Shloka 22
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
अबुद्धिपूर्वकं युक्तमाशक्तौ तु वरौ तदा / अप्रत्ययममोघं च स्थितावुदकमत्स्यवत्
Transliteration
abuddhipūrvakaṃ yuktamāśaktau tu varau tadā / apratyayamamoghaṃ ca sthitāvudakamatsyavat
Translation
അപ്പോൾ ആ രണ്ട് ശ്രേഷ്ഠ തത്ത്വങ്ങൾ ബുദ്ധിപൂർവ്വമല്ലാതെ ശക്തിയിൽ യുക്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു; പ്രത്യയം ഇല്ലെന്നുപോലും അമോഘം—ജലത്തിൽ നിശ്ചലമായ മീനുപോലെ.
Word by Word
अबुद्धि-पूर्वकम्without understanding / unintentionally
अबुद्धि-पूर्वकम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial qualifier)
TypeAdjective
Rootअ + बुद्धि + पूर्वक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः अबुद्धि-पूर्वक (अव्ययीभाव: ‘without understanding, as a precondition’)
युक्तम्joined / connected
युक्तम्:
विधेय (Predicate/qualifier)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्यय (past passive participle) ‘युक्त’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
आशक्तौin attachment / in clinging
आशक्तौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootआ + शक् (धातु) → आशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
तुbut / indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
वरौthe two excellent ones
वरौ:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Temporal adjunct)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
अप्रत्ययम्without cognition / without clear apprehension
अप्रत्ययम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootअ + प्रत्यय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषार्थः ‘without cognition/without belief’
अमोघम्unfailing / not fruitless
अमोघम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootअ + मोघ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-समासार्थः ‘not futile’
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
स्थितौin a state / in steadiness
स्थितौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootस्था (धातु) → स्थिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
उदकम्water
उदकम्:
उपमान-आश्रय (Basis of simile)
TypeNoun
Rootउदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
मत्स्यवत्like a fish
मत्स्यवत्:
उपमान (Upamāna/Simile)
TypeIndeclinable
Rootमत्स्य + वत् (प्रातिपदिक/तद्धित)
Formअव्यय; उपमानवाचक (simile marker) ‘-वत्’