത്രുക്കൾക്ക് ദുർഗ്ഗമവും മറ്റുള്ളവർക്ക് സുഗമവും സുഖകരവുമായിരുന്നു.

Verse 11

अत्युच्चैर्गगनस्पर्शिमणिशृङ्‌गविराजितम् । राजितं द्वादशद्वारैर्द्वारपालसमन्वितम्

ആകാശത്തോളം ഉയരമുള്ള മണിശിഖരങ്ങളാൽ അലംകൃതമായ അത് ദ്വാരപാലകരോടു കൂടിയ പന്ത്രണ്ട് വാതിലുകളാൽ ശോഭിച്ചിരുന്നു.

Verse 12

मणीन्द्रसारनिर्माणैः शोभितं लक्षमन्दिरैः । शोभितं रत्‍नसोपानै रत्‍नस्तम्भविराजितम्

ശ്രേഷ്ഠമായ മണികളാൽ നിർമ്മിച്ച ലക്ഷം മന്ദിരങ്ങളാൽ അലംകൃതമായ അത് രത്നസോപാനങ്ങളാലും രത്നസ്തംഭങ്ങളാലും ശോഭിച്ചിരുന്നു.

Verse 13

तद्‌ दृष्ट्वा पुष्पदन्तोऽपि वरं द्वारं ददर्श सः । द्वारे नियुक्तं पुरुषं शूलहस्तं च सस्मितम्

അതുകണ്ട് പുഷ്പദന്തൻ ആ ശ്രേഷ്ഠമായ വാതിൽ കണ്ടു. വാതിൽക്കൽ കയ്യിൽ ശൂലമേന്തി പുഞ്ചിരിച്ചു നിൽക്കുന്ന ഒരു പുരുഷനെ അദ്ദേഹം കണ്ടു.

Verse 14

तिष्ठन्तं पिङ्‌गलाक्षं च ताम्रवर्णं भयङ्‌करम् । कथयामास वृत्तान्तं जगाम तदनुज्ञया

അവിടെ നിന്നിരുന്ന പിംഗളാക്ഷനും താമ്രവർണ്ണനും ഭയങ്കരനുമായ ആ പുരുഷനോട് അദ്ദേഹം കാര്യങ്ങൾ പറയുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുവാദത്തോടെ ഉള്ളിലേക്ക് പോവുകയും ചെയ്തു.

Verse 15

अतिक्रम्य च तद्द्वारं जगामाभ्यन्तरं पुनः । न कोऽपि रक्षति श्रुत्वा दूतरूपं रणस्य च

ആ വാതിൽ കടന്ന് അദ്ദേഹം വീണ്ടും ഉള്ളിലേക്ക് പോയി. യുദ്ധത്തിന്റെ ദൂതനാണെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ ആരും അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞില്ല.

Verse 16

गत्वा सोऽभ्यन्तरद्वारं द्वारपालमुवाच ह । रणस्य सर्ववृत्तान्तं विज्ञापयत माचिरम्

അകത്തെ കവാടത്തിലെത്തി അവൻ ദ്വാരപാലകനോട് പറഞ്ഞു: 'യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാ വിവരങ്ങളും ഒട്ടും വൈകാതെ രാജാവിനെ അറിയിക്കുക.'

Verse 17

स च तं कथयित्वा च दूतो गन्तुमुवाच ह । स गत्वा शङ्‌खचूडं तं ददर्श सुमनोहरम्

ദ്വാരപാലകൻ രാജാവിനെ അറിയിച്ച ശേഷം ദൂതനോട് അകത്തേക്ക് പോകാൻ പറഞ്ഞു. അകത്തു കടന്ന പുഷ്പദന്തൻ അതിസുന്ദരനായ ശംഖചൂഡനെ കണ്ടു.

Verse 18

राजमण्डलमध्यस्थं स्वर्णसिंहासने स्थितम् । मणीन्द्ररचितं दिव्यं रत्‍नदण्डसमन्वितम्

അവൻ രാജസഭയുടെ മധ്യത്തിൽ സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. മണികളാൽ നിർമ്മിതമായ ആ ദിവ്യസിംഹാസനം രത്നദണ്ഡങ്ങളാൽ അലംകൃതമായിരുന്നു.

Verse 19

रत्‍नकृत्रिमपुष्पैश्च प्रशस्तैः शोभितं सदा । भृत्येन मस्तकन्यस्तं स्वर्णच्छत्रं मनोहरम्

രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ കൃത്രിമ പുഷ്പങ്ങളാൽ ആ സിംഹാസനം അലംകൃതമായിരുന്നു. ഒരു ഭൃത്യൻ അവന്റെ തലയ്ക്ക് മുകളിൽ മനോഹരമായ സ്വർണ്ണക്കുട പിടിച്ചിരുന്നു.

Verse 20

सेवितं पार्षदगणै रुचिरैः श्वेतचामरैः । सुवेषं सुन्दरं रम्यं रत्‍नभूषणभूषितम्

പാർശ്വവർത്തികൾ വെളുത്ത ചാമരങ്ങൾ വീശി അവനെ സേവിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവൻ സുന്ദരമായ വസ്ത്രങ്ങളും രത്നാഭരണങ്ങളും ധരിച്ച് അതീവ തേജസ്വിയായി കാണപ്പെട്ടു.

Verse 21

माल्येन लेपनं सूक्ष्मं सुवस्त्रं दधतं मुने । दानवेन्द्रैः परिवृतं सुवेषैश्च त्रिकोटिभिः

ഹേ മുനേ! അവൻ മാലകളും ചന്ദനലേപനവും മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ചിരുന്നു. മൂന്ന് കോടി ദാനവപ്രമുഖരാൽ അവൻ പരിവേഷ്ടിതനായിരുന്നു.

Verse 22

शतकोटिभिरन्यैश्च भ्रमद्‌भिरस्त्रपाणिभिः । एवंभूतञ्च तं दृष्ट्वा पुष्पदन्तः सविस्मयः

കയ്യിൽ ആയുധങ്ങളുമായി ചുറ്റിനടക്കുന്ന നൂറു കോടി ഭടന്മാരാലും അവൻ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇത്രയും വലിയ ഐശ്വര്യത്തിൽ അവനെ കണ്ട പുഷ്പദന്തൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.

Verse 23

उवाच स च वृत्तान्तं यदुक्तं शङ्‌करेण च । पुष्पदन्त उवाच राजेन्द्र शिवभृत्योऽहं पुष्पदन्ताभिधः प्रभो

ഭഗവാൻ ശങ്കരൻ പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ അവൻ അറിയിച്ചു. പുഷ്പദന്തൻ പറഞ്ഞു: 'ഹേ രാജേന്ദ്ര! പ്രഭോ! ഞാൻ ശിവന്റെ ദാസനാണ്, എന്റെ പേര് പുഷ്പദന്തൻ എന്നാണ്.'

Verse 24

यदुक्तं शङ्‌करेणैव तद्‌ ब्रवीमि निशामय । राज्यं देहि च देवानामधिकारं च साम्प्रतम्

'ശങ്കരൻ പറഞ്ഞത് ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക. ദേവന്മാരുടെ രാജ്യവും അവരുടെ അധികാരവും ഇപ്പോൾത്തന്നെ തിരിച്ചുനൽകുക.'

Verse 25

देवाश्च शरणापन्ना देवेशं श्रीहरिं परम् । हरिर्दत्त्वास्य शूलं च तेन प्रस्थापितः शिवः

'ദേവന്മാർ ദേവേശ്വരനായ പരമശ്രീഹരിയെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ഹരി തന്റെ ശൂലം ശിവന് നൽകി അദ്ദേഹത്തെ ഈ കാര്യത്തിനായി അയച്ചിരിക്കുകയാണ്.'

Verse 26

पुष्पभद्रानदीतीरे वटमूले त्रिलोचनः । विषयं देहि तेषां च युद्धं वा कुरु निश्चितम्

പുഷ്പഭദ്രാനദിക്കരയിൽ പേരാലിൻ ചുവട്ടിൽ മുക്കണ്ണനായ ശിവൻ ഇരിക്കുന്നു. ഒന്നുകിൽ അവരുടെ രാജ്യം തിരിച്ചുനൽകുക, അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവുക.

Verse 27

गत्वा वक्ष्यामि किं शम्भुमथ तद्वद मामपि । दूतस्य वचनं श्रुत्वा शङ्‌खचूडः प्रहस्य च

ഞാൻ പോയി ശംഭുവിനോട് എന്ത് പറയണം? ദൂതന്റെ വാക്ക് കേട്ട് ശംഖചൂഡൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.

Verse 28

प्रभातेऽहं गमिष्यामि त्वं च गच्छेत्युवाच ह । स गत्वोवाच तं तूर्णं वटमूलस्थमीश्वरम्

'ഞാൻ രാവിലെ വരാം, നീ പൊയ്ക്കൊള്ളൂ.' ആ ദൂതൻ വേഗത്തിൽ ചെന്ന് പേരാലിൻ ചുവട്ടിലിരുന്ന ശിവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 29

शङ्‌खचूडस्य वचनं तदीयं तन्मुखोदितम् । एतस्मिन्नन्तरे स्कन्द आजगाम शिवान्तिकम्

അവൻ ശംഖചൂഡന്റെ വായിൽ നിന്ന് വന്ന വാക്കുകൾ അതുപോലെ പറഞ്ഞു. ഇതിനിടയിൽ കാർത്തികേയൻ (സ്കന്ദൻ) ശിവന്റെ അടുത്തെത്തി.

Verse 30

वीरभद्रश्च नन्दी च महाकालः सुभद्रकः । विशालाक्षश्च बाणश्च पिङ्‌गलाक्षो विकम्पनः

വീരഭദ്രൻ, നന്ദി, മഹാകാലൻ, സുഭദ്രകൻ, വിശാലാക്ഷൻ, ബാണൻ, പിംഗളാക്ഷൻ, വികമ്പനൻ എന്നിവർ വന്നു.

Verse 31

विरूपो विकृतिश्चैव मणिभद्रश्च बाष्कलः । कपिलाख्यो दीर्घदंष्ट्रो विकटस्ताम्रलोचनः

വിരൂപൻ, വികൃതി, മണിഭദ്രൻ, ബാഷ്കലൻ, കപിലൻ, ദീർഘദംഷ്ട്രൻ, വികടൻ, താമ്രലോചനൻ എന്നിവർ വന്നു.

Verse 32

कालकण्ठो बलीभद्रः कालजिह्नः कुटीचरः । बलोन्मत्तो रणश्लाघी दुर्जयो दुर्गमस्तथा

കാലകണ്ഠൻ, ബലീഭദ്രൻ, കാലജിഹ്വൻ, കുടീചരൻ, ബലോന്മത്തൻ, രണശ്ലാഘി, ദുർജയൻ, ദുർഗമൻ എന്നിവർ വന്നു.

Verse 33

अष्टौ च भैरवा रौद्रा रुद्राश्चैकादश स्मृताः । वसवोऽष्टौ वासवश्च आदित्या द्वादश स्मृताः

എട്ട് ഭൈരവന്മാർ, പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ, എട്ട് വസുക്കൾ, ഇന്ദ്രൻ, പന്ത്രണ്ട് ആദിത്യന്മാർ എന്നിവർ വന്നു.

Verse 34

हुताशनश्च चन्द्रश्च विश्वकर्माश्विनौ च तौ । कुबेरश्च यमश्चैव जयन्तो नलकूबरः

അഗ്നി, ചന്ദ്രൻ, വിശ്വകർമ്മാവ്, അശ്വിനീദേവന്മാർ, കുബേരൻ, യമൻ, ജയന്തൻ, നളകൂബരൻ എന്നിവർ വന്നു.

Verse 35

वायुश्च वरुणश्चैव बुधश्च मङ्‌गलस्तथा । धर्मश्च शनिरीशानः कामदेवश्च वीर्यवान्

വായു, വരുണൻ, ബുധൻ, ചൊവ്വ, ധർമ്മൻ, ശനി, ഈശാനൻ, ബലവാനായ കാമദേവൻ എന്നിവർ വന്നു.

Verse 36

उग्रदंष्ट्रा चोग्रदण्डा कोटरा कैटभी तथा । स्वयं चाष्टभुजा देवी भद्रकाली भयङ्‌करी

ഉഗ്രദംഷ്ട്ര, ഉഗ്രദണ്ഡ, കോടര, കൈടഭി എന്നിവർ വന്നു. എട്ടു കൈകളുള്ള ഭയങ്കരിയായ ഭദ്രകാളി ദേവി സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 37

रत्‍नेन्द्रसारनिर्माणविमानोपरि संस्थिता । रक्तवस्त्रपरीधाना रक्तमाल्यानुलेपना

ശ്രേഷ്ഠമായ രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച വിമാനത്തിൽ അവൾ ഇരുന്നു. ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചും ചുവന്ന മാലകളും ചന്ദനലേപനങ്ങളും അണിഞ്ഞും അവൾ ശോഭിച്ചു.

Verse 38

नृत्यन्ती च हसन्ती च गायन्ती सुस्वरं मुदा । अभयं ददाति भक्तेभ्योऽभया सा च भयं रिपुम्

അവൾ സന്തോഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തും ചിരിച്ചും മധുരസ്വരത്തിൽ പാടിയും ഭക്തർക്ക് അഭയം നൽകുകയും ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 39

बिभ्रती विकटां जिह्वां सुलोलां योजनायताम् । शङ्‌खचक्रगदापद्मखड्गचर्मधनुःशरान्

അവൾക്ക് ഒരു യോജന നീളമുള്ള ഭയങ്കരമായ നാക്കുണ്ടായിരുന്നു. ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, പത്മം, വാൾ, പരിച, വില്ല്, അമ്പ് എന്നിവ അവൾ ധരിച്ചിരുന്നു.

Verse 40

खर्परं वर्तुलाकारं गम्भीरं योजनायतम् । त्रिशूलं गगनस्पर्शि शक्तिं च योजनायताम्

ഒരു യോജന വിസ്താരമുള്ള ആഴമേറിയ വട്ടത്തിലുള്ള കപാലപാത്രവും ആകാശത്തോളം ഉയരമുള്ള തൃശൂലവും ഒരു യോജന നീളമുള്ള ശക്തിയും അവൾ ധരിച്ചിരുന്നു.

Verse 41

मुद्‌गरं मुसलं वज्रं खेटं फलकमुज्ज्वलम् । वैष्णवास्त्रं वारुणास्त्रं वाह्नेयं नागपाशकम्

മുദ്ഗരം, മുസലം, വജ്രം, ഖേടകം, തിളങ്ങുന്ന പരിച, വൈഷ്ണവാസ്ത്രം, വാരുണാസ്ത്രം, ആഗ്നേയാസ്ത്രം, നാഗപാശം എന്നിവ അവൾ ധരിച്ചിരുന്നു.

Verse 42

नारायणास्त्रं गान्धर्वं ब्रह्मास्त्रं गारुडं तथा । पर्जन्यास्त्रं पाशुपतं जृम्भणास्त्रं च पार्वतम्

നാരായണാസ്ത്രം, ഗാന്ധർവാസ്ത്രം, ബ്രഹ്മാസ്ത്രം, ഗാരുഡാസ്ത്രം, പർജന്യാസ്ത്രം, പാശുപതാസ്ത്രം, ജൃംഭണാസ്ത്രം, പാർവതാസ്ത്രം എന്നിവയും അവൾക്കുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 43

माहेश्वरास्त्रं वायव्यं दण्डं सम्मोहनं तथा । अव्यर्थमस्त्रकं दिव्यं दिव्यास्त्रशतकं परम्

മാഹേശ്വരാസ്ത്രം, വായവ്യാസ്ത്രം, ദണ്ഡം, സമ്മോഹനാസ്ത്രം എന്നിവയും മറ്റ് നൂറുകണക്കിന് അമോഘമായ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും അവൾ ധരിച്ചിരുന്നു.

Verse 44

आगत्य तत्र तस्थौ च योगिनीनां त्रिकोटिभिः । सार्धं च डाकिनीनां च विकटानां त्रिकोटिभिः

മൂന്ന് കോടി യോഗിനികളോടും മൂന്ന് കോടി ഭയങ്കരരായ ഡാകിനികളോടും ഒപ്പം അവൾ അവിടെ വന്നു നിന്നു.

Verse 45

भूतप्रेतपिशाचाश्च कूष्माण्डा ब्रह्मराक्षसाः । वेताला राक्षसाश्चैव यक्षाश्चैव तु किन्नराः

ഭൂതങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുക്കൾ, കൂഷ്മാണ്ഡങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരാക്ഷസന്മാർ, വേതാളങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, കിന്നരന്മാർ എന്നിവരും അവിടെ ഒത്തുകൂടി.

Verse 46

ताभिश्चैव सह स्कन्दः प्रणम्य चन्द्रशेखरम् । पितुः पार्श्वे सहायार्थं समुवास तदाज्ञया

അവരോടൊപ്പം സ്കന്ദൻ ചന്ദ്രശേഖരനെ (ശിവനെ) വന്ദിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കല്പനയനുസരിച്ച് പിതാവിന്റെ അരികിൽ സഹായത്തിനായി ഇരിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 47

अथ दूते गते तत्र शङ्‌खचूडः प्रतापवान् । उवाच तुलसीं वार्तां गत्वाभ्यन्तरमेव च

ദൂതൻ പോയതിനുശേഷം പ്രതാപവാനായ ശംഖചൂഡൻ അന്തഃപുരത്തിൽ ചെന്ന് തുളസിയോട് യുദ്ധവാർത്ത അറിയിച്ചു.

Verse 48

रणवार्तां च सा श्रुत्वा शुष्ककण्ठोष्ठतालुका । उवाच मधुरं साध्वी हृदयेन विदूयता

യുദ്ധവാർത്ത കേട്ട് സാധ്വിയായ തുളസിയുടെ തൊണ്ടയും ചുണ്ടും അണ്ണാക്കും ഉണങ്ങിപ്പോയി. അത്യന്തം ദുഃഖിതമായ ഹൃദയത്തോടെ അവൾ മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 49

तुलस्युवाच हे प्राणबन्धो हे नाथ तिष्ठ मे वक्षसि क्षणम् । हे प्राणाधिष्ठातृदेव रक्ष मे जीवितं क्षणम्

തുളസി പറഞ്ഞു: ഹേ പ്രാണപ്രിയ! ഹേ നാഥാ! ഒരു നിമിഷം എന്റെ വക്ഷസ്സിൽ വിശ്രമിക്കൂ. എന്റെ പ്രാണന്റെ അധിഷ്ഠാതൃദേവാ, ഒരു നിമിഷം എന്റെ ജീവിതത്തെ രക്ഷിക്കൂ.

Verse 50

भुंक्ष्व जन्म समासाद्य यन्मे मनसि वाञ्छितम् । पश्यामि त्वां क्षणं किञ्चिल्लोचनाभ्यां च सादरम्

ഈ ജന്മം ലഭിച്ചതിൽ എന്റെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം പൂർത്തിയാക്കൂ. ഞാൻ എന്റെ കണ്ണുകളാൽ നിങ്ങളെ ഒരു നിമിഷം ആദരവോടെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 51

आन्दोलयन्ते प्राणा मे मनो दग्धं च सन्ततम् । दुःस्वप्नश्च मया दृष्टश्चाद्यैव चरमे निशि

എന്റെ പ്രാണൻ വിറയ്ക്കുന്നു, എന്റെ മനസ്സ് നിരന്തരം കത്തുന്നു. ഇന്ന് രാത്രിയുടെ അവസാന യാമത്തിൽ ഞാൻ ഒരു ഭയാനകമായ ദുസ്വപ്നം കണ്ടു.

Verse 52

तुलसीवचनं श्रुत्वा भुक्त्वा पीत्वा नृपेश्वर । उवाच वचनं प्राज्ञो हितं सत्यं यथोचितम्

തുളസിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഭക്ഷണവും പാനീയവും കഴിച്ചശേഷം, ബുദ്ധിമാനായ ആ രാജേശ്വരൻ ഹിതകരവും സത്യവും ഉചിതവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 53

शंखचूड उवाच कालेन योजितं सर्वं कर्मभोगनिबन्धनम् । शुभं हर्षः सुखं दुःखं भयं शोकश्च मङ्‌गलम्

ശംഖചൂഡൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാം കാലത്താൽ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതും കർമ്മഭോഗങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്. ശുഭം, ഹർഷം, സുഖം, ദുഃഖം, ഭയം, ശോകം, മംഗളം എന്നിവയെല്ലാം കാലത്തിന് അധീനമാണ്.

Verse 54

काले भवन्ति वृक्षाश्च स्कन्धवन्तश्च कालतः । क्रमेण पुष्पवन्तश्च फलवन्तश्च कालतः

കാലം വരുമ്പോൾ വൃക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ടാവുന്നു, കാലക്രമത്തിൽ അവയ്ക്ക് തായ്ത്തടികൾ ഉണ്ടാവുന്നു. അവ ക്രമമായി കാലത്തിനനുസരിച്ച് പൂക്കുകയും കായ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 55

तेषां फलानि पक्वानि प्रभवन्त्येव कालतः । ते सर्वे फलिताः काले पातं यान्ति च कालतः

അവയുടെ പഴങ്ങൾ കാലത്തിനനുസരിച്ച് പാകമാകുന്നു. അവയെല്ലാം കാലത്തിനനുസരിച്ച് ഫലം നൽകിയ ശേഷം കാലം വരുമ്പോൾ കൊഴിഞ്ഞുപോവുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 56

काले भवन्ति विश्वानि काले नश्यन्ति सुन्दरि । कालात्स्रष्टा च सृजति पाता पाति च कालतः

ഹേ സുന്ദരീ, കാലത്തിലാണ് വിശ്വങ്ങൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, കാലത്തിൽ തന്നെ അവ നശിക്കുന്നു. കാലത്താൽ പ്രേരിതനായി സ്രഷ്ടാവ് സൃഷ്ടിക്കുന്നു, പാലകൻ പാലിക്കുന്നു.

Verse 57

संहर्ता संहरेत्काले क्रमेण सञ्चरन्ति ते । ब्रह्मविष्णुशिवादीनामीश्वरः प्रकृतिः परा

സംഹാരകൻ കാലക്രമത്തിൽ സംഹരിക്കുന്നു; അവരെല്ലാം ക്രമമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ശിവൻ തുടങ്ങിയവരുടെ പരമ നിയന്താവായവൾ പരാ പ്രകൃതിയാണ്.

Verse 58

स्रष्टा पाता च संहर्ता स चात्मा कालनर्तकः । काले स एव प्रकृतिं स्वाभिन्नां स्वेच्छया प्रभुः

അവൻ തന്നെയാണ് സ്രഷ്ടാവും പാലകനും സംഹാരകനും; ആ പരമാത്മാവാണ് കാലത്തെ നൃത്തം ചെയ്യിക്കുന്നത്. കാലക്രമത്തിൽ ആ പ്രഭു തന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം തന്നിൽ നിന്ന് അഭിന്നയായ പ്രകൃതിയെ പ്രകടമാക്കുന്നു.

Verse 59

निर्माय कृतवान्सर्वान्विश्वस्थांश्च चराचरान् । सर्वेशः सर्वरूपश्च सर्वात्मा परमेश्वरः

സർവ്വേശ്വരനും സർവ്വരൂപിയും സർവ്വാത്മാവുമായ ആ പരമേശ്വരൻ വിശ്വത്തിലെ സകല ചരാചരങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 60

जनं जनेन जनिता जनं पाति जनेन यः । जनं जनेन हरते तं देवं भज साम्प्रतम्

ഒരാളിലൂടെ മറ്റൊരാളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും, ഒരാളിലൂടെ മറ്റൊരാളെ രക്ഷിക്കുകയും, ഒരാളിലൂടെ മറ്റൊരാളെ സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആ ദൈവത്തെ ഇപ്പോൾ ഭജിക്കൂ.

Verse 61

यस्याज्ञया वाति वातः शीघ्रगामी च साम्प्रतम् । यस्याज्ञया च तपनस्तपत्येव यथाक्षणम्

ആരുടെ ആജ്ഞയാലാണ് വേഗത്തിൽ കാറ്റ് വീശുന്നത്, ആരുടെ ആജ്ഞയാലാണ് സൂര്യൻ കൃത്യസമയത്ത് തപിക്കുന്നത്...

Verse 62

यथाक्षणं वर्षतीन्द्रो मृत्युश्चरति जन्तुषु । यथाक्षणं दहत्यग्निश्चन्द्रो भ्रमति शीतवान्

...ആരുടെ ആജ്ഞയാലാണ് ഇന്ദ്രൻ കൃത്യസമയത്ത് വർഷിക്കുന്നത്, മൃത്യു ജീവികളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നത്, അഗ്നി ദഹിപ്പിക്കുന്നത്, ശീതളനായ ചന്ദ്രൻ ഭ്രമണം ചെയ്യുന്നത്.

Verse 63

मृत्योर्मृत्युं कालकालं यमस्य च यमं परम् । विभुं स्रष्टुश्च स्रष्टारं मातुश्च मातृकं भवे

അവൻ മൃത്യുവിന്റെ മൃത്യുവും, കാലത്തിന്റെ കാലവും, യമന്റെ പരമ യമനും, സർവ്വവ്യാപിയും, സ്രഷ്ടാവിന്റെ സ്രഷ്ടാവും ഈ ലോകത്തിൽ മാതാവിന്റെ മാതാവുമാണ്.

Verse 64

संहर्तारं च संहर्तुस्तं देवं शरणं व्रज । को वा बन्धुश्च केषां वा सर्वबन्धुं भज प्रिये

സംഹാരകന്റെയും സംഹാരകനായ ആ ദൈവത്തെ ശരണം പ്രാപിക്കൂ. ഇവിടെ ആര് ആരുടെ ബന്ധുവാണ്? ഹേ പ്രിയേ, എല്ലാവരുടെയും ബന്ധുവായ അവനെ ഭജിക്കൂ.

Verse 65

अहं को वा च त्वं का वा विधिना योजितः पुरा । त्वया सार्धं कर्मणा च पुनस्तेन वियोजितः

ഞാൻ ആര്, നീ ആര്? പണ്ട് വിധി നമ്മെ ഒന്നിപ്പിച്ചു, ഇപ്പോൾ അതേ കർമ്മത്താൽ വീണ്ടും വേർപിരിയുന്നു.

Verse 66

अज्ञानी कातरः शोके विपत्तौ न च पण्डितः । सुखे दुःखे भ्रमत्येव कालनेमिक्रमेण च

അജ്ഞാനി ദുഃഖത്തിലും വിപത്തിലും പരിഭ്രമിക്കുന്നു, എന്നാൽ പണ്ഡിതൻ അങ്ങനെയല്ല. കാലചക്രത്തിന്റെ ഗതിയനുസരിച്ച് മനുഷ്യൻ സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ ഉഴലുന്നു.

Verse 67

नारायणं तं सर्वेशं कान्तं यास्यसि निश्चितम् । तपः कृतं यदर्थं च पुरा बदरिकाश्रमे

നീ നിശ്ചയമായും ആ സർവ്വേശ്വരനായ നാരായണനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കും, ആർക്കുവേണ്ടിയാണോ നീ പണ്ട് ബദരീകാശ്രമത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്തത്.

Verse 68

मया त्वं तपसा लब्धा ब्रह्मणस्तु वरेण च । हर्यर्थे यत्तव तपो हरिं प्राप्स्यसि कामिनि

ഞാൻ നിന്നെ തപസ്സിലൂടെയും ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരത്തിലൂടെയും ലഭിച്ചു. ഹരിക്കുവേണ്ടി നീ ചെയ്ത തപസ്സ് സഫലമാകും, നീ ഹരിയെ പ്രാപിക്കും.

Verse 69

वृन्दावने च गोविन्दं गोलोके त्वं लभिष्यसि । अहं यास्यामि तल्लोकं तनुं त्यक्त्वा च दानवीम्

നീ വൃന്ദാവനത്തിലും ഗോലോകത്തിലും ഗോവിന്ദനെ പ്രാപിക്കും. ഞാനും ഈ ദാനവ ശരീരം വെടിഞ്ഞ് ആ ലോകത്തേക്ക് പോകും.

Verse 70

तत्र द्रक्ष्यसि मां त्वं च द्रक्ष्यामि त्वां च साम्प्रतम् । अगमं राधिकाशापाद्‍भारतं च सुदुर्लभम्

അവിടെ നീ എന്നെ കാണും, ഞാൻ നിന്നെയും കാണും. രാധികയുടെ ശാപം നിമിത്തമാണ് ഞാൻ ഈ സുദുർലഭമായ ഭാരതവർഷത്തിൽ വന്നത്.

Verse 71

पुनर्यास्यामि तत्रैव कः शोको मे शृणु प्रिये । त्वं च देहं परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय च

പ്രിയേ കേൾക്കൂ, ഞാൻ വീണ്ടും അവിടെത്തന്നെ പോകും, എനിക്കെന്ത് ദുഃഖം? നീയും ഈ ശരീരം വെടിഞ്ഞ് ദിവ്യരൂപം ധരിച്ച്...

Verse 72

तत्कालं प्राप्स्यसि हरिं मा कान्ते कातरा भव । इत्युक्त्वा च दिनान्ते च तया सार्धं मनोहरम्

...അപ്പോൾത്തന്നെ ഹരിയെ പ്രാപിക്കും, പ്രിയേ നീ വിഷമിക്കരുത്. ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞ് പകലിന്റെ ഒടുവിൽ അവളോടൊപ്പം മനോഹരമായ...

Verse 73

सुष्वाप शोभने तल्पे पुष्पचन्दनचर्चिते । नानाप्रकारविभवं चकार रत्‍नमन्दिरे

പൂക്കളും ചന്ദനവും പൂശിയ സുന്ദരമായ ശയ്യയിൽ ഉറങ്ങി. രത്നങ്ങൾ പതിച്ച കൊട്ടാരത്തിൽ പലവിധത്തിലുള്ള ഐശ്വര്യങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു.

Verse 74

रत्‍नप्रदीपसंयुक्ते स्त्रीरत्‍नं प्राप्य सुन्दरीम् । निनाय रजनीं राजा क्रीडाकौतुकमङ्‌गलैः

രത്നദീപങ്ങൾ തെളിച്ച ഭവനത്തിൽ സ്ത്രീരത്നമായ സുന്ദരിയെ ലഭിച്ച രാജാവ്, ക്രീഡകളാലും വിനോദങ്ങളാലും ആ രാത്രി ചിലവഴിച്ചു.

Verse 75

कृत्वा वक्षसि तां कान्तां रुदतीमतिदुःखिताम् । कृशोदरीं निराहारां निमग्नां शोकसागरे

ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി, ആഹാരമില്ലാതെ കരയുന്ന, അത്യന്തം ദുഃഖിതയായ ആ സുന്ദരിയെ തന്റെ മാറോട് ചേർത്ത്...

Verse 76

पुनस्तां बोधयामास दिव्यज्ञानेन ज्ञानवित् । पुरा कृष्णेन यद्दत्तं भाण्डीरे तत्त्वमुत्तमम्

ജ്ഞാനിയായ ശംഖചൂഡൻ അവൾക്ക് വീണ്ടും ആ ദിവ്യജ്ഞാനം ഉപദേശിച്ചു, ഇത് പണ്ട് ഭാണ്ഡീരവനത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ നൽകിയ ഉത്തമമായ തത്ത്വമായിരുന്നു.

Verse 77

स च तस्यै ददौ सर्वं सर्वशोकहरं परम् । ज्ञानं सम्प्राप्य सा देवी प्रसन्नवदनेक्षणा

അവൻ അവൾക്ക് സകല ദുഃഖങ്ങളെയും ഇല്ലാതാക്കുന്ന ആ പരമജ്ഞാനം നൽകി. ആ ജ്ഞാനം ലഭിച്ചതോടെ ആ ദേവി പ്രസന്നമായ മുഖത്തോടും കണ്ണുകളോടും കൂടിയവളായി.

Verse 78

क्रीडां चकार हर्षेण सर्वं मत्वेति नश्वरम् । तौ दम्पती च क्रीडन्तौ निमग्नौ सुखसागरे

എല്ലാം നശ്വരമാണെന്ന് കരുതി അവൾ സന്തോഷത്തോടെ ക്രീഡിച്ചു. ആ ദമ്പതികൾ ക്രീഡയിൽ ഏർപ്പെട്ട് സുഖസാഗരത്തിൽ നിമഗ്നരായി.

Verse 79

पुलकाञ्चितसर्वाङ्‌गौ मूर्च्छितौ निर्जने मुने । अङ्‌गप्रत्यङ्‌गसंयुक्तौ सुप्रीतौ सुरतोत्सुको

ഹേ മുനേ! ആ വിജനമായ സ്ഥലത്ത് രോമാഞ്ചം കൊണ്ട ശരീരത്തോടെ അവർ രണ്ടുപേരും മൂർച്ഛിച്ചു. അംഗപ്രത്യംഗങ്ങൾ പരസ്പരം ചേർന്ന്, അതീവ സന്തുഷ്ടരായി അവർ രതിയിൽ താല്പര്യമുള്ളവരായി.

Verse 80

एकाङ्‌गौ च तथा तौ द्वौ चार्धनारीश्वरो यथा । प्राणेश्वरं च तुलसी मेने प्राणाधिकं परम्

അവർ രണ്ടുപേരും അർദ്ധനാരീശ്വരനെപ്പോലെ ഏകാംഗമായിത്തീർന്നു. തുളസി തന്റെ പ്രാണേശ്വരനെ പ്രാണനേക്കാൾ അധികമായി കരുതി.

Verse 81

प्राणाधिकां च तां मेने राजा प्राणेश्वरीं सतीम् । तौ स्थितौ सुखसुप्तौ च तन्द्रितौ सुन्दरौ समौ

രാജാവും ആ സതിയായ പ്രാണേശ്വരിയെ പ്രാണനേക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടവളായി കരുതി. സുന്ദരന്മാരായ അവർ രണ്ടുപേരും സുഖമായി ഉറങ്ങിയും മയക്കത്തിലുമായിരുന്നു.

Verse 82

सुवेषौ सुखसम्भोगादचेष्टौ सुमनोहरौ । क्षणं सुचेतनौ तौ च कथयन्तौ रसाश्रयात्

സുന്ദരമായ വേഷവിധാനങ്ങളോടു കൂടിയ അവർ സുഖഭോഗത്താൽ നിശ്ചലരും അതീവ മനോഹരരുമായി കാണപ്പെട്ടു. ഒരു നിമിഷം പൂർണ്ണ ബോധവാന്മാരായി അവർ പ്രേമരസത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

Verse 83

कथां मनोरमां दिव्यां हसन्तौ च क्षणं पुनः । क्षणं च केलिसंयुक्तौ रसभावसमन्वितौ

അവർ ഒരു നിമിഷം ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മനോഹരമായ ദിവ്യകഥകൾ പറയുകയും, വീണ്ടും ഒരു നിമിഷം രസഭാവങ്ങളോടെ ക്രീഡയിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

Verse 84

सुरते विरतिर्नास्ति तौ तद्विषयपण्डितौ । सततं जययुक्तौ द्वौ क्षणं नैव पराजितौ

അവരുടെ രതിക്രീഡയിൽ വിരാമമില്ലായിരുന്നു, കാരണം അവർ ആ വിഷയത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാരായിരുന്നു. അവർ രണ്ടുപേരും എപ്പോഴും വിജയികളായിരുന്നു, ഒരു നിമിഷം പോലും പരാജയപ്പെട്ടില്ല.

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे नारायणनारदसंवादे शङ्‌खचूडेन सह देवानां सङ्ग्रामोद्योगवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

ഇപ്രകാരം പതിനെണ്ണായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീമദ്ദേവീഭാഗവത മഹാപുരാണ സംഹിതയിലെ ഒമ്പതാം സ്കന്ധത്തിൽ നാരായണ-നാരദ സംവാദത്തിൽ ശംഖചൂഡനുമായുള്ള ദേവന്മാരുടെ യുദ്ധോദ്യോഗ വർണ്ണനം എന്ന ഇരുപതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.