Shloka 71
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
अत्यर्थसुंदराकारा धीराश्चाप्सरसां गणाः / आविर्भूताश्च देवर्षे सर्वलोकमनोहराः
Transliteration
atyarthasuṃdarākārā dhīrāścāpsarasāṃ gaṇāḥ / āvirbhūtāśca devarṣe sarvalokamanoharāḥ
Translation
ഹേ ദേവർഷേ! അത്യന്തം സുന്ദരരൂപവും ധൈര്യസ്വഭാവവും ഉള്ള അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവർ സർവ്വലോകത്തെയും മനോഹരമാക്കി।
Word by Word
अत्यर्थसुन्दराकाराḥof exceedingly beautiful form
अत्यर्थसुन्दराकाराḥ:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअत्यर्थ-सुन्दर-आकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः (अत्यर्थं सुन्दरः आकारः येषाम्) बहुव्रीह्यर्थे विशेषणप्रयोगः
धीराःsteadfast/wise
धीराः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootधीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
अप्सरसाम्of the Apsarases
अप्सरसाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन
गणाःgroups
गणाः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
आविर्भूताःappeared
आविर्भूताः:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate participle)
TypeVerb
Rootआविर् + √भू (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'become manifest/appeared'
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
देवर्षेO divine sage
देवर्षे:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootदेवर्षि (प्रातिपदिक: देव + ऋषि)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; तत्पुरुषः (देवानां ऋषिः)
सर्वलोकमनोहराःcharming to all worlds
सर्वलोकमनोहराः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व-लोक-मनोहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (सर्वेषां लोकानां मनोहराः)